# Musa Kazım Efendi > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Musa_Kaz%C4%B1m_Efendi > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Musa Kazım Efendi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Musa_Kaz%C4%B1m_Efendi (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1b/Musa_Kaz%C4%B1m.jpg) * (public-domain)* - **Doğum tarihi:** 1858 - **Doğum yeri:** Tortum, Erzurum - **Ölüm tarihi:** 1920 - **Ölüm yeri:** İstanbul - **Meslek:** Müderris, Şeyhülislam **Musa Kazım Efendi** (1858–1920), [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nin son yıllarında 4 kez [şeyhülislamlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%A2b-%C4%B1_Me%C5%9F%C3%AEhat) görevini üstlenmiş din adamı. Kendisi [Nakşibendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nak%C5%9Fibendilik)'ydi.[^1][^2] Ayrıca [İttihat ve Terakki Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ttihat_ve_Terakki) üyesiydi.[^3] Musa Kazım Efendi, 1858 yılında [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum)'un [Tortum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tortum) ilçesi [Pehlivanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pehlivanl%C4%B1%2C_Uzundere) köyünde doğdu.[^4] [Balıkesir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bal%C4%B1kesir)'de Selahaddin Ali Şuuri ve Lutfi Efendilerden, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da da Kazasker Eşref ve Hoca Şakir Efendilerden ders aldı. Müderrisliği döneminde [İstanbul Hukuk Mektebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_%C3%9Cniversitesi_Hukuk_Fak%C3%BCltesi)'nde, Mektebi Sultani, Darül Fünun ve Darül Muallimin'de hocalık yaptı. 1907'de Bab-ı Fetha Tetkik-i Müellefat Başkatipliğine ve daha sonra da kurul üyeliğine getirildi. [İttihat ve Terakki](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ttihat_ve_Terakki)'nin bilim kuruluşunda yer aldı. [II. Meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Me%C5%9Frutiyet)in ilanından sonra (1908) [İbrahim Hakkı Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_Hakk%C4%B1_Pa%C5%9Fa), [Mehmed Said Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_Said_Pa%C5%9Fa), [Said Halim Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Said_Halim_Pa%C5%9Fa) ve [Talat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Talat_Pa%C5%9Fa) kabinelerinde dört kez şeyhülislam olarak görev aldı. [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'ndan sonra, İttihat ve Terakkinin önde gelen öteki üyeleriyle birlikte tutuklanarak 15 yıl kürek cezasına çarptırıldı. Sürgüne gönderildiği Edirne'de 1920 yılında öldü. ## Eserleri Musa Kazım Efendi, [Sırat-ı Müstakim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seb%C3%AEl%C3%BCrre%C5%9F%C3%A2d) ve [İslâm](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sl%C3%A2m_%28dergi%29) gibi dergilerde yazdı. Başlıca eserleri arasında, Usul-ü Meşveret ve Hürriyet (1908) İslam'da Cihad (1917), Sure-i İhlas ve Alak Tefsirleri (1918), Külliyat-ı Şeyhülislam Musa Kazım (1920) sayılabilir. Musa Kazım Efendi, ayrıca [Şeyh Bedreddin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_Bedreddin)'in Varidat adlı eserini Türkçeye çevirmiştir. [^1]: Türkiye'de Ünlü Masonlar , Hür ve Kabul Edilmiş Masonlar Büyük Locası Derneği [^2]: Yalçın, Soner. İşte ünlü İslamcı masonlar. 17 Şubat 2008. [^3]: Yalçın, Soner. İşte ünlü İslamcı masonlar. 17 Şubat 2008. [^4]: Erzurum’un Kandilleri -Şeyhülislam Musa Kazım Efendi Erzurum Gazetesi-21 ocak 2013 Tarihinde Erişilmiştir.