# Musa Hulûsî Paşa
> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Musa_Hul%C3%BBs%C3%AE_Pa%C5%9Fa
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Musa Hulûsî Paşa, https://tr.wikipedia.org/wiki/Musa_Hul%C3%BBs%C3%AE_Pa%C5%9Fa (CC-BY-SA-4.0)
* (public-domain)*
- **Doğum yeri:** Osmanlı İmparatorluğu
- **Ölüm tarihi:** 2 Haziran 1854
- **Ölüm yeri:** Silistre, Osmanlı İmparatorluğu
- **Ölüm sebebi:** Çatışmada ölüm
- **Rütbesi:** Müşîr
- **Savaşları:** Kırım Savaşı; Silistre Kuşatması
- **Çocukları:** Hüseyin Gıyâseddin Paşa; Hasan Dâniş Bey
**Şehid Said Musa Hulûsî Paşa** ya da **Gâzi Musa Paşa** (ö. 2 Haziran 1854, [Silistre](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silistre)), [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) [müşîr](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BC%C5%9F%C3%AEr)idir. [Kırım Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Sava%C5%9F%C4%B1) sırasındaki [Silistre Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silistre_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281854%29)'nda sergilediği muvaffak savunmasıyla tanınır.
## Hayatı
Doğumu hakkında bilgi mevcut değildir. Âilesi kendisi gençken [Selânik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selanik)'e göç ettiği için *Selânikli* olarak anılırdı.[^1] Musa Hulûsî, eğitim hayatına Selânik'te başladı. Gösterdiği başarılarla kısa sürede dikkatleri üzerine çekerek geniş bir çevre tarafından takdir topladı. [Topçu subayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Top%C3%A7u_s%C4%B1n%C4%B1f%C4%B1) olarak gösterdiği üstün hizmetlerinden ötürü önce [mirliva](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mirliva), sonra da [ferîk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fer%C3%AEk) rütbesine ulaştı. Ekim 1848'de [Tophâne-i Âmire](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tophane-i_Amire) Meclis reisliğine getirildi. [Kırım Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Sava%C5%9F%C4%B1)'nın patlak vermesiyle [Silistre](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silistre) muhâfızlığına tâyin edildi. "[Tuna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuna)'nın akışı dursa, yerle gök birleşse ben [Moskof](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar)'u Silistre'den içeri sokmayacağım" diye ant içmişti.
18.000 askerle Silistre'yi 90.000 büyüklüğünde bir [Rus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ordusuna karşı [savundu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silistre_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281854%29). Musa Hulûsî Paşa, olağanüstü derecede etkileyici bir savunma gerçekleştirdiği için [müşîr](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BC%C5%9F%C3%AEr) mertebesiyle onurlandırıldı. Kendisine bu rütbe tebliğ edildiğinde, "[Rütbe-i şehâdeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehit) tercih ederdim" sözleriyle karşılık verdi.[^2] Bu sözün üzerinden henüz üç gün geçmişti ki, [ikindi namazı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kindi_namaz%C4%B1) için [abdest](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdest) aldığı sırada göğsüne isâbet eden bir [top](https://turkipedia.org/tr/wiki/Top_%28silah%29) güllesiyle 2 Haziran 1854'te hayatını kaybetti.[^3] Ölümü, savunmacıların moralini daha da yükseltti. Ölümünün akabinde yerine kendisi kadar başarılı olan [Özdemiroğlu Mehmed Rıfat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zdemiro%C4%9Flu_Mehmed_R%C4%B1fat_Pa%C5%9Fa) getirildi. [Rus ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorluk_Ordusu)nun kayıpları arasında, aralarında [Dmitri Selvan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dmitri_Selvan) ve [Karl Şilder](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karl_%C5%9Eilder)'in de bulunduğu dokuz generalin ölümü büyük bir darbe oldu. Başkomutanlar [İvan Paskeviç](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0van_Paskevi%C3%A7) ve [Mihail Dmitriyeviç Gorçakov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mihail_Dmitriyevi%C3%A7_Gor%C3%A7akov)'un ağır bir şekilde yaralanmaları (Paskeviç ölümcül), bu zor durumu daha da kritik hâle getirdi. On binlerce askerini kaybeden Rus birlikleri, gece yarısı kuşatmayı alelacele erdirmek zorunda kaldı.[^4]
Şehid Said Gâzi Musa Hulûsî Paşa'nın "uzun boylu, orta vücutlu, sarıca benizli, çiçek bozuğu güler yüzlü, kumral sakallı, cesur, gayretli, şefkatli, gönül alıcı, doğru sözlü bir zat" olduğu söylendi. Dördü erkek ([Hüseyin Gıyâseddin](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_G%C4%B1y%C3%A2seddin_Pa%C5%9Fa), [Hasan Dâniş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_D%C3%A2ni%C5%9F_Bey),[^5] Ahmed, Halil) ve ikisi kız (Melike, Fatma) olmak üzere altı çocuğu vardı. Oğullarından Hasan Dâniş Bey'in oğlu [Şevket Gavsi Özdönmez](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eevket_Gavsi_%C3%96zd%C3%B6nmez), [Çanakkale Türküsü](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale_T%C3%BCrk%C3%BCs%C3%BC_%28%C5%9Eevket_Gavsi_%C3%96zd%C3%B6nmez%29)'nü besteledi.[^6] Musa ile Rıfat Paşaların muazzam müdâfaalarından esinlenen [Nâmık Kemal](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%A2m%C4%B1k_Kemal), [*Vatan yahut Silistre*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vatan_yahut_Silistre) eserini kaleme aldı.[^7] [Enver Behnan Şapolyo](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver_Behnan_%C5%9Eapolyo) ise hakkında *Gazi Musa Paşa ve Silistre Müdafaası* kitabını yazdı.[^8]
*Musa Paşa'nın türbesi (Namık Kemal (1840–1888), public-domain)*
[^1]: Danişmend, İsmail H.. İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi. Türkiye Yayınevi, 1972, s. 157.
[^2]: Öke, Mim K.. Bilinmeyen Tarihimiz. Paşahan Matbaası, 1998, s. 188.
[^3]: Köremezli, İbrahim. Kırım Savaşı'nda Osmanlı Stratejisi: Rus Ordusuna Karşı Tuna'yı Savunmak. Serkan Yazıcı, 2021, s. 778.
[^4]: Canım, Rıdvan. Tuna'nın Sönmeyen Kandilleri - V: Silistre. Atatürk Üniversitesi, 2021, s. 416-417.
[^5]: Delice, Gönül. Hasan Dâniş Bey ve Gazelleri. Mehmet A. Kara, 2023, s. 116.
[^6]: Kaya, Bayram A.. Tekke Kapısı: Yenikapı Mevlevîhânesi'nin İnsanları. TC Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2012, s. 311-312.
[^7]: Sarıçoban, Gülay. Namık Kemal ve Hürriyet Fikri. Atatürk Üniversitesi, s. 529.
[^8]: Şapolyo, Enver B.. Gazi Musa Paşa ve Silistre Müdafaası. Milli Eğitim Basımevi, 1950.