# Mukaddeme-i Hayr

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Mukaddeme-i_Hayr
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Mukaddeme-i Hayr, https://tr.wikipedia.org/wiki/Mukaddeme-i_Hayr (CC-BY-SA-4.0)

***Mukaddeme-i Hayr*** ([Osmanlı Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1ca): ﻣﻘﺪّﻣﻪ ﺧﻴﺮ, Anlamı: Hayrın Başlangıcı), [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) için 1860'larda inşa edilen [*Feth-i Bülend*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Feth-i_B%C3%BClend_s%C4%B1n%C4%B1f%C4%B1_z%C4%B1rhl%C4%B1_korvet) sınıfı [demir zırhlı korvetlerin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Demir_z%C4%B1rhl%C4%B1_sava%C5%9F_gemisi) ikincisidir. Gemi, İstanbul'daki [Tersane-i Amire](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hali%C3%A7_Tersaneleri)'den sipariş edildi. Omurgası 1870'te kızağa konan gemi, 1872'de denize indirildi ve 1874'te de hizmete girdi. Ana silah olarak dört adet 229 mm çapında topu vardı. Tek pervaneyi çeviren bileşik [buhar motoru](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buhar_makinesi) ile 12 deniz mili (22 km/sa) hıza ulaşabiliyordu. Gemi, [1877-1878 Rus-Türk Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/93_Harbi) (93 Harbi) sırasında görev aldı, ardından 1878'den 1897'ye kadar [Haliç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hali%C3%A7)'te yattı. 1897'de [Osmanlı-Yunan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Yunan_Sava%C5%9F%C4%B1_%281897%29)'nın başlangıcında, Osmanlı donanması *Mukaddeme-i Hayr*ı ve geri kalan zırhlı filoyu seferber etti ancak neredeyse tüm gemilerin kullanılamaz durumda olduğunu gördü. *Mukaddeme-i Hayr* ertesi yıl silahsızlandırıldı ve 1911'de sabit bir [eğitim gemisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/E%C4%9Fitim_gemisi)ne dönüştürüldü. 1914'te [I. Dünya Savaşı'nın](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1) patlak vermesinden sonra [kışla gemisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1%C5%9Fla_gemisi) haline getirildi ve 1923'te sökülmesine kadar bu sıfatla hizmet etti.

## Tasarım

![Kardeş gemisi Feth-i Bülend'in çizimi](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fd/Feth-i_B%C3%BClend_%281869%29.jpg)
*Kardeş gemisi Feth-i Bülend'in çizimi (public-domain)*

*Mukaddeme-i Hayr*, [dikeyler arasında](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dikmeler_aras%C4%B1_uzunluk) 72,01 m uzunluğunda, 11,99 m genişliğindeydi ve 5,51 m [su çekimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Su_%C3%A7ekimi)ne sahipti. Gövde, demir ile inşa edilmişti ve normal yükte 2.762 metrik ton [deplasmanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deplasman_%28denizcilik%29) vardı. Mürettebatı 16 subay ve 153 denizciden oluşuyordu.

Gemi gücünü tek [pervane](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pervane)yi çeviren yatay bileşik [buhar motorundan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buhar_makinesi) alıyordu. Buhar, gemi ortasındaki tek bacayı kullanan altı adet [kömür](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6m%C3%BCr) yakıtlı kutu [kazan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazan_%28termodinamik%29) tarafından sağlanıyordu. İnşa edildiği haliyle motorun ürettiği 3.250 beygir gücü (2.420 kW) gemiyi 12 deniz mili (22 km/sa) hıza ulaştırabiliyordu ancak yıllarca süren kötü bakım sonucu geminin hızı 1892'de 8 deniz miline (15 km/sa) düşmüştü. *Mukaddeme-i Hayr* 270 ton kömür kapasitesine sahipti. İlave bir yelken teçhizatı da vardı.

Gemi, orta kısımda her iki yanda ikişer adet [kazamat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazamat)a monte edilmiş dört adet [namludan dolumlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C4%9F%C4%B1zdan_dolmal%C4%B1_silah) 229 mm [Armstrong top](https://turkipedia.org/tr/wiki/Armstrong_top) taşımaktaydı. Silahların konumu, her şartta iki topun doğrudan ileri veya her bir yana direkt olarak ateş etmesine izin veriyordu. Kazamatlar kalın zırh korumasına, top bataryası ise 222 mm'lik demir zırha sahipti. Kazamatların üst kısmında 150 mm'lik daha ince bir zırh vardı. Gövdede su hattının 60 cm üstüne ve 120 cm altına uzanan bir tam [zırhlı kemer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kemer_z%C4%B1rh%C4%B1) vardı. Su üstü kısımda zırh 222 mm, su altında ise 150 mm kalınlığındaydı.

## Hizmet geçmişi

*Mukaddeme-i Hayr*, 1868'de Britanya yapımı [kardeş gemi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karde%C5%9F_gemi)si [*Feth-i Bülend*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Feth-i_B%C3%BClend)in bir kopyası olarak aynı yıl [Tersane-i Amire](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hali%C3%A7_Tersaneleri)'den sipariş edildi. Geminin omurgası 1870 yılında kızağa konurken 28 Ekim 1872 tarihinde gemi denize indirildi. 1874'te başlayan deneme seferlerinin ardından aynı yıl hizmete girdi. [Rus İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ile yıllardır artan gerginliğin, 1875'in ortalarında Osmanlı'nın kontrolündeki [Bosna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bosna-Hersek)'da başlayan bir ayaklanmanın ve [Sırbistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1rbistan)'ın Temmuz 1876'da Osmanlı İmparatorluğu'na savaş ilan etmesinin birleşik sonucu olarak 24 Nisan 1877'de [Rus-Türk Savaşı'nın](https://turkipedia.org/tr/wiki/93_Harbi) (93 Harbi) başladı; böylece geminin hizmete girişinden üç yıl sonraki tek önemli faaliyeti meydana geldi. Osmanlı filosu Eylül 1876'da çoktan seferber edilmiş ve çatışma hazırlıklarına başlamıştı. Rus İmparatorluğu ile savaşın başlangıcında *Mukaddeme-i Hayr* da dahil olmak üzere bazı demir zırhlılar [Sulina](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sulina)'da üslendi.

*Mukaddeme-i Hayr*, [*Feth-i Bülend*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Feth-i_B%C3%BClend), [*Necm-i Şevket*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Necm-i_%C5%9Eevket), [*Muin-i Zafer*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muin-i_Zafer), [*Avnillah*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avnillah) ve [*İclaliye*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0claliye)den oluşan Osmanlı filosu, Rus mevkilerine yapılan bombardımandan iki gün sonra, 14 Mayıs 1877'de, [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz)'deki liman şehri [Sohum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sohum)'u ele geçirmek için piyade çıkartması yaptı. 31 Mayıs'ta *Mukaddeme-i Hayr*, *Feth-i Bülend*, buharlı fırkateyn [*Mubir-i Sürur*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mubir-i_S%C3%BCrur) ve diğer birkaç gemi, [Tuna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuna)'da beklenen Rus saldırısına karşı savunma yapmak için [Varna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Varna)'ya gidecek kara birliklerini [Batum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batum)'dan [Trabzon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon)'a taşıdı. Haziran ayında *Mukaddeme-i Hayr* şehrin savunmasını desteklemek için bir [gambot](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gambot) ve silahlı bir [römorkör](https://turkipedia.org/tr/wiki/R%C3%B6mork%C3%B6r) ile Tuna ağzındaki Sulina'ya döndü. Kasım ayından itibaren daha küçük gemilerden oluşan bir Rus filosu, Osmanlı gemilerini engellemek için Sulina'ya [mayın](https://turkipedia.org/tr/wiki/May%C4%B1n) döşemeye çalıştı. 8 Kasım'da Osmanlı gambotu bu mayınlar tarafından batırıldı. *Mukaddeme-i Hayr* çatışmaya girmek için istim almaya başlayınca, Rus gemileri mayın döşemeyi tamamlamadan geri çekilmek zorunda kaldı. Ruslar ertesi gün [havan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Havan) taşıyan gambotlarla döndü, yaşanan çatışma sonucunda her iki taraf da düşman gemilerine herhangi bir isabet kaydedemeden filolarını geri çekti.

![Haliç'teki Osmanlı zırhlı filosu](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Ottoman_fleet_in_Constantinople_NH_93934.tiff/lossy-page1-1280px-Ottoman_fleet_in_Constantinople_NH_93934.tiff.jpg)
*Haliç'teki Osmanlı zırhlı filosu (public-domain)*

1878'de gemi [Haliç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hali%C3%A7)'e demirledi ve neredeyse 20 yıl boyunca hareketsiz kaldı. Bu hareketsizlik döneminde 1882'de her birinden ikişer adet olmak üzere; 87 mm ve 63,5 mm [Krupp](https://turkipedia.org/tr/wiki/Krupp_%28top%29) top, 37 mm top ve 25,4 mm [Nordenfelt topu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nordenfelt_topu) eklenerek biraz modernize edildi.

Şubat 1897'de, [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit)'te Osmanlı yönetimine karşı bir [Yunan ayaklanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit_Devleti) patlak verdi. Ayaklanma, [Büyük Güçlerin](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_g%C3%BC%C3%A7) müdahale etmek için [Avusturya-Macaristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya-Macaristan_Donanmas%C4%B1), [Fransız](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mill%C3%AE_Donanma), [Alman](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mparatorluk_Donanmas%C4%B1), [İtalyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kraliyet_Donanmas%C4%B1_%28%C4%B0talya%29), [Rus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorluk_Donanmas%C4%B1) ve [Britanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kraliyet_Donanmas%C4%B1) gemilerinden oluşan bir [uluslararası deniz gücünün](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit_%C4%B0syan%C4%B1%27nda_Uluslararas%C4%B1_Deniz_G%C3%BCc%C3%BC) Girit sularına konuşlandırmasına sebep oldu. Deniz gücünün kıdemli amiralleri, ayaklanma Aralık 1898'de sona erene kadar Girit'teki işleri yöneten bir "Amiraller Konseyi" oluşturdu. Girit olayları Nisan-Mayıs 1897'de [Osmanlı-Yunan Savaşı'nın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Yunan_Sava%C5%9F%C4%B1_%281897%29) başlamasına neden oldu. Savaşın patlak vereceği beklentisiyle Osmanlılar, Şubat 1897'de donanmayı teftiş etti. Bu teftiş, *Mukaddeme-i Hayr* da dahil olmak üzere gemilerin neredeyse hiçbirinin [Yunan Donanmasına](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan_Deniz_Kuvvetleri) karşı mücadele etmek için uygun olmadığını ortaya çıkarttı. Nisan ve Mayıs 1897'de Osmanlı donanması, mürettebatın moralini yükseltmek amacıyla [Ege Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_Denizi)'ne birkaç sorti yaptı; ancak Osmanlıların Yunan kuvvetlerine saldırma amaçları yoktu.

1898'de *Mukaddeme-i Hayr*ın topları çıkartılıp karadaki mevzilere yerleştirildi, ayrıca geminin kazanları da söküldü. Mayıs 1897'de Yunanistan ile savaşın sona ermesinin ardından Osmanlı hükûmeti bir donanma yeniden yapılanma programı başlatmaya karar verdi. İlk aşama *Mukaddeme-i Hayr* da dahil olmak üzere eski zırhlı savaş gemilerini yeniden inşa etmekti. Osmanlılar bu amaçla birkaç yabancı tersane ile temasa geçti. 11 Ağustos 1900'de Krupp'un [Germaniawerft](https://turkipedia.org/tr/wiki/Germaniawerft) tersanesi *Mukaddeme-i Hayr*ı yeniden inşa etme sözleşmesini aldı; ancak daha sonra anlaşma iptal edildi ve gemi yeniden inşa edilmedi. Bunun yerine, 1911'de sabit bir eğitim gemisine dönüştürüldü. Gemi, 1914'te [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nın patlak vermesinden sonra [kışla gemisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1%C5%9Fla_gemisi) yapıldı. 1920 yılında [İzmit](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmit)'e transfer edildi ve burada kışla gemisi olarak hizmet vermeye devam etti. Eylül 1923'te hizmetten çıkartılıp İzmit'te hurda olarak söküldü.