# Muhtâcoğulları

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Muht%C3%A2co%C4%9Fullar%C4%B1
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Muhtâcoğulları, https://tr.wikipedia.org/wiki/Muht%C3%A2co%C4%9Fullar%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0)

**Al-i Muhtâc** veya **Muhtecidler** (ayrıca **Çağaniler** olarak da bilinir) küçük [Çağaniyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C4%9Faniyan) prensliğinin [İranlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran_halklar%C4%B1) veya İranlaşmış Arap yönetici ailesidir. 10. ve 11. yüzyılın başlarında hüküm sürdüler.

## Erken tarih

Muhtâcoğullarının kökeni bilinmemektedir; modern tarihçiler bu ismi, onların varsayılan ataları olan Muhtâc'a atfen vermişlerdir. Bunlar, [Orta Çağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_%C3%87a%C4%9F)'ın başlarında Çağaniyan'ı yöneten [Çağani Hudalar'ın](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C4%9Faniyan_Prensli%C4%9Fi) soyundan gelmiş olabilirler; bir diğer olasılık ise atalarının bölgeye göç eden ve İranlılaşan [Araplar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Araplar) olmasıdır.[^1] Her halükarda, 10. yüzyılın başlarında Çağaniyan, [Buhara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buhara)'daki [Sâmânîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%A2m%C3%A2n%C3%AEler)in vasalı haline gelmiştir.

## Ebû Bekir Muhammed

Kaynakların kesin olarak tanıdığı ilk hükümdar Ebû Bekir Muhammed bin Muzaffer bin Muhtâc’tır. [Sâmânîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%A2m%C3%A2n%C3%AEler) zamanında [Fergana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fergana) valisiydi. 929 yılında Sâmânî emiri [II. Nasr](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Nasr) kardeşleri tarafından geçici olarak iktidardan uzaklaştırıldığında, Muhammed ona sadık kalmıştır. Sonuç olarak Nasr kendini toparlamayı başardığında Muhammed'i [Belh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belh) valiliğiyle ödüllendirdi ve daha sonra 933'te onu [Horasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horasan) valisi yaptı. Muhammed, Horasan valisi olduğu dönemde Kuzey İran'da çeşitli [Deylemli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gilan_%28il%29) gruplarla savaşmıştır. 939 yılında hastalanarak görevinden alınmış; 941 yılında vefat etmiştir.

## Ebû Ali Çağani

Ebû Ali Ahmed Çağan, Muhtâcoğulları hükümdarlarının en önde geleniydi. 939'da babasının yerine geçti ve kuzey İran'da bir Samani varlığını sürdürmek için hararetle savaştı, orada güneybatı İran'ı ele geçirmiş olan Deylemli memurları olan [Büveyhîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCveyh%C3%AEler)in yükselişini durdurmaya çalıştı. Samani emiri [I. Nuh](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Nuh)'un gözünden düşmüş ve Horasan valiliğinden uzaklaştırılmıştır. Bunu kabul etmeyi reddederek isyan etmiş ve Buhara'ya başka bir Samani yerleştirmiş, ancak sonunda Nuh, Buhara'yı geri almıştır. Buna rağmen Ebû Ali'yi yenememiş ve sonunda onun Çağaniyan'daki yönetimini korumasına izin vermiştir. 952 yılında Ebû Ali ikinci kez Horasan valisi olarak atandı, ancak bir yıl sonra tekrar görevden alınmıştır. Büveyhîlere kaçmış ve 955 yılında ölmüştür.

## Sonraki tarih

Ebû Ali'den sonra gelen Muhtâcoğulları hükümdarları iyi kaydedilmemiştir. Ebû'l Muzaffer (d.?) Muhammed, 10. yüzyılın sonlarına doğru Çağaniyan'ın hükümdarıydı. Türk generali Faik'in müttefikiydi ve birlikte Ebû'l Muzaffer'in akrabası olan ve Çağaniyan'ın önceki hükümdarı olan veya orada iktidarı gasp eden Ebu'l-Hasan Tahir b. Fazl b. Muhammed'e karşı savaşmışlardır. Tahir'in ordusu 991 yılında Belh'e yürüdü ancak çıkan savaşta öldürüldü ve Ebû'l Muzaffer Muhammed Çağaniyan'a yerleşti. Faik'le yaptığı ittifak, onun aynı zamanda [Simcûrîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Simc%C3%BBr%C3%AEler)'in de düşmanı olduğu anlamına geliyordu; bu nedenle Samanîler'in bir güç olarak sonunu getiren çatışmalara katıldı (ayrıntılar için [Samanîler'den II. Nuh'a](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Nuh) bakınız).

Yüzyılın sonuna doğru Muhtâcoğulları hükümdarları, [Afganistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afganistan) ve Horasan'da Samanîler'in yerini alan [Gazneliler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazneliler)in vasalı haline geldiler. 1025 yılında ismi kaydedilmeyen bir Çağani hükümdarı ve diğer Gazneli vasalları[Mahmud Gaznevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahmud_Gaznev%C3%AE)'nin müttefiki olan [Kaşgar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C5%9Fgar) [Karahanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karahanl%C4%B1lar) hükümdarı Kadir Han Yusuf'la buluşmak üzere [Ceyhun Nehri'ni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ceyhun) geçmesine katılmıştı. Mahmud'un halefi [Mesud](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Mesud_%28Gazneli%29) döneminde Çağaniyan valisi, Muhtâcoğulları olabilecek Mesud'un damadı Ebû'l-Kasım olarak tanımlanıyordu. Ebû'l-Kasım, [Mâverâünnehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A2ver%C3%A2%C3%BCnnehir) Karahanlıları'nın işgali karşısında geçici olarak eyaletten kaçmak zorunda kalmıştır. Bundan sonra Çağaniyan'ın bir daha hiçbir hükümdarından bahsedilmemektedir ve ancak birkaç yıl sonra [Selçuklular](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sel%C3%A7uklu_Hanedan%C4%B1) bölgenin kontrolünü ele geçirmişlerdir.

[^1]: Clifford Edmund Bosworth, The New Islamic Dynasties (Columbia University Press, 1996: ), p. 177.