# Molla Lutfî > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Molla_Lutf%C3%AE > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Molla Lutfî, https://tr.wikipedia.org/wiki/Molla_Lutf%C3%AE (CC-BY-SA-4.0) - **Doğum adı:** Lütfullah - **Doğum yeri:** Tokat, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm tarihi:** 23 Ocak - **Ölüm yeri:** Konstantinniye, Osmanlı İmparatorluğu - **Kökeni:** Türk - **Diğer adları:** Deli Lutfî; Maktul Lutfî; Sarı Lutfî - **Meslek:** Âlim, matematikçi, şair, kütüphaneci - **Din:** İslam - **Suçlama:** Zındıklık ve ilhâd iddiası - **Mahkûmiyet cezası:** Baş kesme suretiyle ölüm cezası **Molla Lutfî**, **Deli Lutfî** ya da öldürüldükten sonraki adıyla **Maktul Lutfî** (, [Tokat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tokat_%28%C5%9Fehir%29) - 23 Ocak 1495, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)), asıl adı **Lütfullah** olan, 15. yüzyılda yaşamış bir [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) [âlimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulema), [şair](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eair) ve [matematikçiydi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Matematik%C3%A7i). [Fâtih Sultân Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed)'in en yakın dostu ve kütüphanecisiydi. [II. Bâyezîd](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Bayezid) döneminde dinden çıktığı ve "sapkın" olduğu iddiasıyla idam edildi.[^1] Molla Lutfî, çağının âlimlerinden olan babası Kutbüddin Hasan'ın yanında eğitim gördü. [Hoca Sinan Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hoca_Sinan_Pa%C5%9Fa)'dan [mantık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mant%C4%B1k), [felsefe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Felsefe), [kelâm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kel%C3%A2m) dersleri aldı; onun yönlendirmesiyle [Ali Kuşçu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_Ku%C5%9F%C3%A7u)'dan [matematik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Matematik) dersi aldı. 1470'li yıllarda [Fâtih Sultan Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed) tarafından saray kütüphanesine hâfız-ı kütüb olarak tayin edildi. Daha sonra [müderris](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCderris) olarak da görev yaptı. 1476 yılında Sinan Paşa'nın [Sivrihisar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivrihisar)'a sürülmesinin ardından, onunla birlikte gitti. Beş yıl sonra II. Mehmed'in ölümü üzerine Sinân Paşa ile birlikte İstanbul'a döndü ve II. Bâyezîd tarafından Bursa Yıldırım Bâyezîd Medresesi müderrisliğine tayin edildi. Daha sonra [Filibe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Filibe)'de Şehâbeddin Paşa, [Edirne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne)'de [Dârülhadîs](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dar%C3%BClhadis_Camii), İstanbul'da Semâniye ve [Bursa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa)'da [Murâdiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muradiye_K%C3%BClliyesi) medreselerinde müdesserlik yaptı. Bu süreçte [Sahn-ı Seman Medresesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sahn-%C4%B1_Seman_Medresesi)'ndeki eğitimi eleştirdi; Molla Hamîdeddîn ve Molla Muhyiddin gibi [ilmiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lmiye) üyelerini [hicvetti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hiciv). 1494 yılında [Dîvân-ı Hümâyun](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2n-%C4%B1_H%C3%BCm%C3%A2yun)'da yüksek ulemadan oluşan bir mahkemede, zındıklık ve [ilhâd](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lh%C3%A2d) suçlamasıyla yargılandı. [Şeyhülislam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh%C3%BClislam) [Efdalzade Hamîdüddin Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Efdalzade_Ham%C3%AEd%C3%BCddin_Efendi)'nin karşı çıkmasına rağmen, [idam cezasına](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96l%C3%BCm_cezas%C4%B1) mahkûm edildi. Lütfî'nin, [At Meydanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sultanahmet_Meydan%C4%B1)'ndaki infazından önce ilhad ile bir ilişkisinin bulunmadığını halka haykırıp [kelime-i şehâdet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kelime-i_%C5%9Feh%C3%A2det) getirdiği bilinmektedir. ## Hayatı Molla Lutfî, [Sahn-ı Seman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sahn-%C4%B1_Seman_Medresesi) medreselerindeki eğitimi eleştirmiş, Molla Hamîdeddîn ve Molla Muhyiddin gibi [ilmiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lmiye) üyelerini hicvetmiştir. Ağır tahrik içeren eleştirileri sonrasında [ulemadan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulema) kalabalık bir grup bizzat [II. Bayezid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Bayezid)'e şikayet ederek Molla Lutfî'nin bir sapkın olduğunu ve halkı da sapkınlığa teşvik ettiğini bildirmişlerdir. [Sultan Bayezid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Bayezid) tahkik ve teftişi konusunda emir verince zamanın [şeyhülislamı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh%C3%BClislam) Efdalzâde Molla Hamîdeddîn önderliğinde [Dîvân-ı Hümâyun](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2n-%C4%B1_H%C3%BCm%C3%A2yun)'da Hatipzâde, Molla İzârî, [Molla Arap](https://turkipedia.org/tr/wiki/Molla_Arap) ve Molla Ahaveyn gibi yüksek ulemadan oluşan bir mahkeme kuruldu. İki yüz kadar şahit de bulundu. Özellikle [namaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Namaz) için *"kuru kıyam ve inhinadır, andan fâyide yoktur"* dediği iddiası tartışmalara yol açtı. Hakkındaki iddiaların, onun eleştirel kişiliğinden gücenen taife tarafından üretilmiş olduğu bugün düşünülmektedir. [Efdalzade Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Efdalzade_Ham%C3%AEd%C3%BCddin_Efendi) ve [Molla Ahaveyn](https://turkipedia.org/tr/wiki/Molla_Ahaveyn) gibi alimler karşı çıktıysa da, çoğunluğun baskıları sonucu ikna oldular ve idam kararı verildi. II. Bayezid ise, ulemanın kararına uymak zorunda hissederek istemeden de olsa idamı onaylamıştır. 23 Ocak 1495 (pazar) günü [At Meydanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sultanahmet_Meydan%C4%B1)'nda kılıçla boynu vurularak idam edilmiştir. [Muhyiddîn-i Foçavî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhyidd%C3%AEn-i_Fo%C3%A7av%C3%AE) gibi devrin aydınları, Lutfî'nin iyi niyetli olduğunu ifade etmişlerdir. Alimin akıbeti halk tarafından da büyük bir zulüm ve haksızlık olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca zamanın bazı ileri gelenleri ve şairleri, Molla Lutfî'nin idamına haksız yere, haset yüzünden öldürüldüğünü vurgulayan veciz tarihler düşürmüşlerdir. Molla Lütfi aynı zamanda matematik alanında çalışıp bu bilim alanına katkı sağlamıştır. Bunlar bir açının üçe bölünmesi, dairenin dörtgenleştirilmesi, bir küpün iki katına eşit bir küp bulmak veya "[Delos problemi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Delos_problemi)"dir. Molla Lütfi, bu problemler ile özellikle de Delos problemi ile ilgilenmiştir. Hakkında bilgiler [Heşt Behişt](https://turkipedia.org/tr/wiki/He%C5%9Ft_Behi%C5%9Ft) ([Sehi Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seh%C3%AE)), Meşâirü'ş-Şu'arâ ([Aşık Çelebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%82%C5%9F%C4%B1k_%C3%87elebi)), Tezkire-i Lâtifi, [Şuarâ Tezkiresi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tezkire) ([Kınalızade Hasan Çelebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1nal%C4%B1zade_Hasan_%C3%87elebi)), Riyâzü'ş-Şuarâ ([Riyazî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Riy%C3%A2z%C3%AE)), [Beyânı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bey%C3%A2n%C4%B1) Tezkiresi ve [Tâcü't-Tevârih](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%A2c%C3%BC%27t-Tev%C3%A2r%C3%AEh) ([Hoca Sâdeddin Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hoca_S%C3%A2deddin_Efendi))'de bulunmaktadır. ## Ayrıca bakınız - [Şeyh Bedrettin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_Bedreddin) - [İsmail Maşuki](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smail_Ma%C5%9Fuki) - [Nadajlı Sarı Abdurrahman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadajl%C4%B1_Sar%C4%B1_Abdurrahman) ## Dış bağlantılar - http://www.isam.org.tr/documents%5C\_dosyalar%5C\_pdfler%5Cislam\_arastirmalari\_dergisi%5Csayi06%5C017\_062.pdfWebarşiv|url=https://web.archive.org/web/20160305014123/http://www.isam.org.tr/documents%5C\_dosyalar%5C\_pdfler%5Cislam\_arastirmalari\_dergisi%5Csayi06%5C017\_062.pdf |tarih=5 Mart 2016 - https://www.academia.edu/4482600/Tokatl%C4%B1\_Molla\_L%C3%BCtfi\_Hayat%C4%B1\_eserleri\_ve\_felsefesi\_-\_Molla\_Lutfi\_Tokadi\_d.\_900\_1494\_His\_Life\_Works\_and\_Philosophical\_Thoughts\_-\_%C4%B0brahim\_MARA%C5%9EWebarşiv|url=https://web.archive.org/web/20160919190442/http://www.academia.edu/4482600/Tokatl%C4%B1\_Molla\_L%C3%BCtfi\_Hayat%C4%B1\_eserleri\_ve\_felsefesi\_-\_Molla\_Lutfi\_Tokadi\_d.\_900\_1494\_His\_Life\_Works\_and\_Philosophical\_Thoughts\_-\_%C4%B0brahim\_MARA%C5%9E |tarih=19 Eylül 2016 - http://www.osmanlimedeniyeti.com/Bilgi/Tokatl%C4%B1%20Molla%20L%C3%BBtfiWebarşiv|url=https://web.archive.org/web/20150109220558/http://www.osmanlimedeniyeti.com/Bilgi/Tokatl%C4%B1%20Molla%20L%C3%BBtfi |tarih=9 Ocak 2015 [^1]: Molla Lütfi Biyografya.