# Modern Yunan Aydınlanması > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Modern_Yunan_Ayd%C4%B1nlanmas%C4%B1 > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Modern Yunan Aydınlanması, https://tr.wikipedia.org/wiki/Modern_Yunan_Ayd%C4%B1nlanmas%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0) ![Hermes o Logios, 18. ve 19. yüzyıl Yunan edebiyat dergisi.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fd/Hermes_the_scholar.jpg) *Hermes o Logios, 18. ve 19. yüzyıl Yunan edebiyat dergisi. (public-domain)* **Modern Yunan Aydınlanması**, (Yunan: Διαφωτισμός, *Diafotismos, "enlightenment" ya da "illumination",* **Neo-Helenik Aydınlanma** diye de adlandırılan) Yunan Aydınlanması dönemini ifade eder.[^1] ## Kökeni *Ana madde: *[*Osmanlı Yunanistanı*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_Yunanistan%C4%B1) Aydınlanma Çağı tüm Avrupayı etkilediği gibi Osmanlı toprakları içerisinde yaşamını sürdüren Yunanları'da etkilemişti. Yunan Aydınlanması olarak nitelenen bu gelişme, Osmanlı İmparatorluğu içerisindeki Yunanların, ticaret ve eğitim gibi sahalarda güç kazanmasını hızlandıran bir faktör olmuştur. Bu, Yunan [tüccar](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCccar)lara çok sayıda Yunan gencini [İtalya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0talyan_R%C3%B6nesans%C4%B1) ve [Almanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'daki üniversitelerde okutacak finansmanı sağlıyordu. Bununla birlikte oradaki gençler Aydınlanma ve [Fransız Devrimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1z_Devrimi) düşüncelerini tanımaktaydı.[^2] Son yarım asırda Yunan hayatının belirgin karakteri haline gelen ve 1821'e giden sürece yol açan bu entelektüel canlanmanın maddi kaynağını, zenginleşen Yunan burjuvazisi oluşturmaktaydı. [Yanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yanya); [Sakız Adası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sak%C4%B1z_Adas%C4%B1), [Smirni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Smirni) ve [Ayvalık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayval%C4%B1k), Yunan eğitim ve ticaretinde merkez üssü konumundaydı. Bu şehirlerde açılan okul ve matbaalar ile aydınlanma fikri yeni nesle aktarılıyordu.[^3] ### Fenerli Rumların Rolü Fener'de yaşayan Rumlar, Avrupa'da tahsil görmüş ve yabancı dil bilen kişilerden oluşuyordu. Bu nedenle Osmanlı Devleti bünyesinde tercümanlık faaliyeti yürütürlerdi. 18. yüzyıldan itibaren [Eflak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eflak) ve [Boğdan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan) prensliğine voyvoda olarak atanan [Fenerli Rumlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fenerli_Rumlar); yıllar içerisinde bu bölgelerde güç ve nüfuz kazanmaya başladılar. Buralardaki çoğu voyvoda, Yunan eğitim; kültür ve matbaasının hamisi gibi hareket ediyordu. Bu akademiler, Ortodoks toplulukların genelindeki öğretmen ve öğrencileri cezbediyor ve Orta Avrupa'daki entelektüel eğilimler ile temasa geçiyordu. Ekseriyetle Osmanlı yönetim sistemini desteklediler ve Yunan ulusal hareketinin ortaya çıkmasında önemli bir rol oynayamadılar. Bununla birlikte çok sayıda Yunan bilim insanı, Fenerli Rumların beyliklerinde oluşturdukları kozmopolit ortam ve onların eğitime verdiği destekten faydalanmıştır.[^4] Bu ortam yaygın olarak, Osmanlı İmparatorluğundaki genç; hırslı ve eğitimli Yunan halkının aydınlanmasında etkili olan özel bir cazibe merkeziydi. [Bükreş](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCkre%C5%9F) ve [Yaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ya%C5%9F)'taki Kraliyet Akademileri de bu harekette kritik bir rol oynamıştır. Dönemin dikkat çekici eserlerinden biri olan "*Geographia Neoteriki"* adlı eserin her iki yazarı da (Daniel Philippidis ve Grigorios Konstantas) burada eğitim görmüşlerdir.[^5][^6] ## Sonrası Aydınlanma dilsel alanı da etkilemiştir. Bir kısım grup halkın konuştuğu dil olan [Demotiki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanca) dilini savunuyor; diğer bir grupta daha zor bir gramere sahip olan [Attika Grekçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Attika_Grek%C3%A7esi)'ni savunmaktaydı. [Attik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Attika_Grek%C3%A7esi) dilin basitleşmiş hali olan [Katarevusa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Katarevusa) resmi dil ilan edildi. 1976'ya kadar [Katarevusa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Katarevusa) tüm resmi kurumlarda kullanıldı ve bu tarihten sonra [Demotiki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanca) Yunanistan'ın resmi dili ilan edilmiştir.[^7] Aydınlanma fikrinin Yunan düşüncesine de aktarılması milli bir şuurun gelişimini etkilemiştir. "*Hermes o Logios"* adlı derginin yayımlanması da Aydınlanma fikirlerini teşvik etti*.* Derginin hedefi Yunan bilim, felsefe ve kültürünü ilerletmekti. Yunan Aydınlanmasının iki ana figürü olan [Velestinli Rigas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Velestinli_Rigas) ve [Adamantios Korais](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adamantios_Korais); Yunan milliyetçilerini çağdaş siyasal düşüncenin peşinden gitmeye yönlendiriyordu.[^8] Yunan Aydınlanması sadece dil ve beşeri bilimleri değil, aynı zamanda bilimleri de ilgilendirmekteydi. Methodios Anthrakites; Evgenios Voulgaris, Athanasios Psalidas, Balanos Vasilopoulos ve Nikolaos Darbaris gibi bazı akademisyenler de matematik ve fizik konusunda çalışmalara sahipti. Yunan okullarında okutulmak üzere Yunanca bilimsel kitaplar yayımlamışlardır. Ayrıca [Velestinli Rigas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Velestinli_Rigas) bir fizik antolojisi kitabı yayımlamıştır. ## Sanat Yunan Aydınlanması İyonya Okulu sanatını da kapsıyordu. Yunan Aydınlanmasının sanatta öne çıkmış isimleri şunlardır: Panagiotis Doxaras, Nikolaos Doxaras, Nikolaos Kantounis, Nikolaos Koutouzis ve Gerasimos Pitsamanos'dur. Yunan sanatı artık kendi tarzını sergiliyordu. Yunan resim sanatı dönemleri; Yunan Rokoko, Yunan Neoklasizm ve Yunan Romantizm'ini kapsamaktadır. Bağımsızlık hareketleri Yunan sanatçıları Modern Yunan Sanatı dönemine taşımıştır. İyonya Adası'ndan olmayan ancak bu dönemle bağlantılı başka sanatçılarda vardır. Bu sanatçılar [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun ya da [Venedik Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti)'nin değişik bölgelerindendi. Christodoulos Kalergis ve Emmanuel Skordilis gibi bazı sanatçılar da [Kiklad Adaları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kiklad_Adalar%C4%B1)'nda etkindi. Ioannis Koronaros Girit'ten Mısır'a ve nihayetinde Kıbrıs'a yerleşti. Girit Rönesans'ı sona ermesine karşın hala adada birkaç aktif atölye bulunmaktaydı. Sanatta Modern Yunan Aydınlanması sadece İyonya Okulu'na ait değil; tüm Yunan topluluklarına ve Antik Yunan Uygarlığının atalarına aitti. Yine çok sayıda Yunan sanatçı [Kostantinopolis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konstantinopolis)'te sanat icra etti. Ulusal Helenik Araştırma Vakfı (**NHRF)** tarafından araştırmalar sürmektedir. ## Önemli Kişi ve Topluluklar - **Neophytos Doukas** (1760–1845), 70 civarında kitap yazan ve birçok antik metini Modern Yunancaya kazandıran üretken bir yazardır. - [**Velestinli Rigas**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Velestinli_Rigas)**,** Fransız Devriminden etkilenmişti ve hümanist fikirlerini Yunan dünyasında yaymayı umuyordu. Osmanlı'ya karşı Balkanlarda ayaklanma planladı. Yakalanıp idam edilmiştir. - [**Adamantios Korais**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adamantios_Korais) (1748-1833) Fransız Devriminin de tanığıdır. Entelektüel ilhamını Aydınlanma'dan aldı. Fikirlerini bol miktarda Thomas Hobbes, John Locke ve Jean-Jacques Rousseau gibi filozoflardan ödünç aldı. Kendini Yunan kültürüne adamıştır. Yunan toplumunun içine düştüğü çelişkiyi aşabilmesi için dört kavram üzerine düşünmesini önermiştir. Bunlar: adalet, erdem, özgürlük ve mutluluktur.[^9] - **Evgezios Voulgaris**, Almanya'da ders verdiği yıllar içerisinde Aydınlanmanın önünü açtı ve Yunan müfredatına liberal fikri getirdi. Anadolu ve Balkanlar'daki Rum okullarında fikirleri yayıldı. *Aydın Despotluğu* fikrini benimsedi. Din ve vicdan özgürlüğü gibi kavramları Yunan düşüncesine kazandırmıştır.[^10] - **İosipos Moisiodaks** (1725-1880). **Voulgaris**'in öğrencisidir. Eğitimde ön plana çıkmıştır. Felsefede Aristoculuğun arındırılması gerektiğini savunur. Bireysel özelliklerin ön plana çıkarıldığı, öğrenciyi sorgulamaya iten bir öğretim programını savunmaktadır. Yunan öğretmenleri eleştirmiştir.[^11] - **Theophilos Kairis**, bağımsız Yunanistan için farklı bir vizyon geliştirmiştir. Ona göre kilise ve devlet ayrılmalıydı. - **Theoklitos Farmakidis,** Fransız Devriminden ilham aldı. Güçlü bir Batı yanlısıdır ve [İstanbul Rum Ortodoks Patrikhanesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Rum_Ortodoks_Patrikhanesi) için kritiktir. - [Filiki Eterya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Filiki_Eterya): Adı *Dostluk Cemiyeti* anlamına gelmektedir. Aydınlanma Çağının hümanist fikirleri üzerine kurulmuştur. Amacı Osmanlı Devleti'ni yıkıp yeniden Bizans'ı canlandırmak olan 19. yüzyılın başlarında faal olmuş gizli bir cemiyettir. ## Tepkiler Aydınlanma düşüncesine karşı başta Patrikhane olmak üzere gelenekçi çevreler tepki gösterdi. Ortodoks Kilisesi bu yeni hareketleri bir tehdit olarak algıladı. Aydınlanma karşıtı risaleler ve aforozlar ile aydınlanmacılar hedef alınmıştır. Aydınlanmacı düşünürler üzerinde [Antiklerikalizm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antiklerikalizm) fikri hakimdi ve çatışmanın merkez noktasını oluşturuyordu. Bu çatışma özellikle okullara yansımıştır.[^12] ## Ayrıca bakınız - [Aydınlanma Çağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayd%C4%B1nlanma_%C3%87a%C4%9F%C4%B1) - [Yunan İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunan_%C4%B0syan%C4%B1) - [Ellinoglosso Ksenodoheyo](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ellinoglosso_Ksenodoheyo) [^1]: Patiniotis, Manolis. (2015) "Neo-Hellenic Enlightenment: In Search of a European Identity," in Arabatzis T., Renn J., Simões A. (ed.), Relocating the History of Science. Boston Studies in the Philosophy and History of Science, sayı 312. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-319-14553-2_9 [^2]: Greek history, The intellectual revival. 2008. [^3]: Greek history, The mercantile middle class. 2008. [^4]: Greek history, Transformation toward emancipation, The Phanariotes. 2008. [^5]: Discourses of collective identity in Central and Southeast Europe (1770–1945): texts and commentaries. Orta Avrupa Üniversitesi Yayınları, 2006, s. 73-79. [^6]: Culture and nationalism in nineteenth-century Eastern Europe. Slavica Yayınları, 1985, s. 8. [^7]: Greek history, The intellectual revival. 2008. [^8]: The Dialectic of Intolerance: Ideological Dimensions of Ethnic Conflic. Journal of the Hellnice Diaspora., 1979, s. 4. [^9]: Batı Kültür ve Edebiyatlarında Aydınlanma. Ankara Üniversitesi Basımevi, s. 237-266. [^10]: Batı Kültür ve Edebiyatlarında Aydınlanma. Ankara Üniversitesi Basımevi, s. 237-266. [^11]: Batı Kültür ve Edebiyatlarında Aydınlanma. Ankara Üniversitesi Basımevi, s. 237-266. [^12]: Batı Kültür ve Edebiyatlarında Aydınlanma. Ankara Üniversitesi Basımevi, s. 237-266.