# Moğolların Gizli Tarihi

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar%C4%B1n_Gizli_Tarihi
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Moğolların Gizli Tarihi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Mo%C4%9Follar%C4%B1n_Gizli_Tarihi (CC-BY-SA-4.0)

![1908 Yılında yayınlanan Çince Moğolların Gizli Tarihi nüshası.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/83/Secret_history.jpg)
*1908 Yılında yayınlanan Çince Moğolların Gizli Tarihi nüshası. (public-domain)*

***Moğolların Gizli Tarihi*** (Geleneksel Moğolca: ) [Moğolca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folca) yazılmış en eski eserdir. Moğol tarihi ve dili hakkında bilinen en eski eser olarak kabul edilmektedir. [Cengiz Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cengiz_Han)'ın ölümünden sonra tamamlanan eser, bilinen nüshalarına göre Çin yazısıyla [Moğolca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folca) olarak yazılmış, [Moğolca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folca) metnin hemen yanı başına da yine [Çince](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ince) karakterlerle sözcüklerin çevirileri verilmiştir. [Cengiz Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cengiz_Han) ve [Moğolların](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) tarihini ele alan eser Çin'deki ilk Moğol hanedanının adı ile de anılmaktadır ( “Yuan Hanedanı”). Batı'da 1872'den beri tanınan eserin 1940'tan beri bütünlüklü, tam çevirileri vardır.

## İçerik

Bu eser yarı-mitolojik bir anlatımla [Temuçin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cengiz_Han)'in çocukluğundan itibaren yaşamı, annesi [Höelin](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%B6elin), babası [Yesügey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yes%C3%BCgey) ve oğlu [Ögeday](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96geday) hakkında bilgiler vermektedir. Ancak eserin asıl konusu [Moğol İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun nasıl kurulduğu ile ilgilidir.

Toplam 12 başlıktan oluşur:

1. [Temuçin'in](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cengiz_Han) kökeni ve çocukluk yılları.
2. [Temuçin'in](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cengiz_Han) gençlik yılları.
3. [ Merkitler'in](https://turkipedia.org/tr/wiki/Merkit) yok edilmesi ve [Cengiz Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cengiz_Han) unvanını alması.
4. [Cengiz Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cengiz_Han)'ın [Camuka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Camuka) ve [Tayiçyut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tayi%C3%A7yut)'larla mücadelesi.
5. [Tatarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tatarlar)'a karşı zafer ve [Tuğrul Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tu%C4%9Frul_Han) ile bozuşma.
6. [Keraitler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Keraitler)'in yıkımı.
7. [Tuğrul Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tu%C4%9Frul_Han)'ın kaderi.
8. [Küçlüg](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ku%C3%A7luk)'den kaçış ve [Camuka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Camuka)'nın yenilgisi.
9. Askeri ve idari işlerin düzenlenmesi.
10. [Uygurlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygurlar)'ın tabi olması ve kanunların düzenlenmesi.
11. Kuzey Çin'in fethi, Yedi Yıllık Büyük Batı Seferi, [Türkistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkistan) ve [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'nın fethi.
12. [Cengiz Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cengiz_Han)'ın ölümü ve [Ögeday](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96geday)'ın saltanatı.

## Dış bağlantılar

- [http://turkoloji.cu.edu.tr/pdf/mehmet\_olmez\_mogollarin\_gizli\_tarihi\_ve\_soz\_varligi.pdf](http://turkoloji.cu.edu.tr/pdf/mehmet_olmez_mogollarin_gizli_tarihi_ve_soz_varligi.pdf): Moğolların Gizli Tarihi ve Sözvarlığı Üzerine, Prof. Dr. [Mehmet ÖLMEZ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmet_%C3%96lmez)
- [https://docs.google.com/file/d/0B34Gywb76ZhYamJMYmE0TGYySWs/edit?pli=1](https://docs.google.com/file/d/0B34Gywb76ZhYamJMYmE0TGYySWs/edit?pli=1): Moğolların Gizli Tarihi Tam Metni (Türkçe)