Mihail Çakır

Mihail Çakır veya Ay-Boba Mihail Çakır (Rumence: Mihail Ciachir; 27 Nisan 1861, Çadır Lunga - 8 Eylül 1938, Kişinev), Ortodoks rahip, eski Rus İmparatorluğu'nda Gagavuz kitaplarının ilk yayıncısı, Gagavuz Türklerinin asimilasyonunu önlemek için Gagavuz tarihi ve kültürü hakkında yaptığı çalışmalarıyla da bilinir.

Hayatı ve kişiliği

Mihail Çakır, 27 Nisan 1861'de Besarabya'nın Çadır Lunga köyünde, Gagavuz diyakoz bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Çakır, Kişinev İlahiyat Semineri'nde eğitim gördü. Mezun olduktan sonra bir erkek ilahiyat okulunda öğretmenlik yaptı. Üç yıl sonra Kişinev Okul Kurulu Başkanı seçildi.

1896'da Moldova dilinde kitap basma izni için Rusya İmparatorluğu Eğitim Bakanlığı'na başvurdu. Moldovaca metnin Rusçaya paralel olması koşuluyla bu izin verildi.^{[1]ПРОТОИЕРЕЙ МИХАИЛ ЧАКИР (1861-1938). Gagauzy.} Çakır 1901'den itibaren Moldova dilbilgisi üzerine birkaç kitap ve Rus dili ve dilbilgisi üzerine dersler yayınladı. Moldovalıların Rusça öğrenmelerine yardımcı olmak için yazdığı ders kitabı on dört yıl içinde üç baskı yaptı.^{[1]ПРОТОИЕРЕЙ МИХАИЛ ЧАКИР (1861-1938). Gagauzy.}

1904 yılında Çakır, Doğu Ortodoks Kilisesi'nin Sinod'una başvurarak Gagavuz dilinde dini literatür yayınlamasına izin verilmesini talep etti.^{[1]ПРОТОИЕРЕЙ МИХАИЛ ЧАКИР (1861-1938). Gagauzy.} Üç yıl sonra, Eski Ahit'ten seçilmiş bölümlerin yanı sıra Aziz Matta İncili'ni de Gagavuzca çevirisiyle yayımladı.^{[2]Вышел из печати первый полный перевод на гагаузский язык всех 27 книг Нового Завета (на кириллице и латинице), изданный Институтом перевода Библии. Институт перевода Библии, 27 Mayıs 2006.} Gagavuz çağdaşları tarafından basılı dilin havarisi olarak adlandırıldı.

1918'den sonra Besarabya Romanya Krallığı'nın bir parçası haline geldiğinde Çakır, Gagavuz yazısının önceki Kiril alfabesinden Latin alfabesine geçişini başlattı^{[1]ПРОТОИЕРЕЙ МИХАИЛ ЧАКИР (1861-1938). Gagauzy.} 1924 yılında Besarabya'nın Romanyalılaştırılmasına karşı mücadeleyi koordine etmek üzere Doğu Ortodoks Kilisesi'nin Alexander Nevsky kardeşliğinin liderliğine katıldı.^{[3]Stratulat, Nikita. Православная Церковь в Молдавии в контексте истории молдавско-румынских межцерковных отношений в XX веке. St Petersburg Orthodox Theological Academy, 2010.}.

Çakır, Atatürk ile temas halindeydi ve “Besarabya Gagavuzlarının Tarihi” adlı kitabının bir kopyasını ona sundu.^{[4]Grigoriadis, Ioannis N.. Between Ethnic Group and Nation : Mihail Ciachir's history of the Gagauz. East European Politics and Societies and Cultures, 2020, s. 10.} Atatürk ayrıca Çakır aracılığıyla Gagavuzların asimilasyonunu önlemek için onlara çeşitli Türkçe kitaplar ve öğretmenler sağladı^{[5]Bulut, Remzi. The Economic and Political Structure of Gagauzian Turks. Mehmet Akif Ersoy University, Faculty of Economics and Administrative Sciences, Economics, s. 62.}.

Çakır 1933 ve 1934 yılları arasında Rumen dergisi Viata Basarabiei için çalıştı. 1934 yılında Gagavuz dilinde Besarabya Gagavuzlarının Tarihi^{[6]D'un Orient l'autre: actes des troisièmes Journées de l'Orient, Bordeaux, 2 - 4 Octobre 2002. Peeters Publishers, 2005, s. 261.} ve iki yıl sonra Gagavuzların Düğün Törenleri adlı kitaplarını yayınladı. Bu iki kitap onun etnografik kimliğini ortaya koymuştur ayrıca 1938 yılında Gagavuzca-Rumence sözlüğünü de yayınladı.

Çakır 1938 yılında kısa bir hastalıktan sonra öldü ve Kişinev'deki Ermeni caddesinde bulunan Merkez Mezarlığı'na gömüldü.

Etkisi

Mihail Çakır profesyonel eğitim almış bir araştırmacı olmamasına rağmen, tarihe ve Gagavuz geleneğine yaptığı katkıların değeri yadsınamaz. Modern Gagavuz araştırmacılar onun eserlerine güvenmekte ve onları yeniden yorumlarken, karşılaştırmalı bir tarihsel perspektifle yürütülen araştırmalar için değerli bir kaynak olarak el üstünde tutmaya devam etmektedirler.^{[7]Nikoglo, D.E.. Очерки протоиерея Михаила Чакира в контексте современных исследований по гагаузоведению.}

Çakır'ın edebi ve tarihi etkisinin yanı sıra, Gagavuz ulusunun tanımlanmasındaki rolü, özellikle de Gagavuz halkına manevi ve ahlaki liderliği övgüyle karşılanmaktadır.^{[8]Kapaló, James A.. Text, Context and Performance: Gagauz Folk Religion in Discourse and Practice. Brill, 2011, s. 72.} Gerçekten de, ayinsel bir Gagavuz girişimleri nedeniyle, halkının Kiril ve Methodios'u olarak anılmakta ve bugün Gagavuzya eyaleti genelinde kutlanmaktadır.

Gagavuzya Valisi Mihail Formuzal 2011 yılını Çakır Yılı ilan etti.

Çalışmaları

• Bucoavna, 1900

• Rusesc și moldovenesc cuvântelnic, 1907

• Agiutorid moldovenilor în vremea învățăturii limbii rusească, 1911

• Dicționar găgăuzo(turco) român, 1938