# Mhitar (ilahiyatçı) > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Mhitar_(ilahiyat%C3%A7%C4%B1) > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Mhitar (ilahiyatçı), https://tr.wikipedia.org/wiki/Mhitar_%28ilahiyat%C3%A7%C4%B1%29 (CC-BY-SA-4.0) - **Adı:** Sivaslı Mhitar - **Diğer adı:** Manuk - Sebasteli Mhitar - **Doğum adı:** Մխիթար Սեբաստացի - **Doğum yeri:** Sivas, Rûm Eyaleti, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm yeri:** San Lazzaro degli Armeni, Venedik, Venedik Cumhuriyeti - **Cemaati:** Mkhitaryan Birliği - **Mezhebi:** Benedikten Tarikatı - **Din:** Katolik Hristiyan - **Milliyeti:** Ermeni - **Vatandaşlık:** Osmanlı İmparatorluğu; Venedik Cumhuriyeti **Sivaslı Mhitar** veya **Sebasteli Mhitar** (Մխիթար Սեբաստացի *Mkhitar Sebastatsi*, *Mechitar di Sebaste*, d. 17 Şubat 1676, [Sivas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivas) - ö. 27 Nisan 1749, [Venedik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik)), [Ermeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler) [Katolik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_Katolik_Kilisesi) rahip, Mıhitaryan Tarikatını kuran önde gelen bilgin ve [ilahiyat](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lahiyat)çı. ## İlk yılları ve eğitimi Asıl adı Manuk olan Mhhitar,[^1] 17 Şubat 1676 tarihinde zengin bir tüccar olan Bedros \[Peter\] ve karısı Şaristan'ın oğlu olarak [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na bağlı [Rûm Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rum_%28eyalet%29)'nin merkezi [Sivas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivas)'ta doğdu.[^2] Henüz beş yaşındayken okuma yazmayı öğrendi. Ebeveynleri, ileride aile işlerini üstlenmeye hazırlamak için Manuk'a iyi bir eğitim vermek istese de, Manuk küçük yaşlarından itibaren keşiş olmak istedi. Ailesinin keşiş olmasına izin vermemesi üzerine bir arkadaşı ile birlikte münvezi bir hayat yaşamak için dağlara çıktı fakat kısa süre sonra ailesi tarafından bulundu ve eve döndü. Uzun zamandır ailesinden istediği izni nihayet aldı ve dokuz yaşında [Surp Nişan Manastırı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Surp_Ni%C5%9Fan_Manast%C4%B1r%C4%B1)'nda eğitimine başladı. Surp Nişan Manastırının (Kutsal Haç) başrahibi olan piskopos, Manuk'a manastırın ayin hizmetlerinde yardımcı olması için küçük görevler verdi. Manastıra daha sık gitme izni ailesi tarafından sık sık kesintiye uğrayınca, evlerinde manastır hayatı yaşayan bir anne ve iki kızından oluşan komşu bir aileyle görüşmeye başladı. 1691 yılında eğitimini tamamlayan Manuk, on beş yaşında önce [diyakoz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diyakoz) daha sonra [keşiş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ke%C5%9Fi%C5%9F), on dokuz yaşında ise [rahip](https://turkipedia.org/tr/wiki/Papaz) oldu. Manuk aynı yıl "rahatlatan, teselli eden" anlamına gelen "*Mkhitar-Mığitar*" adını aldı.[^3] ## Rahipliği ve teolojik çalışmaları [Eçmiyazin](https://turkipedia.org/tr/wiki/E%C3%A7miyazin)'de bir manastıra kabul edilen Mhitar, burada önceki yüzyıllarda Ermeni manastırlarının yıkıcı yıkımından sonra dinî hayatının son derece düşük olduğunu gözlemledi. Geri kalmışlık içinde olduğunu düşündüğü [Ermeniler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler)in kültürel seviyesinin yükseltilmesi gerektiğini savundu.[^4] Manevi yaşam hakkında gerçek bir öğrenme kaynağı aramaya başlayan Mhitar, eğer onlara hizmet ederse ona ne aradığını öğreteceğine söz veren birkaç gezgin din alimi tarafından çeşitli manastırlara götürüldü. Bu dönemde, Ermenistan'da faaliyet gösteren [Roma Katolik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Katolik_Kilisesi) [tarikat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarikat)ının üyeleriyle temasa geçti. Katolikliği öğrendikten sonra, uzun zamandır aradığı [teoloji](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lahiyat)k çalışmaları yapmak için [Roma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Roma)'nın en iyi yer olacağını anladı. Öncesinde [Halep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halep)'e gitti ve kendisine Propaganda Cemaati'ne bir giriş mektubu veren [Cizvit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cizvitler) bir rahibinin manevi yönetimine girdi. Oraya gitmeye karar verdi, ancak hem sağlık hem de yol boyunca Batı doktrinlerini reddeden Ermeni rahip ve [piskopos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Piskopos)ların reddedilmesinden kaynaklanan birçok aksilik yaşadı. Sonunda, [sarılık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sar%C4%B1l%C4%B1k) hastası olmasına rağmen yalın ayak yürüyerek memleketine dönmek zorunda kaldı. Yavaş yavaş sağlığına kavuştu ve 1696'da Abbot Kutsal Haç Manastırı tarafından rahip olarak atandı.[^5] ## Mıhitaryan Birliği ve Ermeni millî kimliğinine katkıları 1700 yılında İstanbul'a gelen Sivaslı Mhitar, 8 Eylül 1701'de [Konstantinopolis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konstantinopolis)'te yaklaşık on beş öğrencisi ile birlikte Ermeni milletinin fikrî ve dinî alanda aydınlanmasını misyon edinen ve Batı Kilisesi modellerine dayalı olarak, Ermeni halkının eğitim ve ruhani seviyesini yükseltmeye adanmış [vaizler tarikatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarikat) yaratma fikrinden ilham alan, "Mkhitaryan Birliğinin" kuruluşunu ilan etti.[^6][^7] Mhitar, İstanbul'da eğitim faaliyetlerini sürdürürken Gregoryen Ermenilerin baskısına maruz kaldı. Mehitar ve arkadaşları baskılardan uzaklaşmak ve faaliyetlerini daha verimli bir ortamda yürütmek maksadıyla 1703 yılında Osmanlı İmparatorluğu'ndan ayrıldılar ve [Mora Yarımadası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mora_Yar%C4%B1madas%C4%B1)'nın güneybatı noktasında, o zamanlar [Venedik Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti) yönetimindeki [Modon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Modon)'da bir manastır kurdular.[^8] Mıhitar ve yanındakiler [Benedikten Tarikatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Benedikten_Tarikat%C4%B1)nı benimsediler ve Papa [XI. Clemens](https://turkipedia.org/tr/wiki/XI._Clemens) tarafından resmî olarak Benediktinler olarak onayladı. O vakitten sonra Mıhitaryanlara "Ermeni Benediktinleri" denmeye başlandı. Medon'un [1715-18 Osmanlı-Venedik Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1716-1718_Osmanl%C4%B1-Avusturya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda Osmanlılara karşı düşmesinin ardından keşişler geri çekilen Venediklileri takip etti ve sonunda dükten [Venedik Lagünü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Lag%C3%BCn%C3%BC)nde yer alan Saint Lazarus Adasını aldılar.[^9] Adaya, bugüne kadar cemaatin malı olarak kalacak olan manastırlarını inşa ettiler.[^10] Adadaki hayatı hem kendisi hem de Ermeni Cemaati için dönüm noktası oldu. Mıhitar ve öğrencileri bu adada bir Ermeni Akademisi kurdular. 27 Nisan 1749'da manastırda 73 yaşında öldü ve manastır kilisesine defnedildi. San Lazzaro'daki mezarı binlerce ziyaretçi için bir türbe haline getirildi.[^11] Mhitar ölene kadar çalışmalarını burada sürdürdü ve ölümünden sonra öğrencileri [Venedik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik) ve [Viyana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Viyana)'da faaliyetlerine ve çalışmalarına devam ettiler. Mhitar'ın, 1715 yılında Venedik'in St. Lazarus adasında kurduğu birliğin [Ermeni kültürü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermenistan_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC) ve aydınlanmasına önemli katkıları oldu. Özellikle Ermeni millî kimliğinin oluşmasında kurulan akademin rolü büyük oldu. Mhitar'ın "Ne inancım için ulusumu, ne ulusum için inancımı feda ederim" sözü ile Ermenilik düşüncesini tarif etti ve bu düşüncesi ile Ermeni ulusal birliğine bağlılığını ve mezhepsel ayrımcılığa karşı olduğunu net bir şekilde ortaya koydu.[^12][^13] ## Yüceltilmesi ve azizlik süreci Normalde ölümünden elli yıl sonra başlayacak olan Mehitar'ın aziz ilan edilme süreci, [Napolyon Bonapart](https://turkipedia.org/tr/wiki/Napolyon_Bonapart) yönetimindeki [Devrimci Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1z_Devrimi) orduları tarafından İtalya'nın işgali edilmesiyle nedeniyle kesintiye uğradı ve bu süreçte neredeyse tüm manastırlar kapatıldı. Aziz ilan edilmesi süreci, 1895'te [Venedik Patriği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Patri%C4%9Fi) Giuseppe Sarto tarafından yeniden başlatıldı. 1914'te [X. Pius](https://turkipedia.org/tr/wiki/X._Pius)'un papalığının son yılında Sivaslı Mhitar'ın Azizlik davası tekrar açıldı ve "[Tanrının hizmetkârı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanr%C4%B1n%C4%B1n_hizmetk%C3%A2r%C4%B1)" unvanını aldı. 1984 yılında [Ermenistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermenistan)'ın başkenti [Erivan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erivan)'ın [Malatia-Sebastia](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malatia-Sebastia) ilçesinde Mıhitar Sebastatsi Eğitim Kompleksi adında ilk-orta ve lise kademelerini kapsayan bir okul açıldı.[^14] [^1]: Hayrapetean, Srbuhi Pōghosi. A History of Armenian Literature: From Ancient Times to the Nineteenth Century. Caravan Books, 1995, s. 525. [^2]: Hayrapetean, Srbuhi Pōghosi. A History of Armenian Literature: From Ancient Times to the Nineteenth Century. Caravan Books, 1995, s. 525. [^3]: Nurikhan, Minas. The Life and Times (1660-1750) of the Servant of God, Abbot Mechitar: Founder of the Armenian Mechitarists of Venice (San Lazzaro)... Historical and Theological Oriental Questions. St. Lazarus' Island, 1915, s. 30-40. [^4]: Sivaslı Mkhitar ve Mkhitaristlerin Ermeni Kimliğine Katkıları. Marmara Üniversitesi. [^5]: Nurikhan, Minas. The Life and Times (1660-1750) of the Servant of God, Abbot Mechitar: Founder of the Armenian Mechitarists of Venice (San Lazzaro)... Historical and Theological Oriental Questions. St. Lazarus' Island, 1915, s. 30-40. [^6]: History Of The Congregation – The Mekhitarist Congregation in Vienna. [^7]: Edirne: Gateway to the Balkans. ASLAN Izabela Sobota-Miszczak, 2021. [^8]: History Of The Congregation – The Mekhitarist Congregation in Vienna. [^9]: Hacikyan, Agop Jack. The Heritage of Armenian Literature: From the eighteenth century to modern times. Wayne State University Press, 2000, s. 51. [^10]: History Of The Congregation – The Mekhitarist Congregation in Vienna. [^11]: Hacikyan, Agop Jack. The Heritage of Armenian Literature: From the eighteenth century to modern times. Wayne State University Press, 2000, s. 51. [^12]: Sivaslı Mkhitar ve Mkhitaristlerin Ermeni Kimliğine Katkıları. Marmara Üniversitesi. [^13]: Lamport, Mark A.. Encyclopedia of Christianity in the Global South. Rowman & Littlefield, 1 Haziran 2018, s. 43. [^14]: Minister of Education and Science visits “Mkhitar Sebastatsi” Educational Complex. Armenpress, 13 Haziran 2016.