# Mesut Sabri > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Mesut_Sabri > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Mesut Sabri, https://tr.wikipedia.org/wiki/Mesut_Sabri (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/13/Mas%CA%BF%C5%ABd_%E1%B9%A2abr%C4%AB.jpg) * (public-domain)* - **Makam:** Sinkiang Valisi; Sinkiang Bölgesi Genel Müfettişi - **Dönembaşı:** 1947 - **Dönemsonu:** 1949 - **Öncegelen:** Zhang Zhizhong - **Sonragelen:** Burhan Şehidi - **Doğum tarihi:** 1887 - **Doğum yeri:** Gulca, Sinkiang - **Ölüm tarihi:** 1952 - **Ölüm yeri:** Sinkiang - **Milliyeti:** Uygur - **Partisi:** Kuomintang partisi CC Fraksiyonu - **Eşi:** Sare Baykozi - **Öğrenim:** Darülfünun İstanbul - **Meslek:** Tıp Doktoru - **Dini:** İslam **Mesut Sabri** (d.1886–ö.1952), (Uygurca مسعود صبري), , [Uygur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygurlar) siyasi lider. [İli İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0li_%C4%B0syan%C4%B1) sırasında ([Doğu Türkistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_T%C3%BCrkistan)) [Sinkiang](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sincan_Uygur_%C3%96zerk_B%C3%B6lgesi)'da bölge valisi idi. İlk eğitimini [Gulca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gulca)'da tamamladı. Lise ve üniversite eğitimi için, ailesi tarafından 1904 yılında [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a gönderildi. [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da 10 yıl kaldı. Bu süre zarfında İttihatçıların da tesiriyle, milliyetçilikle tanıştı. Milli hisleri gelişti.[^1] Osmanlıda da bu döneme damgasını vuran Türkçülük akımının etkisini, Dr.Mesud Sabri'nin eserlerinde, siyasi çalışmalarında görmek mümkündür. Doğduğu topraklarda var olan cehaletin ve eğitimsizliğin farkında idi. İstanbul'dan döndükten sonra, eğitim konusunda bir takım çalışmalara başladı. [Gulca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gulca)'da bakımsız ve öğretmensiz kalan bir okulun açılması için çalışmalarda bulunda. Bir yandan mesleki çalışmalarını da sürdüren Dr.Mesut Sabri, bir muayenehane açmış, diğer taraftan da seminerler vererek halkı bilinçlendirmeye çalışmıştır.[^2] Onun bu çalışmaları Çinli yetkilileri rahatsız etti. Bölge valisi [Yang Zengxin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yang_Zengxin) tarafından, milliyetçi faaliyetleri sebep gösterilerek tutuklanarak, bölgeden uzaklaştırılmıştır.[^3] Mesud 1933'te kurulan [Doğu Türkistan İslâm Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_T%C3%BCrkistan_%C4%B0sl%C3%A2m_Cumhuriyeti)'ni (Birinci Doğu Türkistan Cumhuriyeti) destekledi. [Aksu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aksu_%28%C5%9Fehir%29)'da, Mahmud Sijan olarak da bilinen General [Mahmut Muhiti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahmut_Muhiti)'nin kuvvetlerine katıldı. Türkistan Cumhuriyet birlikleri, Çin Ulusal Devrim Ordusu'nun 36. Tümeni tarafından ağır bir yenilgiye uğratıldı. Bunun üzerine 1934 yılında [Hindistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hindistan)'a kaçmak zorunda kaldı. Daha sonra tekrar Çin'e, [Nankin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nankin) şehrine geldi. Burada [Çin Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tayvan) [Kuomintang](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuomintang) partisine katıldı. [Çin Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tayvan) parlamentosuna Doğu Türkistan'ı temsilen aday gösterilerek siyasi hayata atıldı. 12 Aralık 1935'te [Kuomintang](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuomintang) partisi V. kurultayında merkez komitesi üyeliğine seçildi. 1942 yılında, 36 sandalyeli Devlet Konseyi'nde, [Hui](https://turkipedia.org/tr/wiki/Huiler) (Çinli müslüman grup) toplumundan General [Ma Lİn](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ma_L%C4%B0n) ve Mesud Sabri dışında müslüman üye yoktu.[^4] Müslüman Çinli Savunma Bakanı General [Bai Chongxi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bai_Chongxi), [Sinkiang](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sincan_Uygur_%C3%96zerk_B%C3%B6lgesi) bölgesinin Valisi olarak addediliyordu. Bu görev daha sonra Mesut Sabri'ye verildi. [Zhang Zhizhong](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zhang_Zhizhong)'un yerine göreve atandı. Sabri, katı bir [Sovyetler Birliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi) karşıtı ve [Kuomintang](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuomintang) taraftarıydı. İli'deki Uygur komünist lider [Ahmetcan Kasım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmetcan_Kas%C4%B1m), sürekli olarak Mesut'un valilik görevinden alınması için hükûmete talepte bulunuyordu.[^5] Mesut Sabri [İli isyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0li_isyan%C4%B1) sırasında yönetimde bulunan, Sovyet kuklası İli Uygur yönetimine muhalefet etti. [Hui](https://turkipedia.org/tr/wiki/Huiler) toplumundan Wang Tseng-shan (1946-1947 [Sinkiang](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sincan_Uygur_%C3%96zerk_B%C3%B6lgesi) koalisyon hükûmeti sırasında, [Kuomintang](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuomintang) partisinin sivil ilişkiler komiseri olarak görevli kişi) gibi kişilerle birlik olarak, [Ahmetcan Kasım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmetcan_Kas%C4%B1m)'la pazarlık yapılmasına şiddetle karşı çıktı. Bu konuda partinin [CC Fraksiyonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/CC_Fraksiyonu)'nun da desteği arkasındaydı. Çünkü Mesut Sabri de [Çin Tatarları](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in_Tatarlar%C4%B1)ndan [Burhan Şehidi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Burhan_%C5%9Eehidi) ve [Han Çinlileri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Han_%C3%87inlisi)nden [Kuomintang](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuomintang) üyesi General [Wu Zhongxin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wu_Zhongxin) gibi [CC Fraksiyonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/CC_Fraksiyonu) üyesiydi.[^6] 1948-1949 yılları arasında,[Sinkiang](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sincan_Uygur_%C3%96zerk_B%C3%B6lgesi) koalisyon hükûmetine liderlik yaptı.[^7] [Muhammed Emin Buğra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_Emin_Bu%C4%9Fra) ve [İsa Yusuf Alptekin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sa_Yusuf_Alptekin) gibi Türk milliyetçileri ile birlikte bir grup oluşturarak, [Kuomintang](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuomintang)'ın [Sinkiang](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sincan_Uygur_%C3%96zerk_B%C3%B6lgesi) bölgesi koalisyon hükûmetine katıldılar ve İkinci Doğu Türkistan Cumhuriyeti'ndeki Uygur Komünist İli rejimine muhalefet ettiler. [Ahmetcan Kasım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmetcan_Kas%C4%B1m), Sabri ve arkadaşlarını "[Kuomintang](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuomintang)'ın yardakçıları" ve "emperyalistlerin kuklası" olarak tanımlayarak, karşı saldırılarda bulundu.[^8] [Türkçü](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7%C3%BCl%C3%BCk), [cedidist](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cedidcilik) ve Türkistan'ın bağımsızlığı için hareket eden Sabri ve [Muhammed Emin Buğra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_Emin_Bu%C4%9Fra), Sovyetler Birliği'nin, [Doğu Türkistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_T%C3%BCrkistan)'da yaşayan Türkleri [Uygur Halkı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygur_Halk%C4%B1) olarak adlandırılarak, Türk kimliklerinin yok sayılmasını reddediyorlardı. Bunun yerine, "Türk kökenli-Türk milletinden" (Çincesi; Tujue zu) tanımının kullanılmasını istiyorlardı. Mesut Sabri, bunun yanı sıra [Hui](https://turkipedia.org/tr/wiki/Huiler) halkının, müslüman [Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Han) Çinlileri olarak değerlendirilmesini ve sadece müslüman olmaları hasebiyle, Uygur Türkleri ile bir tutulmaması gerektiğini savunmuştur. [Muhammed Emin Buğra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_Emin_Bu%C4%9Fra) da, halkının özellikle "Türk" olarak tanımlanmasını istemiştir. [Sheng Shicai](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sheng_Shicai)'in Türk müslümanlarını değişik etnik topluluklara ayırarak, etnik birliği ayırıcı şekildeki tanımlamalarını şiddetle eleştirdi. Ocak 1949'da [Sinkiang](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sincan_Uygur_%C3%96zerk_B%C3%B6lgesi) bölge valiliği görevi, Sabri'den alınarak [Burhan Sehidi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Burhan_Sehidi)'ye verildi.[^9] Sabri'ye, 1948 yılında [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'a büyükelçi olması teklif edildi. Fakat bu görevi kabul etmedi. Nihayetinde Komünist Parti tarafından tutuklanarak hapsedildi. 1952 yılında hapishanede hayatını kaybetti.[^10] ## Dış bağlantılar - [The Soviets in Xinjiang (1911-1949) by Mark Dickens](https://wayback.archive-it.org/all/20171011101311/http://www.oxuscom.com/sovinxj.htm) [^1]: http://www.hurgokbayrak.com/yeni_sayfa_171.htm "Biyografi" [^2]: http://www.gokbayrak.com/sayfa.asp?id=50 "Mesud Sabri" [^3]: David D. Wang. Clouds over Tianshan: essays on social disturbance in Xinjiang in the 1940s. NIAS Press, 1999, s. 28. [^4]: Howard L. Boorman, Richard C. Howard, Joseph K. H. Cheng. Biographical dictionary of Republican China, Volume 3. Columbia University Press, 1970, s. 23. [^5]: UNSUCCESSFUL ATTEMPTS TO RESEOLVE POLITICAL PROBLEMS IN SINKIANG; EXTENT OF SOVIET AID AND ENCOURAGEMENT TO REBEL GROUPS IN SINKIANG; BORDER INCIDENT AT PEITASHAN. [^6]: Andrew D. W. Forbes. Warlords and Muslims in Chinese Central Asia: a political history of Republican Sinkiang 1911-1949. CUP Archive, 1986, s. 376. [^7]: Hsiao-ting Lin. Modern China's Ethnic Frontiers: A Journey to the West. Taylor & Francis, 2010, s. 101. [^8]: David D. Wang. Clouds over Tianshan: essays on social disturbance in Xinjiang in the 1940s. NIAS Press, 1999, s. 28. [^9]: Benson 1990: 155 [^10]: Andrew D. W. Forbes. Warlords and Muslims in Chinese Central Asia: a political history of Republican Sinkiang 1911-1949. CUP Archive, 1986, s. 247.