Meryem Atmaca

Meryem Atmaca (1899-14 Mart 1945), I. Dünya Savaşı sırasında Sarıkamış'ta Rus birliklerine esir düşen 1800 Türk askerini babasından kalan 10.000 altın ile kurtaran Başkurt kadındır.^{[1]ilhamipektas. Kişisel Web Sitesi.[2]Ekovitrin. Fedakarlığıyla tarihe geçen bir isim: Meryem Atmaca.[3]Arşivlenmiş kopya.}

1899'da Başkurdistan'ın Ufa kentinde doğdu. O sırada Ufa'da esir bulunan Teşkilat-ı Mahsusa üyesi Yüzbaşı Ali Rıza Bey ile evlendi. Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı'ndan yenilgiyle ayrılırken Genelkurmay Başkanlığı kayıtlarına göre yaklaşık 500.000 şehit verilmiş ve 1.961.333 insan esir düşmüştü. Esirlerin bir kısmı, Rusya'nın Sibirya bölgesindeki kamplarda idi. 1917'deki Rus Devriminin ardından Türk tarafı esirlerini almak için diplomatik girişimlerde bulundu. Ancak aralıksız süren savaşlar nedeniyle yaşanan kayıplar ve ekonomik sorunlar, bu girişime darbe vurdu. Böyle bir ortamda Rumiye Başkonsolos vekili Yüzbaşı Ali Rıza Bey'in eşi Meryem Atmaca devreye girdi. Varlıklı bir aileden gelen ve Übeydullah Efendi'nin kızı olan Meryem Atmaca, Milli Mücadele'nin hemen başında babasından kendine miras kalan 10.000 altını Sibirya'daki 1800 Türk askerinin kurtarılması için kullandı. Aynı zamanda eşiyle beraber Basmacı Hareketine katıldı ve Ruslarla çarpıştı.

Cumhuriyet'in ilanından sonra 1924'te Türkiye'ye gelen Meryem Atmaca ve ailesi bazı ekonomik sıkıntılarla yüzleşti. Türkiye Cumhuriyeti, 1931 ve 1941'de iki Bakanlar Kurulu kararı ile aileye vatana yaptıkları hizmetlerden dolayı Ankara'nın Kalaba köyünde peyderpey ödemek koşuluyla bir konut verdi. Ancak Meryem Atmaca ve eşi zamanla İstanbul'a yerleşmek istedi. Bunun üzerine İskân Kanunu çerçevesinde aileye yine kolaylık sağlanarak talepleri yerine getirildi.^{[4]Millî Mücadele Dönemi'nde (1918-1923) Güneydoğu Anadolu'da Kadınlar. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, s. 33-68.}

2020 yılında Ahmet Alan tarafından Meryem Atmaca'nın mücadelesini ve kahramanlığını anlatan Esirlerin Annesi: Meryem Atmaca adlı belgesel film yapılmıştır.