Meryem-uz-Zamanî Türbesi

Meryem-uz-Zamanî Türbesi veya Meryem'in türbesi, genellikle Jodha Bai olarak bilinen, Babür İmparatoru Ekber'in en sevdiği eşi^{[1]Hindu Shah, Muhammad Qasim. Gulshan-I-Ibrahimi, s. 223.[2]Hunter Shah, Wlliam W.. The History of Nations: India and Modern Persia. P.F. Collier & son, New York, 1881, s. 115.} Meryem-uz-Zamanî'nin türbesidir.^{[3]Lal, Ruby. Domesticity and power in the early Mughal world. Cambridge University Press, 2005, s. 170.[4]Smith, Vincent Arthur. Akbar the Great Mogul. Oxford, Clarendon Press, 1917, s. 58.[5]Eraly, Abraham. Emperors of the Peacock Throne, The Saga of the Great Mughals. Penguin Books India, 2000, s. 136.} Türbe, oğlu Cihangir tarafından 1623-1627 yılları arasında onun anısına yaptırılmış olup, Agra'nın Sikandra banliyösünde, Ekber Şah Türbesi yanında^{[6]Smith, Vincent Arthur. Akbar the Great Mogul. Oxford, Clarendon Press, 1917, s. 102.[7]Eraly, Abraham. Emperors of the Peacock Throne, The Saga of the Great Mughals. Penguin Books India, 2000, s. 171.[8]Mariam's Tomb, Sikandara, Agra - Ticketed Monument - Archaeological Survey of India. Asi.nic.in.} Mathura yönünde yer almaktadır. Ekber'in yanına gömülen tek eşidir.^{[9]Havell EB. A Handbook to Agra and the Taj Sikandra, Fatehpur-Sikri and the Neighbourhood.. Longmans, Green & Co, London, 1912, s. 102.}

Tarih

Meryem-uz-Zamanî Amer'in Raja Bharmal'ının en büyük kızı olan Harkha Bai adında bir Rajput prensesi olarak doğmuştur.^{[4]Smith, Vincent Arthur. Akbar the Great Mogul. Oxford, Clarendon Press, 1917, s. 58.[5]Eraly, Abraham. Emperors of the Peacock Throne, The Saga of the Great Mughals. Penguin Books India, 2000, s. 136.[10]Metcalf, Barbara, Thomas. A Concise History of Modern India. Cambridge University Press, 2006, s. 17.} 1562 yılında İmparator Ekber ile evlendi^{[4]Smith, Vincent Arthur. Akbar the Great Mogul. Oxford, Clarendon Press, 1917, s. 58.[5]Eraly, Abraham. Emperors of the Peacock Throne, The Saga of the Great Mughals. Penguin Books India, 2000, s. 136.} ve 1569 yılında üçüncü oğlu Cihangir'i doğurduktan sonra Meryem-uz-Zamanî ('Zamanın Merhametli Meryemi') unvanıyla onurlandırıldı.^{[11]Frances Pritchett. 16fatahpursikri. Columbia.edu.} 19 Mayıs 1623'te Agra'da öldü ve kocasının yanına gömüldü. Ölümünün nedeni hakkında kesin bir kanıt bulunmamaktadır, ancak hastalıktan öldüğüne inanılmaktadır. Oğlu Cihangir, 1623 ile 1627 yılları arasında onun için bir türbe yaptırdı.^{[12]Mariam Tomb Mariam Tomb Agra Mariam Tomb Agra India Fatehpur Sikri Agra India. Egoldentriangle.com.[13]Mariam-Zamani Tomb - Mariam-Zamani Tomb Agra - Mariam-Zamani Tomb Agra India. Agraindia.org.uk.[14]Tomb of Mariam Zamani. Agra Redco.} Türbe, Ekber Şah Türbesi'nin hemen yanındadır ve diğer eşlerinin türbeleri arasında en yakın olanıdır.^{[15]The Fatehpur Sikri Chronicles} İmparator Ekber'in ilk ve son aşkı olduğu bilinmektedir.^{[16]Unknown fact about Queen Mother Mariam uz Zamani. 1 Ekim 2016.}

İmparatoriçe Meryem-uz-Zamanî'nin yanında, torunu Bahar Banu Begum da aynı türbeye gömülmüş olup, bu durum onun İmparatoriçe'nin en sevdiği torunu olabileceğini düşündürmektedir.

Hristiyan olarak yanlış tanımlanma

Meryem-uz-Zamanî'nin kimliği, yüzyıllar boyunca, esas olarak 'Meryem' unvanı ve resmi Babür kroniklerinde geçmişine dair ayrıntıların bulunmaması bahanesiyle, ırkı ve dini hakkında spekülasyonlara yol açarak, yanlış bir şekilde Hristiyan olarak çıkarılmıştır.^{[17]Ashirbadi Lal, Srivastava. Medieval Indian Culture. Universal Publications, 1964, s. 184.} Çeşitli yazarlar, Meryem adını taşıdığı için Hristiyan bir kadın olması gerektiğini varsaymışlardır. Ancak İslam Meryem'i kendi azizeleri olarak kabul eder; hatta Meryem, kutsal kitapları Kur'an'da adı geçen tek kadındır ve Müslümanlara göre, gelmiş geçmiş en büyük kadındır. Bu, imparatoriçeye bahşedilen onuru ve Ekber'in eşi olarak sahip olduğu seçkin konumu gösterir.

Edmund Smith'e göre, bu hikaye, Fatehpur Sikri'deki Meryem'in evindeki resmin müjdeyi temsil ettiğini düşünen ve bu nedenle Meryem'in Hristiyan olması gerektiğine inanan bazı ziyaretçiler tarafından başlatılmıştır. Ancak, Ekber'ın liberal tarihçisi Ebü’l-Fazl, onun Hristiyan olduğundan veya Ekber'in hiç Hristiyan bir eşi olduğundan bahsetmez. Ayrıca, Babür döneminde yazılmış bir kronik olan Hulasat-ut-Tawarikh, Meryem-uz-Zamanî'nin Raja Bharmal'ın kızı olduğunu açıkça belirtir ve böylece Meryem-uz-Zamanî'nin Hristiyan olduğu varsayımına son verir. Sadece Sonahra Makan'daki resim onun Hristiyan olduğu spekülasyonuna yol açmakla kalmamış, aynı zamanda Meryem (Marya) adı da "Hristiyan eş" teorisine ağırlık kazandırmıştır; ancak Meryem, Müslümanlar arasında yaygın bir isimdir ve Meryem-uz-Zamanî (Yaşlı Meryem) adı, oğlu Prens Salim'in doğumu üzerine kendisine verilmiştir. Edmund Smith, onun Hristiyanlıkla olan ilişkisine dair iddianın doğruluğunu teyit etmek için, mezarın Hristiyan bir kadına ait olup olmadığını öğrenmek amacıyla mezarını açtırdı, ancak haç izine rastlamadı.^{[18]Ashirbadi Lal, Srivastava. Medieval Indian Culture. Universal Publications, 1964, s. 204.[19]Vogel, Dr. J. Ph.. Annual Report Archaeological Survey Of India 1910-II. Superintendent Government Printing, Calcutta, India, 1910, s. 94.[20]Smith, Edmund W.. Mughal Architecture of Fatehpur Sikri. Indological Book, 1973, s. 31.}

Mozolenin tahrip edilmesi

Bu türbe, İngiliz yönetimi sırasında eklenen beyaz sıva nedeniyle ağır hasar görmüş ve türbenin eski güzelliğini gölgelemiştir.^{[8]Mariam's Tomb, Sikandara, Agra - Ticketed Monument - Archaeological Survey of India. Asi.nic.in.} Türbe, İngilizler tarafından bir yetimhane merkezi için matbaa olarak kullanılmış ve büyük hasar görmüştür. İsyan öncesinde, Yüksek Mahkeme Agra'dayken, Hükûmet Matbaası türbede bulunuyordu ve yerli Hristiyan okulu ve yetimhanesi bahçenin bir bölümünü işgal ediyordu. Hükûmet matbaasının Allahabad'a taşınmasından sonra, türbenin tamamı ve bahçe yerli hükûmetin eline geçmesinden sonra türbenin içine çok sayıda bölme duvarı inşa ederek; fabrikalar kurdular ve türbeye önemli ölçüde zarar verdiler.^{[21]Aziz, Al. Selections from the Native Newspapers Published in the United Provinces of Agra & Oudh.. 12 Ağustos 1905, s. 262.} Türbe, Hindistan-Pakistan bölünmesinden sonra Sindhi mültecilerine ev sahipliği yapmış ve daha da tahrip edilmiştir.^{[22]New twist to timeless riddle. 27 Nisan 2017.}

Mimari ve Süsleme

Meryem-uz-Zamanî, Sikandra'da kocasının mezarının yakınında büyük bir bahçe kurmuştu.^{[21]Aziz, Al. Selections from the Native Newspapers Published in the United Provinces of Agra & Oudh.. 12 Ağustos 1905, s. 262.} Bu bahçede, aslen 1495 yılında İskender Lodi'nin hükümdarlığı döneminde inşa edilmiş açık bir baradari (eğlence köşkü) bulunuyordu. Mayıs 1623'te ölümünden sonra, kocasının mezarının yakınına gömüldü ve baradari, oğlu Cihangir tarafından güzel bir türbeye dönüştürüldü. Cihangir, mezarının üzerine büyük bir türbe yaptırarak, ortadaki bölmenin altına bir mahzen inşa ettirdi ve freskler ve çiçek oymaları gibi ağır süslemeler ekleyerek önemli ölçüde yeniden düzenledi.

Türbede üç mezar taşı bulunmaktadır: biri yeraltındaki cenaze odasında, yani mezarın kendisinde; onun üzerindeki anıt mezar; ve terastaki bir diğer anıt mezar.^{[14]Tomb of Mariam Zamani. Agra Redco.} Zemin kat, sıvalı duvarlarda resimlerin soluk izlerini taşıyan yaklaşık kırk odadan oluşmaktadır. Zemin katın merkezinde İmparatoriçe Meryem-uz-Zamanî'nin anıt mezarı bulunmaktadır.^{[8]Mariam's Tomb, Sikandara, Agra - Ticketed Monument - Archaeological Survey of India. Asi.nic.in.}

Kare şeklinde türbe, Babür Bahçeleri'nin merkezinde yer almaktadır. Yükseltilmiş bir platform üzerine inşa edilmiş olan türbenin kuzey ve güney taraflarında merdivenler yer alır. Doğu-batı ve kuzey-güney yönünde uzanan iki koridor, yapıyı daha küçük bölümlere ayrılmış dokuz bölüme ayırır.^{[13]Mariam-Zamani Tomb - Mariam-Zamani Tomb Agra - Mariam-Zamani Tomb Agra India. Agraindia.org.uk.} En büyük bölüm merkezde, dört küçük kare bölüm köşelerde ve bunların ortasında dört dikdörtgen bölüm bulunmaktadır. Geniş kemerleri ve tonozlu tavanları desteklemek için büyük sütunlar kullanılmıştır. Türbe, tuğla ve harçtan yapılmış ve stuko ile tamamlanmıştır.^{[12]Mariam Tomb Mariam Tomb Agra Mariam Tomb Agra India Fatehpur Sikri Agra India. Egoldentriangle.com.}

Baradari, Babürler tarafından yeniden düzenlenerek türbe haline getirilmiş ve ve eklenmiştir. Dört köşesinde dört devasa sekizgen ve dört kenarının ortasında dört dikdörtgen yer almaktadır. Her , kare bir platform üzerinde durmakta olup beyaz kubbeli kırmızı kumtaşından yapılmıştır. Kubbeler, ters lotus veya ile taçlandırılmıştır. İç lentoları ve dış desteklemek için her sütunda beşer adet olmak üzere toplam 40 adet destek kullanılmıştır. Her dikdörtgen olup, benzer bir destek kümesi ve beyaz bir çatıya sahip sekiz sütundan oluşmaktadır. Bu ve tüm kompozisyonun en önemli süslemeleridir. Sekiz sütunlu ve bir destek kümesine sahip dikdörtgen köşe kubbelerine benzemektedir. Türbenin kubbesi yoktur. Türbe, kubbesiz Babür türbeleri arasında mimari açıdan önem taşımaktadır.^{[12]Mariam Tomb Mariam Tomb Agra Mariam Tomb Agra India Fatehpur Sikri Agra India. Egoldentriangle.com.[13]Mariam-Zamani Tomb - Mariam-Zamani Tomb Agra - Mariam-Zamani Tomb Agra India. Agraindia.org.uk.[14]Tomb of Mariam Zamani. Agra Redco.}

Binanın dış cepheleri, Babürler tarafından kırmızı kumtaşı paneller ve köşelerine (ara katlar) eklenerek bir ile yeniden inşa edilmiştir. Her cephede, öne doğru çıkıntı yapan ve içinde sivri bir kemer bulunan dikdörtgen bir yapı yer almaktadır. Bu yapı, her iki yanında üç kemer ve üst üste iki çift kemerden oluşan kanatlarla çevrilidir ve böylece binanın her köşesinde bir yer almaktadır. Kanatlar tarfından korunmaktadır.^{[12]Mariam Tomb Mariam Tomb Agra Mariam Tomb Agra India Fatehpur Sikri Agra India. Egoldentriangle.com.[14]Tomb of Mariam Zamani. Agra Redco.} 'ye merdivenlerle ulaşılmaktadır.^{[13]Mariam-Zamani Tomb - Mariam-Zamani Tomb Agra - Mariam-Zamani Tomb Agra India. Agraindia.org.uk.}

Türbenin bir diğer önemli özelliği de ön ve arka kısımlarının özdeş olmasıdır. Diğer Babür dönemi yapılarından farklı olarak, arka giriş sahte olmayıp, gerçek bir giriştir.^{[23]Mariam Zamani's tomb: Jodha's rest - Economic Times. Economictimes.indiatimes.com, 6 Mart 2008.}

Kırmızı kumtaşı cephe ve çiçek desenleri gibi çeşitli dekoratif tasarımlara sahip paneller, bu türbenin eski ihtişamı hakkında çok şey anlatmaktadır. Köşe şaftlarında şevron desenleri, batık nişlerde şarap vazoları ve kemerler arasındaki sütunları süsleyen geometrik çiçek desenleri yer almaktadır. altıgen tabanlı güzelce oyulmuş sütunlara sahiptir. Taş destekler, 'nın hemen altındaki boşlukları kaplarken, güzelce oyulmuş frizler onun üzerindedir. Ayrıca kubbenin altına beyaz mermer kakma yapılmıştır. frizleri başlangıçta sırlı fayanslarla kaplıydı ve piramidal bir çatıya sahipti. Türbenin eski güzelliğini anlatan çiçek resimlerinin izleri köşelerde hala görülebilir.^{[13]Mariam-Zamani Tomb - Mariam-Zamani Tomb Agra - Mariam-Zamani Tomb Agra India. Agraindia.org.uk.}

Ayrıca bakınız

• Cihangir Türbesi

• Üçüncü Babür İmparatoru Ekber Şah Türbesi .

• Bibi Ka Maqbara, İmparator Evrengzib'in eşi Dilras Banu Begüm'ün türbesi

Dış bağlantılar

• Agraindia.org

• Economictimes.indiatimes.com