Mengü Timur

Mengü Timur ya da Mangu Temür ; 1266-1280 yılları arasında Altın Orda Devleti Hanı.

Batu Han'ın torunu Togan/Tutukan'ın oğludur. Berke Han'ın varis bırakmadan ölmesiyle 1266 yılında Altın Orda tahtına çıktı. Hükümdarlığının ilk yılında, Venedik ve Cenevizlilerle ticarî ilişkiler başlatarak 1266 yılında Cenevizliler'e, Kefe'de koloni kurmalarına ve buranın kendi yöneticileri tarafından idare edilmesine izin verdi.^{[1]Özcan, Altay Tayfun. Timur’un Elçisi Sultaniyeli Johannes ve Libellus de Notitia Orbis Adlı Eserinden Bazı Parçalar. Kaynakca.info, 2014, s. 141.} Onun dönemine kadar Altın Orda hanları Büyük Moğol İmparatorluğu adına para basarken, Mengü Timur tahta geçtiği yıl Kırım'da kendi adına gümüş sikke bastırarak^{[2]“Crimea’s silver coining of djuchid period.”, Money Museum Russia. URL: http://muzeydeneg.ru/eng/?p=662 . Erişim: 24 Ocak 2020} Büyük Moğol Hanlığından bağımsızlığını ilan etti.

İktidarının ilk yıllarında Berke Han'ın İlhanlılarla mücadelesini sürdürdü. Her iki tarafında ağır kayıplar verdiği savaşı kaybettikten sonra 1267/68 yılı gibi İlhanlı hükümdarı Abaka Han ile barış yaptı.^{[3]de Tiesenhausen, W. "Altınordu Devleti Tarihine Ait Metinler(Tercüme:İsmail Hakkı İzmirli)). Maarif Matbaası, 1941, s. 354.} 1269 yılında Ögeday hanesinden Kaydu ile Çağatay Hanı Gıyaseddin Barak arasındaki mücadelede Kaydu'yu destekleyerek ona sağladığı askerî güçle Barak Han'ın güçlerini yenmesini ve ilerleyen yıllarda da Kaydu'nun de facto olarak Çağatay hanı olmasını sağladı.^{[4]Grousset, René. "Stepler İmparatorluğu Attila, Cengiz Han, Timur (Tercüme:Halil İnalcık)-Yayına Hazırlayanlar:Ertuğrul Tokdemir, Mustafa Dönmez). Türk Tarih Kurumu, 2011, s. 399.}

1271 yılına gelindiğinde, VIII. Mihail'in Altın Orda ve Memlükler'in karşılıklı elçi göndermelerini engelleme faaliyetleri nedeniyle Berken Han'ın yeğeni ve Kırım'da özerk bir yapıyı idare eden Emîr Nogay komutasında İstanbul üzerine sefer düzenletti. Sefer sonucunda Bizans'ın elçilerin geliş gidişine engel olması sorunu ortadan kalktı.

Mengü Timur İlhanlılarla mücadele, Büyük Moğol Hanlığındaki iç çatışmalar ve Bizans'la ilişkiler konusunda yoğun çaba sarf ederken Rus knezlikleri üzerindeki otoriteyi de devam ettirmek istiyordu. 1274'te Altın Orda'dan bağımsız olan son knezlik Smolensk'i de Altın Orda Devletinin vasalı yaptı. 1275/76 yılında da tüm Rus topraklarında nüfus sayımı yaptırdı.^{[5]History of Smolensk, Rusmaia Russian Travel Agency,URL: http://rusmania.com/central/smolensk-region/smolensk/history/ . Erişim: 2018-06-15}

1280 yılında boynunda çıkan muhtemelen bir çıban yarası sonrasında hayatını kaybetti.