# Megiddo Muharebesi (1918)

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Megiddo_Muharebesi_(1918)
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Megiddo Muharebesi (1918), https://tr.wikipedia.org/wiki/Megiddo_Muharebesi_%281918%29 (CC-BY-SA-4.0)

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b8/Palestine-WW1-3.jpg)
* (Department of Military Art and Engineering, at the U.S. Military Academy (West Point)., public-domain)*

- **Çatışma:** Megiddo Muharebesi
- **Parçası:** Sina ve Filistin Cephesi
- **Tarih:** 19 Eylül - 21 Eylül 1918
- **Yer:** Megiddo, Filistin
- **Sonuç:** Britanya İmparatorluğu'nun kesin zaferi; 7. Ordu kendisine gelen saldırıları püskürttü; Osmanlı İmparatorluğu'nun tüm Ürdün ve Suriye'yi kaybetmesi; Osmanlı Yıldırım Ordular Grubu'nun Halep kuzeyine çekilmesi.; Mondros Mütarekesi
- **Savaşan:** Osmanlı İmparatorluğu; Alman İmparatorluğu; Britanya İmparatorluğu; Birleşik Krallık; Avustralya; Hindistan; Yeni Zelanda; Fransa; 22px|border|link=Hicaz Krallığı Hicaz Krallığı
- **Komutan:** Liman von Sanders; Gustav von Oppen; Mersinli Cemal Paşa; Cevat Paşa; Mustafa Kemal Paşa; Albay İsmet; Albay Ali Fuat; Albay Refet; Edmund Allenby; E.S.Bulfin; P.W.Chetwode; H.G.Chauvel; 22px|border|link=Hicaz Krallığı Faysal bin Hüseyin
- **Güç:** 3.000 süvari; 32.000 piyade; 402 top; İtilaf Kuvvetleri:; 12.000 süvari; 57.000 piyade; 540 top; 6 İngiliz ve 1 Avustralya hava filosu; Arap:; 4000'in üzerinde düzenli kuvvet; bilinmeyen miktarda milis gücü
- **Kayıp:** 25.000 – sadece 6000 kişi kaçabildi; 782 ölü, 382 kayıp, 4.179 yaralı

**Megiddo Muharebesi**, (*Battle of Megiddo*) **Nablus Yarması** veya **Nablus Meydan Muharebesi**, [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda [İtilaf Kuvvetleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0tilaf_Devletleri) karşısında [Osmanlı Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_ordusu)nun yenilgisi ve tüm [Suriye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye)'nin [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) tarafından kaybı ile sonuçlanan muharebedir.

Muharebe sonucunda [Yıldırım Ordular Grubu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1r%C4%B1m_Ordular_Grubu)'nu oluşturan [4. Ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/4._Ordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) [7. Ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/7._Ordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) ve [8. Ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/8._Ordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29), General [Edmund Allenby](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edmund_Allenby) kumandasındaki [Britanya İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Britanya_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) Mısır Seferi Kuvvetleri (Egyptian Expeditionary Force) tarafından imha edildi.[^1][^2]

Devam eden süreçte ise İngilizler 26 Ekim'de Halep'i işgal ederek 38 günde 560 km ilerleme kaydettiler. Mustafa Kemal Paşa'nın çektiği telgraf üzerine 14 Ekim'de kurulan Sadrazam [Ahmet İzzet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_%C4%B0zzet_Furga%C3%A7) kabinesi ve yeni Bahriye Nazırı [Rauf Orbay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rauf_Orbay) 30 Ekim'de [Mondros Ateşkes Anlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mondros_M%C3%BCtarekesi)'nı imzaladı. [Sadrazam Ahmet İzzet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_%C4%B0zzet_Furga%C3%A7), 30 Ekim 1918'de [Otto Liman von Sanders](https://turkipedia.org/tr/wiki/Otto_Liman_von_Sanders)'e bir telgraf çekerek, Yıldırım Ordu Grubu Komutanlığını [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk)'ya devretmesini istedi. Bunun üzerine 31 Ekim günü Yıldırım Ordu Grubu Komutanlığını Mustafa Kemal Paşa'ya bırakan von Sanders, 31 Ekim 1918 günü görevinden ayrıldı. Mustafa Kemal Paşa'nın 31 Ekim günü Adana'da devralmış olduğu Yıldırım Ordu Grubu Komutanlığı görevi 7 Kasım 1918 tarihine kadar 8 gün sürdü. Mütarekenin son derece ağır olduğunu gören [VI. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/VI._Mehmed) Vahdettin, 14 Ekim'de kurulan [Ahmet İzzet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_%C4%B0zzet_Furga%C3%A7) kabinesini 8 Kasım'da düşürdü.

## Muharebe

### Başlangıç

[Yıldırım Ordular Grubu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1r%C4%B1m_Ordular_Grubu)'na (4., 7. ve 8. Osmanlı Ordusu) karşı savaşan [General](https://turkipedia.org/tr/wiki/General) [Sir Edmund Allenby](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edmund_Allenby) komutasındaki İngilizler [Filistin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Filistin) içlerine girdikten sonra 9 Aralık 1917'de [Kudüs](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kud%C3%BCs) düşmüştü.

1918 yazında [Filistin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Filistin)'de Osmanlı-İngiliz Cephesi, [Ürdün](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Crd%C3%BCn)'den [Yafa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tel_Aviv)'ya kadar uzanıyordu. Üç Osmanlı ordusundan ikisi cephenin yani Ürdün Nehri'nin batısında, biri de doğusunda bulunuyordu. Osmanlı ordularına komuta eden [Liman von Sanders](https://turkipedia.org/tr/wiki/Otto_Liman_von_Sanders) cephenin 80 km kuzeyinde Nasıra'da bulunuyordu. 7. ve 8. ordular toplam 23.000 piyade, 3.000 süvari ve 340 topa sahipti. Doğudaki 4. Orduda ise 6.000 piyade, 2.000 süvari ve 74 top vardı. 5.000 kişilik Alman Asya Kolordusu da yedinci ve sekizinci orduların arasında yerini almıştı. İlave olarak Maan garnizonu ve kuzeyindeki Hicaz Demiryolu üzerindeki birliklerde 6.000 piyade ve 30 top bulunuyordu. İngiliz kumandan Allenby ise toplamda 12.000 süvari, 57.000 piyade ve 540 topa sahipti. 19 Eylül'de cephenin batısında yoğun bombardıman sonucu Osmanlı savunma mevzilerini çöktü. Açılan yolda hızla ilerleyen süvari birlikleri kıyı şeridinden hızla geçtikten sonra, iç kesime yönelerek kuzeydeki çekilme hatlarını kestiler. Kudüs kuzeyi - Nablus bölgesinde bulunan Türk yürüyüş kolları [İngiliz Kraliyet Hava Kuvvetleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kraliyet_Hava_Kuvvetleri) (RAF) tarafından gerçekleştirilen taarruzlarıyla ağır kayba uğradı.[^3]

23 Eylül 1918 tarihinde [Liman von Sanders](https://turkipedia.org/tr/wiki/Otto_Liman_von_Sanders)'in cepheden ayrılmasıyla, [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk) Yıldırım Ordular Grubu Komutan Vekilliğine tayin edildi. Doğuda da geriye çekilmeye başlayan Osmanlı birlikleri [Hicaz Demiryolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hicaz_Demiryolu)'na bağlı hatları tutan Arapların baskınlarıyla karşılaştılar.

[Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk) 7. Ordu Komutanı olarak atandığında [Yıldırım Ordular Grubu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1r%C4%B1m_Ordular_Grubu)'nun tertibi şu şekilde idi: Şeria Nehri ile Nablus'un güneyi arasında konuşlanmış bulunan 7. Ordu; bu tertibin sağında 8. Ordu ile solunda Şeria nehri bulunuyordu. Merkez miğferin art bölgesinde ise 4. Ordu taktik tertiplenme ile üstlenmişti. [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk)'nın bu sırada yaptırdığı keşifler ve almış olduğu istihbarat sonuçlarına göre, bir genel taarruzun başlamak üzere olduğu tespit edilmişti.[^4]

### Gelişimi

İngiliz General [Allenby](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edmund_Allenby) komutasındaki taarruz görev kuvveti, 57.000 piyade ve 12.000 süvari olmak üzere 69.000[^5] askerden müteşekkildi.[^6] Buna karşın bu taarruz kuvvetinin karşında 40.000 piyade tüfeği gücündeki Osmanlı birlikleri yer alıyordu.[^7] [Birleşik Krallık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birle%C5%9Fik_Krall%C4%B1k) taarruz görev kuvveti [Yıldırım Ordular Grubu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1r%C4%B1m_Ordular_Grubu)'nu sıkıştırarak savunma hatlarını bozmaya başladı. [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk)'nın komutasındaki 7. Ordu çelik çekirdek esasında direnirken, 8. Ordu savunma hattı çöktü.[^8] Savunma hattının çökmesi üzerine 7. Ordu bir kısmı Şam yönüne bir kısmı 4. ordu tarafına doğru çekilmeye başladı. Bu esnada Türk birlikleri yoğun hava bombardımanına maruz kalarak ağır zayiatlar verdiler. 21 Eylül'de, Yedinci Ordu birlikleri nehrin batısında bir uçak tarafından tespit edildi. RAF (Kraliyet Hava Kuvvetleri) geri çekilen birlikleri bombalamaya başladı ve tüm sütunu yok etti. Ortalama her üç dakikada bir bombardıman sonucu operasyonun beş saat sürmesi planlanmış olmasına rağmen, Yedinci Ordu 60 dakika içinde bozguna uğradı. Yıkılan sütunun enkazı 6 mil (9,7 km) boyunca uzanıyordu. İngiliz süvarileri daha sonra 87 top, 55 kamyonet, 4 motorlu araç, 75 araba, 837 dört tekerlekli vagon ve yolda yıkılmış veya terk edilmiş çok sayıda su arabası buldu.[^9] Lawrence buna dair "RAF (Kraliyet Hava Kuvvetleri) dört askerini kaybetti. Türkler ise bir kolordu kaybettiler." diye yazdı.[^10]

[Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk) İngiliz Süvari Tümeni'nin ilerlemesini durdurmaya çalıştıysa da 1 Ekim'de [Şam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eam)'ı da kaybedince 11-13 Ekim tarihlerinde [Halep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halep)'teyken Padişah'ın Başyaveri [Albay Naci (Eldeniz) Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Naci_Eldeniz)'e 'çok gizli' telgraf çekerek mütareke için müracaat etmesini ve [Furgaç Ahmet İzzet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_%C4%B0zzet_Pa%C5%9Fa)'nın yeni kabinesinde kendisiyle birlikte [Fethi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_Fethi_Okyar) (Okyar), [Hasan Tahsin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_Tahsin_Uzer) (Uzer), [Rauf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rauf_Orbay) (Orbay), [İsmail Canbulat](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smail_Canbulat), [Cemal Azmi Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemal_Azmi) ile [Şeyhülislâm](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh%C3%BClislam) [Mustafa Hayri Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Crg%C3%BCpl%C3%BC_Mustafa_Hayri_Efendi) (Ürgüplü)'nin de yer almasını önerdi.

[Yıldırım Ordular Grubu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1r%C4%B1m_Ordular_Grubu) Komutanlığı'ndan verilen emirle elde kalan Osmanlı birliklerinin [Humus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Humus_%28il%29) güneyinde savunma hattı kurarak tertiplenmeleri bildirildi. [Şam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eam)'ın 1 Ekim'deki kaybı, gücü oldukça düşmüş olan birliklerin Humus güneyinde tertiplenmesini imkansızlaştırdı.[^11] Karargah'tan verilen ikinci emirle elde kalan birliklerin hızla [Halep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halep)'e çekilerek burada bir savunma hattı kurulması emredildi. 4. ve 8. ordular lağvedilip 7. orduya bağlandı. Ve muharebeden kaçabilen az sayıdaki askerler [Halep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halep) çevresinde tertiplendiler.[^12]

### Allenby'nin savaş değerlendirmesi

Sir Edmund Allenby, 1919'da hazırladığı ilerleme raporunda savaşı şöyle özetledi:

"Operasyonlar birbirini takip eden beş aşamadan oluşuyor.

İlk aşama kısa sürdü.

Otuz altı saatte, 19 Eylül 04:30 ile 20 Eylül 17:00 saatleri arasında 8.Türk Ordusu'nun büyük bir kısmı altüst olmuştu. 7. Ordunun birlikleri, çıkışları süvarilerimin elinde olan Samiriye tepelerinde tam olarak geri çekiliyorlardı.

İkinci aşamada bu başarının meyveleri toplandı.

Geri çekilen düşmanın arkasına acımasızca bastıran piyade, onu süvarilerimin kollarına itti ve sonuç olarak neredeyse 7. ve 8. Türk Ordusu'nun tamamı silahları ve nakliye araçlarıyla ele geçirildi. Bu aşama aynı zamanda Hayfa ve Akka'nın ele geçirilmesine ve Taberiye'nin ve Celile Denizi'nin güney ve batısındaki toprakların işgaline de sahne oldu. 7. ve 8. Orduların bozguna uğratılması sonucunda Ürdün'ün doğusundaki 4. Türk Ordusu geri çekildi ve Maan tahliye edildi.

Üçüncü aşama, Chaytor'un kuvvetleri tarafından 4. ordunun takibi ile başladı ve Amman'ın ele geçirilmesi ve teslim olan Maan garnizonunun geri çekilmesinin durdurulmasıyla sona erdi.

Dördüncü aşama, Çöl Atlı Kolordusunun Şam'a ilerlemesine, 4. Türk Ordusu'nun kalıntılarının ele geçirilmesine ve XXI. Kolordu'nun Hayfa'dan Beyrut'a kıyı boyunca ilerlemesine sahne oldu.

Beşinci aşamada birliklerim muhalefet görmeden Humus ve Trablusşam'a ulaştı. Süvarilerim daha sonra Halep'e doğru ilerledi ve 26 Ekim'de o şehri işgal etti."[^13]

“Ürdün'ün doğusundaki Türkler kuzeye çekiliyor; ve Ürdün Vadisi'ndeki mevcut tüm birlikleri, Es Salt üzerinden arkalarından gönderiyorum. Bugün hastanelerde dolaşıyorum. Tüm hasta ve yaralılar çok neşeli ve memnundur. Onlara 36 saat içinde iki Orduyu tamamen yok ederek savaştaki en büyük şeyi yaptıklarını söyledim! Artık var olmayan VII ve VIII Orduları, Türk İmparatorluğu'ndaki en iyi askerlerdi; ve Almanlar ve Avusturyalılar tarafından güçlü bir şekilde desteklendiler... Süvarilerimin bugün Hayfa ve Akka'yı ele geçirdiğini duydum. Hayfa'da biraz uğraştılar; ama henüz detaylı bilgim yok. Sanırım Ürdün birlikleri yarın Es Salt'a ulaşacak; ama orada çok Türk yakalayamayacaklar. Uçaklarım ise o bölgede geri çekilen Türkleri bombalıyor.”

### Halep Sokak Muharebeleri

Zırhlı [Yarı paletli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yar%C4%B1_paletli_ara%C3%A7) unsurlardan kurulu İngiliz keşif birlikleri 23 Ekim 1918 tarihinde [Halep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halep) güney varoşlarına ulaştı.[^14] [Halep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halep) güneyinde ilk temas muharebeleri başlarken, şehrin doğusundan taarruz eden [Şerif Faysal](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eerif_Faysal) komutasındaki Arap birlikleri [Halep Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halep_Kalesi) ve hükûmet konağını aldı.[^15] Halep şehri içinde binalardan Türk birliklerine ateş açılmaya başladı. İngiliz keşif birlikleri ve Arap birlikleri ile sokak muharebeleri başladı.

### Halep Kuzeyi / Kilis Güneyi Yıldırım Ordular Grubu Savunma Hattı

Allenby'nin komutasındaki [Britanya İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Britanya_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) taarruz görev kuvveti destek unsurlarının 26 Ekim'de [Halep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halep)'e ulaşması sonucu [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk) komutasındaki 7. Ordu birlikleri [Halep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halep)'ten çekilmek zorunda kaldı. [Yıldırım Ordular Grubu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1r%C4%B1m_Ordular_Grubu) Komutanlığı'ndan aldığı emirle, elde kalan birlikleri yeniden tertiplenmesi ile görevlendirilen [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk); ilgili düzenlemeleri tamamladıktan sonra, savunmanın daha kolay yapılabileceği Halep Kuzeyi - Katma ve Müslimiye mevkilerine 7. Ordu güçlerini mevzilendirdi.[^16]

Hatta 26 Ekim'de [Bağdat Demiryolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat_Demiryolu)'nun çatal noktası olan [Müslimiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCslimiye) İstasyonu'nu da kaybederek [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul) istikametiyle [Irak Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak_Cephesi)'nde bulunan [Ali İhsan Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_%C4%B0hsan_S%C3%A2bis) komutasındaki [6. Ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/6._Ordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) arasındaki bağlantının kesilmesine yol açtı.

26 Ekim 1918 tarihinde gerçekleşen [Katma Meydan Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Katma_Muharebesi)'nde Arap - İngiliz Müttefik Kuvvetleri Kilis güneyinde durduruldu.[^17] Savunma hattının bu bölgede kurulması, 30 Ekim'de imzalanacak [Mondros Ateşkes Anlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mondros_M%C3%BCtarekesi)'na kadar [Britanya İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Britanya_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ve [Şerif Hüseyin](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_bin_Ali_%28Hicaz_kral%C4%B1%29)'e bağlı birliklerin Toros geçitlerine ulaşarak buradan [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu) içlerine sızması önlendi.[^18]

## Sonuç

[Britanya İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Britanya_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ile yaptığı [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1) muharebeler dizisinin en can alıcı muharebesi olarak tarihteki yerini aldı. [Britanya İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Britanya_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun kesin zaferi ile sonuçlanan muharebe sonucunda, Osmanlı Devleti tüm [Ürdün](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Crd%C3%BCn) ve [Suriye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye)'yi kaybederken, Yıldırım Orduları Grubu 19 eylül - 26 Ekim 1918 tarihleri arası 10.000 şehit, 20.000 yaralı ve 75.000 esir vererek[^19] büyük ölçüde imha oldu. Muharebenin bu şekilde sonuçlanması [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nin [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'dan çekilmesini hızlandırdı.

38 günde 560 km. ilerleyen İngilizler ise sadece 5.400 kayıp verdiler.[^20]

İngilizlerin sürat ile ilerlemesi üzerine Irak'ta [Ali İhsan Sabis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_%C4%B0hsan_S%C3%A2bis) kumandasındaki 6. Ordu da kuzeye çekilmek zorunda kaldı. Böylece bu yenilgi, bir yandan zaten yeterli birlik ve iaşe desteğini alamayan [Musul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul) ve [Kerkük](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kerk%C3%BCk)'teki Osmanlı ordusunun sürekli mevcudunu ve harp teçhizatını arttıran İngiliz ordusu karşısındaki yenilgisini hızlandırdı ve dolaylı olarak bu bölgelerin kaybına sebep oldu, öte yandan da Mustafa Kemal Paşa'nın [İskenderun](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skenderun) ve [Antakya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antakya) üzerindeki ısrarlı tutumunun kaynağı olarak daha sonra bu bölgelerin [Hatay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hatay) olarak Türkiye'ye katılmasını sağladı.

## Osmanlı muharebe düzeni

[Yıldırım Ordular Grubu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1r%C4%B1m_Ordular_Grubu) [Müşir](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BC%C5%9F%C3%AEr) [Otto Liman von Sanders Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Otto_Liman_von_Sanders), Kurmay Başkanı: Miralay [Kâzım Bey (İnanç)](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2z%C4%B1m_%C4%B0nan%C3%A7)

- [4. Ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/4._Ordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29): [Ferik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fer%C3%AEk) [Mersinli Cemâl Paşa (Mersinli)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemal_Mersinli)
- 4. Ordu Menzil Müfettişliği: Miralay [Münip Bey (Uzsoy)](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCnip_Uzsoy)
- [8. Kolordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/8._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29): Miralay Yasin Hilmi Bey
- 48. Fırka; Miralay [Âsım Bey (Gündüz)](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%82s%C4%B1m_G%C3%BCnd%C3%BCz)
- Umman Mürettep Fırkası: Miralay [Hüseyin Nurettin Bey (Özsu)](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_Nurettin_%C3%96zsu)
- [2. Kolordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/2._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29): Miralay [Galatalı Şevket Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eevket_Galatal%C4%B1)
- 24. Fırka
- 3. Süvari Fırka: Albay [Esat Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Esat_Bey)
- [7. Ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/7._Ordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29): [Mirliva](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mirliva) [Mustafa Kemal Paşa (Atatürk)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk)
- [3. Kolordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/3._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29): Miralay [İsmet Bey (İnönü)](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smet_%C4%B0n%C3%B6n%C3%BC)
- [1. Fırka](https://turkipedia.org/tr/wiki/1._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29): Miralay [Hans Guhr](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hans_Guhr)
- 11. Fırka: Miralay [Kâzım Bey (Sevüktekin)](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2z%C4%B1m_Sev%C3%BCktekin)
- [20. Kolordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/20._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29): [Mirliva](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mirliva) [Ali Fuat Paşa (Cebesoy)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_Fuat_Cebesoy)
- 26. Fırka: Kaymakam [Mehmet Hayri Bey (Tarhan)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmet_Hayri_Tarhan)
- 53. Fırka: Kaymakam [Reşat Bey (Çiğiltepe)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Re%C5%9Fat_%C3%87i%C4%9Filtepe)
- [8. Ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/8._Ordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29): [Mirliva](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mirliva) [İsmail Cevat Paşa (Çobanlı)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cevat_%C3%87obanl%C4%B1)
- [22. Kolordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/22._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29): Miralay [Refet Bey (Bele)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Refet_Bele), Topçu Müfettişi: Yarbay [Mehmet Sabri Bey (Erçetin)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmet_Sabri_Er%C3%A7etin)
- 7. Fırka: Kaymakam Nasuhi Bey
- 20. Fırka: Kaymakam [Veysel Bey (Özgür)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Veysel_%C3%96zg%C3%BCr)
- 46. Fırka: Kaymakam [Şefik Avni Bey (Özüdoğru)](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eefik_Avni_%C3%96z%C3%BCdo%C4%9Fru)
- [Asya Kolordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asya_Kolordusu): Miralay [Gustav von Oppen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gustav_von_Oppen)
- 16. Fırka: Miralay [Rüştü Bey (Sakarya)](https://turkipedia.org/tr/wiki/R%C3%BC%C5%9Ft%C3%BC_Sakarya)
- [19. Fırka](https://turkipedia.org/tr/wiki/19._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29): Miralay [Sami Sabit Bey (Karaman)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sami_Sabit_Karaman)
- Sonradan oluşum: 43. Fırka: Kaymakam [Osman Nuri Bey (Koptagel)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osman_Nuri_Koptagel)

#### Anılar

- Sanders, Liman von, "Türkiye’de Beş Yıl", Çev., M. Şevki Yazman, İstanbul 1968.
- a.g.e.
- a.g.e. s. 352.
- İnönü, İsmet,"Hatıralar",c. 1. Ankara 1985, s. 126
- Ahmet İzzet Pascha, *Denkwürdigkeiten des Marschalls Izzet Pascha*, Kösler, Leipzig, 1927.
- Ahmet İzzet Paşa, *Feryadım*, C.I-II, Nehir Yayınları, İstanbul, 1992.
- Erkilet, Hüseyin Hüsnü Emir, *Yıldırım*, Genelkurmay Basımevi, Ankara, 2002.
- Gündüz, Âsım, *Hatıralarım*, Kervan Kitapçılık, İstanbul, 1973.
- Lawrence, T.E., *Revolt in the Desert*, Doubleday, Garden City, 1927.
- Lawrence, T.E., *Seven Pillars of Wisdon - a Triumph*, Alb. Bonniers, Stockholm, 1946.
- Liman von Sanders, Otto, *Fünf Jahre Türkei*, Verlag von August Scherl, Berlin 1920.

#### Araştırmalar

- Kinross, "Atatürk / Bir Milletin Yeniden Doğuşu",Çeviren:Necdet Sander, Altın Kitaplar, s. 150.
- J. Blanco Villalta, Atatürk, Çey. Fatih Özsu, Ankara, 1982, s. 225.
- a.g.e.
- Atay, F. Rıfkı, "Çankaya", İstanbul 1984, s. 108-109
- Tezer, Şükrü, "Atatürk’ün Hatıra Defteri", Ankara 1972, s. 172
- Mango, Andrew: "Atatürk / Modern Türkiye'nin Kurucusu", Remzi Kitabevi, 2007
- Bruce, Anthony, *The Last Crusade - The Palestine Campaign in the First World War*, John Murray, \*London, 2003.
- Falls Cyril, *Armagedon 1918*, J.B.Lippincott, Philadelphia, 1964.
- İbranicede Har Megido (הר מגידו), Megiddo Tepesi (Kıyamet Savaşının yapılacak yer) demektir.
- Erickson, Edward J., *Order To Die - A History of the Ottoman Army in the First World War*, Greenwood Press, Westport, 2001. (Türkçesi: *Size Ölmeyi Emrediyorum*, Kitap Yayınevi, İstanbul, 2003.)
- Erickson, Edward J., *Ottoman Army Effectiveness in World War I - A comparative study*, Routledge, New York, 2007.

(Türkçesi: "Birinci Dünya Savaşında Osmanlı Ordusu", İş Bankası Kültür Yayınları, 2009)

[^1]: A brief record of the advance of the Egyptian Expeditionary Force under the command of Gen Sir Edmund Hynman Allenby, July 1917 to October 1918. London: 1919, s.27-28
[^2]: J. Blanco Villalta, Atatürk, Çey. Fatih Özsu, Ankara, 1982, s. 225.
[^3]: Mango, Andrew: "Atatürk / Modern Türkiye'nin Kurucusu", Remzi Kitabevi, 2007, s. 309
[^4]: Tezer, Şükrü, "Atatürk’ün Hatıra Defteri", Ankara 1972, s. 172; Atay, F. Rıfkı, "Çankaya", İstanbul 1984, s. 108-109. İnönü, İsmet, "Hatıralar", c. 1. Ankara 1985, s. 126 vd.
[^5]: David Lloyd George - War Memoirs v6, p. 218
[^6]: “Atatürk Maddesi, İslam Ansiklopedisi, Cilt 1, s. 728-729.
[^7]: A.g.e.
[^8]: Altuğ,Yılmaz; Türk İnkılap Tarihi, İstanbul, 1985, s. 26-27.
[^9]: The Australian Flying Corps in the Western and Eastern Theatres of War, 1914–1918, Volume VIII, Cutlack, p.161
[^10]: From Biplane to Spitfire: The Life of Air Chief Marshal Sir Geoffrey Salmond, Baker 2003, pp. 136–37
[^11]: Mango, Andrew: "Atatürk / Modern Türkiye'nin Kurucusu", Remzi Kitabevi, 2007, s. 221.
[^12]: “Atatürk Maddesi", İslam Ansiklopedisi, Cilt 1, s. 727-728.
[^13]: A brief record of the advance of the Egyptian Expeditionary Force under the command of Gen Sir Edmund Hynman Allenby, July 1917 to October 1918. London: 1919, s.27-28
[^14]: Sanders,Liman von, "Türkiye’de Beş Yıl", Çev., M. Şevki Yazman, İstanbul 1968, s. 201.
[^15]: Sanders,Liman von, "Türkiye’de Beş Yıl", Çev., M. Şevki Yazman, İstanbul 1968, s. 202.
[^16]: Sanders,Liman von, "Türkiye’de Beş Yıl", Çev., M. Şevki Yazman, İstanbul 1968, s. 203-204
[^17]: a.g.e. s. 352.
[^18]: Kinross, "Atatürk / Bir Milletin Yeniden Doğuşu", Çeviren: Necdet Sander, Altın Kitaplar, s. 150.
[^19]: Erickson 2001, p. 237-241
[^20]: Statistics of the Military Effort of the British Empire During the Great War 1914–1920, The War Office, p. 778