# Martolos > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Martolos > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Martolos, https://tr.wikipedia.org/wiki/Martolos (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7a/Armatolos-haag.jpg) * (Carl Haag (1820 - 1915), public-domain)* - **Birim adı:** Martoloslar - **Tarih:** 14.-18. yüzyıl - **Ülke:** Osmanlı İmparatorluğu - **Sınıfı:** Piyade - **Tipi:** Hristiyan yardımcı güç - **Görevi:** Savunma, keşif, haber alma **Martolos**, [Osmanlı askerî teşkilâtı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_ordusu)nda [Hristiyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyanl%C4%B1k) askerlerden oluşan ve çeşitli hizmetler gören özel bir sınıf. ## Etimoloji Bazı kaynaklarda *martoloz* ya da *martiloz* şeklinde de yazılan kavram, [Doğu Roma İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nda bir [milis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Milis) kuvvetinin adı olan *armatolos* veya *amartolos*la irtibatlandırılır. ## Osmanlı ordusunda yaygınlaşması [Osman Gazi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osman_Gazi), [İnegöl](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0neg%C3%B6l) tekfuru [Nikola](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aya_Nikola_%28%C4%B0neg%C3%B6l_tekfuru%29)'yla askerî mücadelesinde, oğlu [Orhan Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orhan_Gazi)'in Konur kalesini fethinde martoloslardan [ulak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulak) ya da [casus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Casusluk) olarak yararlandı.[^1] 1241 yıllarında [Moğolların](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) önünden [Balkanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkanlar)a kaçan [Kuman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumanlar)-[Kıpçak](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1p%C3%A7aklar) kitleleri [İznik İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0znik_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) tarafından [Bitinya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bitinya) ve [Frigya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frigya), [Paflagonya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paflagonya) gibi sınır bölgelere yerleştirilmiş. [Osmanlıların](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) bölgeye gelmeleri ile beraber akrabalarına yardım ederek, [Bitinya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bitinya)'nın [Osmanlıların](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ellerine geçmelerinde önemli bir rol oynadıkları da ileri sürülmektedir. Bu devirde özellikle de [Bitinya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bitinya) ismiyle adlandırılan bölgede [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) kuruluş kaynakları ışığında [Kuman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumanlar)-[Kıpçaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1p%C3%A7aklar)ın bazılarının Martolos Teşkilatı içerisinde yer aldıkları da yer alan çıkarımlardan birisidir. Dini konulara hoşgörü ile yaklaşan [Osmanlılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) içerisinde sözü edilen bu [Türklerin](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1) adetlerini ve kültürlerini koruyarak kendi yerleşim yerlerinde yaşadıkları da bilinmektedir.[^2][^3] [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun [Rumeli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rumeli_%28eyalet%29)'de genişlediği [I. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Murad) döneminde, bir taraftan devşirilen [Hristiyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyanl%C4%B1k) gençlerden [Yeniçeri ocağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri) oluşturulurken diğer taraftan ele geçirilen [Doğu Roma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), [Bulgar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulgar_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ve [Sırp](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1rp_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) kalelerindeki askerler de [voynuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Voynuk) ya da *martolos* olarak [Osmanlı askerî teşkilâtı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_ordusu)na dahil edilmeye başlandı. Örneğin, [Yıldırım Beyazıt](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Bayezid)'ın [Haçlı ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ha%C3%A7l%C4%B1_Seferleri)na karşı kazandığı [Niğbolu zaferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ni%C4%9Fbolu_Muharebesi)nin (1396) ardından ilhak edilen son Bulgar toprakları olan [Vidin Çarlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vidin_%C3%87arl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın merkezinde [Vidin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vidin) kalesindeki Bulgar askerleri *martolos* olarak kaydedildi.[^4] Martoloslar [II. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Murad) döneminde, özellikle 1421-1438 yıllarında, giderek yaygınlaştı. II. Murad [II. Kosova Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Kosova_Muharebesi)'nde (1448) martolosları casus olarak kullandı.[^5] [Fatih Sultan Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed) ise gerek [Macaristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Macaristan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1_%281301-1526%29)'a yönelik akınlarında gerek [Karaman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karamano%C4%9Fullar%C4%B1_Beyli%C4%9Fi) (1467) ve [Akkoyunlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akkoyunlular) (1473) seferlerinde martoloslardan istifade etti. Genellikle [ganimet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ganimet) ve macera peşinde koşan [Hıristiyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyanl%C4%B1k)lardan toplanan ve XV. yüzyılda sadece sınır bölgelerinde görevlendirilen martoloslar, [Kanuni Sultan Süleyman](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman) döneminden itibaren iç bölgelerde muhafız ve [derbentçilik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Derbent%C3%A7i_%28asker%C3%AE_birim%29) göreviyle de istihdam edildi. ## Görevleri ve istihdam edildikleri bölgeler Martolos teşkilâtı [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa)'daki sınırları genişledikçe [Bulgaristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulgaristan)'ın kuzeybatısı, [Sırbistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1rbistan)'ın kuzeyi, [Bosna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bosna-Hersek), [Dalmaçya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dalma%C3%A7ya) ve [Mora](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mora)'da kuvvetlendi ve özellikle [Macar Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Macaristan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1_%281301-1526%29)'nın saldırılarına karşı önemli görevler üstlendi. Buna ilaveten, başta [Belgrad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belgrad) ve [Semendire](https://turkipedia.org/tr/wiki/Semendire) olmak üzere, [Tuna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuna) üzerindeki liman kentlerinde [Tuna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuna) üzerindeki Osmanlı gemilerinde hizmet veren martoloslar da mevcuttu.[^6] Keza, [akıncı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak%C4%B1nc%C4%B1)lar gibi keşif ve haber alma görevini ifa etmek üzere [Tuna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuna) ve [Sava](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sava) nehirlerinin kuzeyine de kaydırılarak [Venedik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti), [Macaristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Macaristan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1_%281301-1526%29) ve [Avusturya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)’ya yönelik seferlere de katıldılar ve [Macaristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Macaristan) ile [Erdel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdel)'deki Osmanlı kalelerine de dağıtılarak (sadece [Budin eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Budin_%28eyalet%29)nde 1.400-1.600 asker vardı) özellikle [Avusturya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) sınırında önemli savunma görevleri üstlendiler.[^7] 16. yüzyılın ortalarında büyük bir güce ulaşan martoloslar [1593-1606 Osmanlı-Avusturya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1593-1606_Osmanl%C4%B1-Avusturya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda Osmanlı hizmetinden çıktıkları gibi, çeşitli ayaklanmalara da iştirak ettiler. Dolayısıyla, sayıları giderek azalmaya başlayan martoloslar 17. yüzyılın ikinci yarısında [Osmanlı askerî teşkilatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_ordusu)nda meydana gelen köklü değişiklikler çerçevesinde, sayıları azaldı ve zamanla ortadan kalktı. ## Teşkilatlanması Ordu hizmetindeki martolosların hepsi [ulufe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulufe)liydi ve maaşları maaşları bulundukları yerin vergisinden ödenirdi. Buna ilaveten, zaman zaman [martolosbaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Martolosba%C5%9F%C4%B1l%C4%B1k)nın denetiminde martolos [akçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak%C3%A7e)si adıyla halktan para toplanırdı. Hizmetleri 10 ilâ 20 yıldı[^8] Bazı martoloslar ve aileleri [cizye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cizye) ve [âşâr](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C5%9Far) dışındaki [avârız](https://turkipedia.org/tr/wiki/Av%C3%A2r%C4%B1z) benzeri vergilerden muaflardı (bazı bölgelerde [cizye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cizye)den de bağışıklardı). [Sırbistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1rbistan)'daki martolosların ise miras bırakma hakkı vardı. Kendilerine özgü kıyafetleri ve sancakları olan martoloslar, bölükler halinde ve genellikle [yaya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Piyade) olarak hizmet ederlerdi. Adriyatik ve Tuna donanmalarına gerekli mühimmatı sağlarlardı. ## Ayrıca bakınız - [Martolosbaşılık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Martolosba%C5%9F%C4%B1l%C4%B1k) - [Voynuklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Voynuklar) - [Akıncı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak%C4%B1nc%C4%B1) ## Dış kaynaklar - "Martolosi u Jugoslaviskim Zemljama Pod Turskom Vladavinom" (Sırpça), M. Vasic, Saraybosna (1967). - "The Martoloses in Macedonia", La Macédonia et les macédoniens dans le passé, Üsküp (1970) - "Osmanlı İmparatorluğunda Martoloslar", Kemal Beydilli, 1977 - "Fatih Devri Üzerinde Tetkikler ve Vesikalar", Halil İnalcık, c.I, Ankara (1987) [^1]: "Tevârîh-i Âl-i Osman", Âşıkpaşazâde, s.50 [^2]: Anadolu’da Son Türk İskânı: İznik İmparatorluğu’nda Kuman-Kıpçaklar Ve Yalova Kazımiye (Yortan) İle Elmalık (Saruhanlı) Köylerindeki Varlıkları. [^3]: Geyikdere Köyü Mezarlığında Bulunan Orta Asya Tipindeki bir Taş Heykel, Adil Yılmaz. [^4]: Başbakanlık Osmanlı Arşivi, MAD, sy.18 [^5]: "Kitâb-ı Cihannümâ", Neşrî, c.2, s.659 [^6]: Başbakanlık Osmanlı Arşivi, sy.5, s.621, hk.1728 [^7]: "Ottomans, Hungarians, and Habsburgs in Central Europe: The Military Confines in the Era of Ottoman Conquest", Pál Fodo & Geza David, Brill (2021), s.206 [^8]: "Encyclopedia of the Ottoman Empire", Gabor Agoston & Bruce Alan Masters, Infobase Publishing, (2010), s.353