# Mansur Hanlığı

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Mansur_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Mansur Hanlığı, https://tr.wikipedia.org/wiki/Mansur_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0)

- **Yaygın adı:** Mansur Hanlığı
- **Yönetim biçimi:** Irsî monarşi
- **Kuruluş yılı:** 1380
- **Yıkılış yılı:** 1508
- **Öncel:** Altın Orda Devleti
- **Ardıl:** Litvanya Büyük Dükalığı
- **Başkent:** Glinsk; Sumı Oblastı
- **Yaygın diller:** Tatarca; Kumanca
- **Din:** Sünni Müslümanlık
- **Günümüzdeki durumu:** Ukrayna; Rusya

**Mansur Hanlığı** 1380 tarihinde günümüz [Ukrayna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ukrayna)'nın kuzey doğusundaki [Sumı Oblastı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sum%C4%B1_Oblast%C4%B1), [Poltava Oblastı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Poltava_Oblast%C4%B1)'nda [Tatar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tatarlar) ve [Kuman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumanlar) boylarıi tarafından kurulan bir devletir. Hanlığın kurucusu [Kuman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumanlar)'ların [Kiyat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kiyat) boyundan olan [Altın Orda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n_Orda_Devleti) komutanı [Mamay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mamay)'ın oğlu [Mansur Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mansur_Han)'dır[^1]. [Glinski Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Glinski_Hanedan%C4%B1)'nı kurmuş hanedanın adı ise hanlığın başkenti [Glinski](https://turkipedia.org/tr/wiki/Glinski) köyünden almıştır[^2]. [Litvanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Litvanya)'daki [Lipka Tatarları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lipka_Tatarlar%C4%B1) Mansur Hanlığının mirascısıdır.

## Tarih

[Altın Orda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n_Orda_Devleti) komutanı [Mamay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mamay), 1380'de [Kulikovskaya Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kulikovskaya_Muharebesi)'nde [Moskova Knezliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova_Knezli%C4%9Fi)'nin Prensi [Dmitri Donskoy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dmitri_Donskoy)'un ordusu tarafından yenildi. Savaşta yenilerek geri çekilen Mamay [Azak Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azak_Denizi) kıyılarında durduruldu. Burada [Toktamış Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toktam%C4%B1%C5%9F_Han) ile birlikte son kez savaştılar. [Mamay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mamay) diğer [Kuman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumanlar) boylarının [Rus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar)ların tarafına geçmesiyle ihanete uğradı ve savaşta yenildi. Mamay bu yenilgiden sonra [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'a kaçmayı başardı ancak müttefikleri [Cenevizliler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ceneviz_Cumhuriyeti) tarafından [Kefe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kefe) şehrinde haince öldürüldü[^3].

[Mamay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mamay)'ın öldürülmesinden sonra oğlu [Mansur Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mansur_Han) Kırım'ı terk etti. [Azak Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azak_Denizi)'nin kuzey [Kuman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumanlar) bozkırlarına sığındı ve Burada Kumanlardan yeni birlikler topladı. Günümüz [Sumı Oblastı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sum%C4%B1_Oblast%C4%B1) ve [Poltava Oblastı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Poltava_Oblast%C4%B1)'nın olduğu bölgeye toplağı birliklerle göç ettiler birkaç şehri restore etti[^4]. Hanlığın başkenti [Glinski](https://turkipedia.org/tr/wiki/Glinski) köyü ahşap [kale](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kale) kasabasıydı.

1391'de beyliğin kurucusu [Mansur Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mansur_Han) Samara yakınlarında [Emir Timur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Timur)'un birlikleriyle girdiği bir savaşta öldürüldü.

### Litvanya'nın İlhakı

1392' yında **Mansur Hanlığı** [Altın Orda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n_Orda_Devleti) ve [Litvanya Büyük Dükalığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Litvanya_B%C3%BCy%C3%BCk_D%C3%BCkal%C4%B1%C4%9F%C4%B1) tarafından saldırılara maruz kaldı. iki savaşan devlet tarafından saldırıya uğradı. Hanlık iki ülke arasında seçim yaptı ve [Litvanya Büyük Dükü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Litvanya_B%C3%BCy%C3%BCk_D%C3%BCkal%C4%B1%C4%9F%C4%B1) [Vytautas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vytautas)'un yönetimini tanımaya karar verdi. Yeni müttefikle olan siyasi bağlarını güçlendirmek için [Mansur Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mansur_Han)'un oğlu [İskender Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skender_Han) Hristiyan oldu ve İskender veya Aleksandır adına vaftiz edildi.

Resmi soyağacı belgelerine göre: [İskender Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skender_Han)'ın oğlu [İvan Aleksandroviç Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0van_Aleksandrovi%C3%A7_Han) babasıyla vaftiz edildi. O günlerde Litvanya Büyük Dükü [Vytautas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vytautas)'un Kiev'i ziyaret etme davetini kabul ettiler. [Vytautas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vytautas) onları akraba olarak kabul etti, Ostrojnski Prensi Danila'nın kızı Prenses Nastasya ile Prens [İvan Aleksandroviç Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0van_Aleksandrovi%C3%A7_Han) ile nişanlandı. Kendi mülkü olan **Stanku, Khorozov, Serekov, Gladkovich**'in egemenliği verdi

[Vytautas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vytautas) bu bölgeyi Sol sahil [Ukrayna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ukrayna) olarak yeniden adlandırırken; neredeyse tüm bölgenin kontrolünü [İskender Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skender_Han)'a devretti. [Kursk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kursk), [Belgorod](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belgorod), [Harkiv](https://turkipedia.org/tr/wiki/Harkiv), [Çerkassi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkas%C4%B1), [Çernigiv](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ernihiv) bölgeri de hanlığa katdılar. Litvanya Büyük Dükalığı'nın en güçlü özerk hanlığı oldular . Litvanya Büyük Dükalığı'na katıldıktan sonra, iç hükûmet sistemi değişmedi.

1508 yılına kadar Hanlık Litvanya Büyük Dükalığı'nın yarı özerk bir parçası olarak kaldı. Buna karşılık [İvan Aleksandroviç Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0van_Aleksandrovi%C3%A7_Han) ve onun soyundan gelenler sınır topraklarını düşmanlardan korumak ve Litvanya prenslerinin savaşlarına katılmak zorunda kaldılar. 1399'da, [İskender Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skender_Han)'ın birlikleri [Vytautas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vytautas)'un [Altın Orda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n_Orda_Devleti)'ya karşı savaşa katıldı. ancak [Vorskla Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vorskla_Nehri)nin yakınlarında tarafından yenildi. Vytautas'un hayatını **Kazak Mamay** tarafından kurtarıldı.

Vytautas'un desteğiyle İskender adında [Kuman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumanlar) komutanı Kuman ordusuyla Kuzey Karadeniz bölgesinin batısına gitti ve burada yerel Kumanların başı oldu. Sınırdaki Kumanlarla ittifak sayesinde, Litvanya Büyük Dükalığı barışçıl bir şekilde büyük bozkırı kendi topraklarına dahil ederek kontrol altına aldı. Böylece **Mansur Hanlığı** toprak bakımından [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa)'nın en büyük devleti haline geldi.

15. yüzyıl resmi Litvanya belgelerinde burayı yöneten prensler, yaşadıkları şehrin adından dolayı Glinski prensleri olarak anılmaya başlandı. 16. yüzyılın ortalarına kadar [Glinski Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Glinski_Hanedan%C4%B1)nın çoğu üyesi, **Mamay** soyadı altında belgeleri imzalamaya devam etti. 16. yüzyılın ilk çeyreğinde prens [Ivan Lvovich Mamay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ivan_Lvovich_Mamay)'ın Kiev valisi oldu.[^5] 1508 yılında Litvanya Büyük Dükalığı'na karşı [Glinski İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Glinski_%C4%B0syan%C4%B1)'nı başlattılar ancak isyan başarılı olmadı Glinski Hanedanının mülklerine el koyuldu hanlık ortadan kaldırıldı.

## Yönetim sistemi

Bu topraklar geleneksel olarak [Slav](https://turkipedia.org/tr/wiki/Slavlar) ve [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e) konuşan halkların sınır bölgeleri olduğundan hanlığın oluşumu sırasında seyrek nüfusluydu ve etnik birlik açısından farklılık gösteriyordu. Esas olarak kuzey kabilelerinin soyundan gelenlerin yanı sıra göçebe [Kumanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumanlar) tarafından iskan edildi. Bu faktör ve komşu devletlerle sürekli savaş ihtiyacı göz önüne alındığında [Mansur Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mansur_Han) yerel nüfusa bir feodal yönetim sistemi uygulamadı. Topraklara el koymak, vergi koymak ve kendi liderlerini atamaları mümkün değildi. Yerel etnik toplulukların tek bir siyasi [otorite](https://turkipedia.org/tr/wiki/Otorite) altında birleştirilmesi ve ortak düşmana karşı hanların emrinde birlikte hareket etme göreviydi. Yerel yönetim sistemi aynı kaldı ve askeri liderler halkın kendisi tarafından seçildi. Savaş durumu [Mansur Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mansur_Han) tarafından ancak genel onaydan sonra ilan edilirdi[^6]. Polonya Kralı ile ilişkiler sistemi Mansur Han'ın siyasi sistemi ile hemen hemen aynı kaldı.

1638'de [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya) ve [Polonya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Polonya) bu bölgede savaştı. Polonyalı ataşeler sınırı belirlerken Polonyalı feodal beylerin soyağacı ve mülkleri hakkında bir dizi belge sundular. Belgelere göre, buradaki mülkler artık [Glinski Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Glinski_Hanedan%C4%B1)'na ait olmadığını söylediler. Ancak bölgede mülk sahibi olan [Glinski Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Glinski_Hanedan%C4%B1)'nın varislerinin farklı soyadlı akrabaları da vardı.

## Mamay kazakları

15. yüzyıldan itibaren kuzeyden bölgeye sürekli [Slav](https://turkipedia.org/tr/wiki/Slavlar) göçü nedeniyle yerel [Kuman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumanlar) ve [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye) nüfusunda asimilasyon başladı[^7]. [Polonya-Litvanya Birliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Polonya-Litvanya_Birli%C4%9Fi) ve [Moskova Knezliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova_Knezli%C4%9Fi) arasında sınırlarını koruyan askeri bir sınır nüfusuydu. Çok az özerklikleri ve genel bir askeri örgütlenmeleri vardı. Mamay hanları ve faaliyetleri [Ukraynalılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ukraynal%C4%B1lar)ın tarihinde efsanevi **Kazak Mamay** adlanrılmaktadır.

## Dış bağlantılar

- *Багновская Н. М.* [Севрюки: население Северской земли в XIV–XVI вв. Научное издание.](https://web.archive.org/web/20121114210900/http://www.gerb.bel.ru/pages/download/doc/25_Bagnovskaya.zip) — М.: Издательство «Палеотип», 2002.
- *Геков Б. Д., Якубовский А. Ю.* [Золотая орда и её падение](http://www.general-search.com/go/29112313) — М., Л.: Издательство Академии наук СССР, 1950.
- Глинские // Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. 1969-1978
- *Русина Е.* Сиверская земля в составе Великого княжества Литовского. – К.: 1998;
- *Шенников А. А.* [Червлёный Яр. Исследование по истории и географии Среднего Подонья в XIV-XVI вв.](http://gumilevica.kulichki.net/SAA/saa04.htm) — Л.: Наука, 1987.
- *Шенников А. А.* [Княжество потомков Мамая.](https://web.archive.org/web/20121114022259/http://www.zarusskiy.org/history/2008/06/29/mamay/) // Депонировано в ИНИОН. — Л.: 1981. — № 7380. — С. 20-22.
- Насевіч В. Глінскія // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя у 3 т. — Мн.: БелЭн, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 535. — 684 с. — ISBN 985-11-0314-4.

[^1]: Княжество потомков Мамая // Депонировано в ИНИОН. — Л., 1981. — № 7380. — С. 20—22. <http://zarusskiy.org/history/2008/06/29/mamay/>
[^2]: . Исследование по истории и географии Среднего Подонья в XIV-XVI вв. — Л.: Наука, 1987. — 139 стр. Подготовка электронного текста книги завершена в апреле 2008 г. <http://gumilevica.kulichki.net/SAA/index.html>
[^3]: Геков Б. Д., Якубовский А. Ю. Золотая орда и её падение. — М., Л.: Издательство Академии наук СССР, 1950. <http://www.general-search.com/go/29112313>
[^4]: Шенников А. А. Червлёный Яр. Исследование по истории и географии Среднего Подонья в XIV-XVI вв. — Л.: Наука, 1987. <http://gumilevica.kulichki.net/SAA/saa04.htm>
[^5]: «Княжество потомков Мамая (к проблемам запустения Юго-Восточной Руси в XIV—XV веках)». Деп. в ИНИОН АН СССР 15.04.81. № 7380"
[^6]: Княжество потомков Мамая // Депонировано в ИНИОН. — Л., 1981. — № 7380. — С. 20—22. <http://zarusskiy.org/history/2008/06/29/mamay/>
[^7]: Багновская Н. М. Севрюки: население Северской земли в XIV–XVI вв. Научное издание. — М.: Издательство «Палеотип», 2002. <http://www.gerb.bel.ru/pages/download/doc/25_Bagnovskaya.zip>