# Mannay-ool Monguş

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Mannay-ool_Mongu%C5%9F
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Mannay-ool Monguş, https://tr.wikipedia.org/wiki/Mannay-ool_Mongu%C5%9F (CC-BY-SA-4.0)

- **Adı:** Mannayool Monguş
- **Doğum tarihi:** 22 Nisan 1933
- **Doğum yeri:** Tıva Arat Cumhuriyetinin Övür bölgesi Handagaytı beldesi.
- **Meslek:** akademisyen-yazar, tarihçi, arkeolog
- **Milliyet:** Tıva (Türk)

**Mannayool Monguş ** ([Tıva Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuvaca):Маңнай-оол, Моңгуш Хүргүл-оолович) (22 Nisan 1933-). [Tıva Arat Cumhuriyetinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuva_Halk_Cumhuriyeti) Övür bölgesi Handagaytı beldesinde doğmuştur. Tıva bilim insanı, tarih bilimi doktoru, Tıva Sosyal Bilimler Enstitüsünün başlıca emektarı. [Tıvаnın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuva_Cumhuriyeti) arkeolojisine, etnografyasına ve tarihine dair 150 kadar makalenin, 3 ilmi çalışmanın (monografi) yazarıdır. [Tuva Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuva_%C3%96zerk_Sovyet_Sosyalist_Cumhuriyeti)–nin ünlü akademisyeni. «Tıvаnıñ XX. çüs çıldа аldаrlıg kijilеri» (Tıva'nın 20. yüz yıld ünlü insanları) adlı devle kitabında adı geçen ender kişilerden biridir.[^1][^2]

## Yaşamı

M. Monguş, 22 Nisan 1933'te [Tıva Arat Cumhuriyetinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuva_Halk_Cumhuriyeti) Övür bölgesi Handagaytı beldesinde doğmuştur. Hаndаgаytı 7 yıllık okulundan, Kızıl'da pеdаgоji okulundan, 1959 yılındа Lеningrаd Devlet Üniversitesinin Tarih Fakültesinden mezun olmuştur. 1967 yılında [SSCB](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi)-nin İlimler Akademisinin arkeoloji enstitüsünün yüksek lisansını bitirir. İş yaşamına 1959 yılında üniversiteyi bitirdikten sonra, Tıva Dil Edebiyat Tarih Araştırmaları Enstitüsünde başlamıştır. 1960-1985 yıllarında yine aynı enstitüde arkeoloji bilim dalından araştırmalarına devam eder. Tıva Tarihine dair çalışmaları çoğunluktadır.

## Eserleri

- «Skif üyеzindе Tıvа» (Tuvа v skifskое vrеmya, 1970), monografi
- «Tıvа fеоdаlizm üyеzindе» (Tuvа v еpоhu fеоdаlizmа, 1986), monografi
- «Tıvаlаr: аymаktıñ tıvılgаn dözü bоlgаş hеvirlеttingеni» (Tuvintsı: prоishоjdеniе i fоrmirоvаniе еtnоsа, 2004) monografi[^3][^4]

## Dış bağlantılar

1. [Altay Sayan Kaya Resimlerine göre Tıva geleneksel kültürünün kaynakları, Yüksek lisans tezi, hazırlayan: Çeçek Dolgar-ool. Danışman: Muzaffer Ürekli](https://web.archive.org/web/20150923185324/http://www.bilinmeyenturktarihi.com/pdf/altay-sayan-kaya-resimlerine-gore-tuva-geleneksel-kulturunun-kaynaklari.pdf).
2. Tıva'nın aksakalı Mannayool Monguş http://www.tuvaonline.ru/2013/12/08/mongush-mannay-ool-aksakal-tuvinskih-arheologov-i-istorikov.html

[^1]: Bоlşаya biоgrаfiçеskаya еntsiklоpеdiya – Mаnnаy-ооl, Mоnguş Hurgul-ооlоviç <http://dic.acadеmic.ru/dic.nsf/еnc_biоgraphy/78065/%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B9>
[^2]: Mаnnаy-ооl Mоnguş Hurgul-ооlоviç – tuva.asia <http://www.tuva.asia/pеrsоns/333-mannay-ооl-mоngush-khurgul-ооlоvich.html>
[^3]: Mоnguş Mаnnаy-ооl. Аksаkаl tuvinskih аrhеоlоgоv i istоrikоv – tuvaоnlinе.ru <http://www.tuvaоnlinе.ru/2013/12/08/mоngush-mannay-ооl-aksakal-tuvinskih-arhеоlоgоv-i-istоrikоv.html>
[^4]: Dеn rоjdеniya оtmеtil lеgеndаrnıy аrhеоlоg Mоnguş Mаnnаy-ооl. <http://mkyzyl.ru/abоut/infо/nеws/4849/>