# Mahtumkulu Firaki

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahtumkulu_Firaki
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Mahtumkulu Firaki, https://tr.wikipedia.org/wiki/Mahtumkulu_Firaki (CC-BY-SA-4.0)

![1959 yılına ait bir Sovyetler Birliği posta pulunda Mahtumkulu Firaki tasviri.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/1959_CPA_2364.jpg/1280px-1959_CPA_2364.jpg)
*1959 yılına ait bir Sovyetler Birliği posta pulunda Mahtumkulu Firaki tasviri. (Post of USSR, public-domain)*

**Mahtumkulu Firaki** veya sadece **Mahtumkulu** ([Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a): * مخدومقلی فراغی* *Makhdumqoli Faraghi*; [Türkmence](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmence): *Magtymguly Pyragy*; d.[^1] ya da 1733[^2][^3][^4][^5][^6] – ö. 1782,[^7][^8][^9] 1797[^10] ya da 1807[^11]), [Türkmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler) [mutasavvıf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mutasavv%C4%B1f) [şair](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eair). Asıl adı Mahtumkulu olan şair, şiirlerinde kullandığı Firaki [mahlas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahlas)ı sebebiyle Mahtumkulu Firaki olarak bilinmektedir.[^12] Türkmenler hakkında sosyal ve politik şiirler yazmıştır. Türkmen şairlerin önde gelenlerinden biri olarak kabul edilmektedir.[^13][^14][^15]

## Yaşamı ve eğitimi

Firaki, bir kaynağa göre yaklaşık 1724 ya da çeşitli kaynaklarca 1733 yılında, [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'ın [Gülistan Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BClistan_%28il%29)'nin [Günbed-i Kavus](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCnbedkavus) şehrinin Hacı Kavuşan köyünde doğdu. Türkmenlerin Göklen boyunun Gerkez aşiretindendir.[^16] Babasının adı [Devlet Mehmet Azadi](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%B6vletmemet_Azadi) ve annesinin adı Orazgül'dür.[^17] Babasından [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a) ve [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a) dersleri aldı. İlk eğitimini doğduğu köyde alan Firaki, eğitimine; [Lebap vilayeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lebap)nin [Halaç ilçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hala%C3%A7_il%C3%A7esi)nin Kızılayak köyünde bulunan [İdris Baba Medresesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0dris_Baba_Medresesi)'nde devam etti. [Buhara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buhara)'daki [Göğeltaş Medresesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6%C4%9Felta%C5%9F_Medresesi)'ndeki eğitiminin ardından, [Hive](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hive)'de yer alan [Şirgazi Medresesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eirgazi_Medresesi)'nde eğitimini tamamladı.

Medreselerde aldığı şiir eğitimiyle birlikte Arapça, Farsça ve [Çağatayca](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C4%9Fatayca)'yı öğrenen Firaki, konusunu gerçek hayattan alarak yazdığı şiirlerle Türkmen şairler arasında ün kazandı.[^18]

Şairliğinin yanında [mutasavvıf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mutasavv%C4%B1f) ve [düşünür](https://turkipedia.org/tr/wiki/Filozof) de olan Firaki, çeşitli kaynaklara göre 1782 ya da 1807, diğer bir kaynağa göre yaklaşık 1797 yılında öldü. Mezarı, İran'ın kuzeybatısındaki Aktokay köyünde bulunmaktadır ve İran hükûmeti tarafından anıt mezara dönüştürülmüştür.

## Şairliği

Firaki, şiirlerinde; dini motifler, [Muhammed](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed) ve diğer peygamberlere duyulan sevgi, evrensel ve millî değerler, sosyal dengesizlik, insanın hayatı ve toplumsal olayları kapsayan konuları, sade ve yaşadığı dönemin halk diliyle anlaşılır bir şekilde dile getirmiştir.[^19][^20] Hemen hemen tüm şiirlerinde Türkmenleri birlik ve beraberliğe, bir devlet ve bir bayrak etrafında toplanmaya davet etmiş, insanları iyiliğe ve doğruluğa ulaşması gerektiğini savunmuştur.[^21] Kendi rüyasında dokuz kere bade içmesinden dolayı Türkmenler tarafından kendisine *"Haktan içen şair"* de denilmektedir.[^22][^23]

Firaki, şiirlerinde [Ahmet Yesevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Yesev%C3%AE)'yi ustası olarak kabul etmiş, kendisinden önceki mutasavvıflardan yararlanarak eserlerini ortaya koymuştur.[^24]

## Ölümünden sonra

Türkmenistan'ın uluslararası kulvarda en değerli ödüllerinden biri olarak kabul edilen [Uluslararası Mahtumkulu Ödülü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uluslararas%C4%B1_Mahtumkulu_%C3%96d%C3%BCl%C3%BC), şairin adını taşımaktadır.[^25] Bununla birlikte, 1931'de kurulan [Türkmen Devlet Üniversitesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmen_Devlet_%C3%9Cniversitesi)'ndeki Dil ve Edebiyat Enstitüsü'ne şairin adı verilmiştir.[^26][^27]

## Ayrıca bakınız

- [Ruhname](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruhname)
- [Dövletmemet Azadi](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%B6vletmemet_Azadi)

## Dış bağlantılar

- [Hayatı ve şiirlerinden alıntılar](https://web.archive.org/web/20161222084337/http://www.gunesh.org/english/main.htm)

[^1]: Clark, Larry. Turcologica 34, Turkmen Reference Grammar. Harrassowitz Verlag, 1998, s. 16.
[^2]: 119057689. GMD kimliği
[^3]: Amerika Birleşik Devletleri Kongre Kütüphanesi. <https://id.loc.gov/authorities/names/n84089651.html>
[^4]: ISNI 0000000109649453 Farāghī, Makhdūmqulī ( approximately 1733-approximately 1782 ). isni.oclc.org. <https://isni.oclc.org/cbs/xslt/DB=1.2//CMD?ACT=SRCH&IKT=8006&TRM=ISN:0000+0001+0964+9453&COOKIE=U50,KENDUSER,I28,B0028++++++,SY,NISNI,D1.2,E3f96cf6a-86,A,H1,3-28,30-41,43-59,65-70,74-75,R208.80.154.75,FY>
[^5]: CERL Thesaurus. data.cerl.org. <https://data.cerl.org/thesaurus/cnp00403431>
[^6]: agent/base/66618. Europeana
[^7]: Amerika Birleşik Devletleri Kongre Kütüphanesi. <https://id.loc.gov/authorities/names/n84089651.html>
[^8]: ISNI 0000000109649453 Farāghī, Makhdūmqulī ( approximately 1733-approximately 1782 ). isni.oclc.org. <https://isni.oclc.org/cbs/xslt/DB=1.2//CMD?ACT=SRCH&IKT=8006&TRM=ISN:0000+0001+0964+9453&COOKIE=U50,KENDUSER,I28,B0028++++++,SY,NISNI,D1.2,E3f96cf6a-86,A,H1,3-28,30-41,43-59,65-70,74-75,R208.80.154.75,FY>
[^9]: CERL Thesaurus. data.cerl.org. <https://data.cerl.org/thesaurus/cnp00403431>
[^10]: agent/base/66618. Europeana
[^11]: Clark, Larry. Turcologica 34, Turkmen Reference Grammar. Harrassowitz Verlag, 1998, s. 16.
[^12]: Prof. Dr. Erman Artun. Şair Mahtumkulu'nun Şiirlerinde Sanat, Estetik ve Üslup. <http://www.google.com.tr/url?sa=t&source=web&cd=4&ved=0CCUQFjAD&url=http%3A%2F%2Fturkoloji.cu.edu.tr%2FHALK%2520EDEBIYATI%2Ferman_artun_sair_mahtumkulu_estetik_uslup.pdf&ei=8XiDTNm3BMHHswax853mCA&usg=AFQjCNGerfDgdj0O2xQ5umHWSCr61yJHvQ>
[^13]: Prof. Dr. Erman Artun. Şair Mahtumkulu'nun Şiirlerinde Sanat, Estetik ve Üslup. <http://www.google.com.tr/url?sa=t&source=web&cd=4&ved=0CCUQFjAD&url=http%3A%2F%2Fturkoloji.cu.edu.tr%2FHALK%2520EDEBIYATI%2Ferman_artun_sair_mahtumkulu_estetik_uslup.pdf&ei=8XiDTNm3BMHHswax853mCA&usg=AFQjCNGerfDgdj0O2xQ5umHWSCr61yJHvQ>
[^14]: Doç. Dr. Berdi Sarıyev. Mahtumkulu Firaki’nin Şiir Divanı Üzerine Bir İnceleme. <http://www.turkmenhost.com/documents/Berdi/Mahturk1.htm>
[^15]: Doç. Dr. Berdi Sarıyev. Türkmenlerin Ruhi Dünyasındaki Mahtumkulu. <http://www.turkmenhost.com/documents/Berdi/Mahturk3.htm>
[^16]: Prof. Dr. Erman Artun. Şair Mahtumkulu'nun Şiirlerinde Sanat, Estetik ve Üslup. <http://www.google.com.tr/url?sa=t&source=web&cd=4&ved=0CCUQFjAD&url=http%3A%2F%2Fturkoloji.cu.edu.tr%2FHALK%2520EDEBIYATI%2Ferman_artun_sair_mahtumkulu_estetik_uslup.pdf&ei=8XiDTNm3BMHHswax853mCA&usg=AFQjCNGerfDgdj0O2xQ5umHWSCr61yJHvQ>
[^17]: Mahtumkulu'nu Şiirleriyle Tanımak. Haziran 2017. <https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/319718>
[^18]: Doç. Dr. Berdi Sarıyev. Mahtumkulu Firaki’nin Şiir Divanı Üzerine Bir İnceleme. <http://www.turkmenhost.com/documents/Berdi/Mahturk1.htm>
[^19]: Prof. Dr. Erman Artun. Şair Mahtumkulu'nun Şiirlerinde Sanat, Estetik ve Üslup. <http://www.google.com.tr/url?sa=t&source=web&cd=4&ved=0CCUQFjAD&url=http%3A%2F%2Fturkoloji.cu.edu.tr%2FHALK%2520EDEBIYATI%2Ferman_artun_sair_mahtumkulu_estetik_uslup.pdf&ei=8XiDTNm3BMHHswax853mCA&usg=AFQjCNGerfDgdj0O2xQ5umHWSCr61yJHvQ>
[^20]: Ramazan Çakır. Mahtumkulu Firaki'nin şiirlerinde peygamber sevgisi. Yağmur, 2006. <http://www.yagmurdergisi.com.tr/konu_goster.php?konu_id=1649&yagmur=bolum2&sid=33>
[^21]: Ramazan Çakır. Mahtumkulu Firaki'nin şiirlerinde peygamber sevgisi. Yağmur, 2006. <http://www.yagmurdergisi.com.tr/konu_goster.php?konu_id=1649&yagmur=bolum2&sid=33>
[^22]: Doç. Dr. Berdi Sarıyev. Mahtumkulu Firaki’nin Şiir Divanı Üzerine Bir İnceleme. <http://www.turkmenhost.com/documents/Berdi/Mahturk1.htm>
[^23]: Doç. Dr. Berdi Sarıyev. Türkmenlerin Ruhi Dünyasındaki Mahtumkulu. <http://www.turkmenhost.com/documents/Berdi/Mahturk3.htm>
[^24]: Prof. Dr. Erman Artun. Şair Mahtumkulu'nun Şiirlerinde Sanat, Estetik ve Üslup. <http://www.google.com.tr/url?sa=t&source=web&cd=4&ved=0CCUQFjAD&url=http%3A%2F%2Fturkoloji.cu.edu.tr%2FHALK%2520EDEBIYATI%2Ferman_artun_sair_mahtumkulu_estetik_uslup.pdf&ei=8XiDTNm3BMHHswax853mCA&usg=AFQjCNGerfDgdj0O2xQ5umHWSCr61yJHvQ>
[^25]: Doç. Dr. Berdi Sarıyev. Türkmenlerin Ruhi Dünyasındaki Mahtumkulu. <http://www.turkmenhost.com/documents/Berdi/Mahturk3.htm>
[^26]: Doç. Dr. Berdi Sarıyev. Türkmenlerin Ruhi Dünyasındaki Mahtumkulu. <http://www.turkmenhost.com/documents/Berdi/Mahturk3.htm>
[^27]: Turkmen State University. <http://www.tacistm.org/tempus/tgu.htm>
