# Mahmud Muhtar Katırcıoğlu

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahmud_Muhtar_Kat%C4%B1rc%C4%B1o%C4%9Flu
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Mahmud Muhtar Katırcıoğlu, https://tr.wikipedia.org/wiki/Mahmud_Muhtar_Kat%C4%B1rc%C4%B1o%C4%9Flu (CC-BY-SA-4.0)

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/32/Mahmud_muhtar.jpg)
* (Emil Bieber \[ 1 \], public-domain)*

- **Doğum tarihi:** 6 Aralık 1867
- **Doğum yeri:** İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu
- **Ölüm yeri:** Napoli, İtalya Krallığı
- **Bağlılığı:** Osmanlı İmparatorluğu
- **Hizmet yılları:** 1885-1917
- **Rütbesi:** Mirliva
- **Komuta ettikleri:** 1. Tümen, 3. Kolordu, Bahriye Nazırı
- **Savaşları:** 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı; Trablusgarp Savaşı; Balkan Savaşları

![15 Nisan 1909 tarihli Şehbal dergisinde Mahmud Muhtar Paşa](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/56/1909_04_15_Sehbal_Mahmut_Muhtar_Pasa.jpg)
*15 Nisan 1909 tarihli Şehbal dergisinde Mahmud Muhtar Paşa (Şehbal dergisi, public-domain)*

**Mahmut Muhtar Paşa** ya da [Soyadı Kanunu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Soyad%C4%B1_Kanunu) sonrasında **Mahmut Muhtar Katırcıoğlu**, (6 Aralık 1867, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul) - 16 Mart 1935, [Napoli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Napoli_%28il%29), [İtalya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0talya)), [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nda valilik, [nazırlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bakanl%C4%B1k) gibi önemli devlet görevlerinde bulunmuş bürokrat.

## Hayatı

Doğum tarihi konusunda kızı [Emine Fuat Tugay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emine_Fuat_Tugay) 11 Aralık 1866'yı, babası [Ahmed Muhtar Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Muhtar_Pa%C5%9Fa) ise 6 Aralık 1867 tarihini işaret eder. Genel kabule göre 1867 tarihinde [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da doğmuştur,[^1][^2] [93 Harbi](https://turkipedia.org/tr/wiki/93_Harbi)'nde [Kafkas Cephesi Komutanı ve Sadrazam Ahmed Muhtar Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Muhtar_Pa%C5%9Fa)'nın oğludur. Soyu 17. yüzyıl Osmanlı paşalarından ve [Celali isyanlarına](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cel%C3%A2l%C3%AE_isyanlar%C4%B1) da katılmış [Katırcıoğlu Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kat%C4%B1rc%C4%B1o%C4%9Flu_Mehmed_Pa%C5%9Fa)'ya dayanmaktadır.[^3] [Mekteb-i Sultani](https://turkipedia.org/tr/wiki/Galatasaray_Lisesi)'de yatılı okuduktan sonra 1885'te [Harbiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Harp_Okulu)'ye girdi, daha sonra [Almanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Almanya)'ya gönderilerek 1888'de [Metz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Metz) Harbiyesi'ni bitirdi. Teğmen olarak [Prusya Kraliyet Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Prusya_Kraliyet_Ordusu)'nda görev aldı. İstanbul'a döndüğünde Harbiye'de, *Erkân-ı Harbiye'nin Görevleri* dersini okuttu.

[1897 Osmanlı-Yunan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Yunan_Sava%C5%9F%C4%B1_%281897%29)'nda [miralay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Miralay) rütbesiyle [Velestin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Velestin_Muharebesi), [Çatalca](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87atalca) ve [Dömeke](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%B6meke_Muharebesi) savaşlarında bulundu. 1900 yıllarında *Fransız Büyük Manevraları****nda Osmanlı Ordusu'nu temsil etti. Aynı yıl piyade dairesi ikinci başkanlığına getirildi. 1908'de ***[***İkinci Meşrutiyet***](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Me%C5%9Frutiyet)***'in ilânından sonra ***[**ferik-î evvel**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fer%C3%AEk-i_evvel)*** rütbesi ile *****Hassa Ordusu Birinci Fırkası**nın komutanlığına getirildi, [31 Mart Vakası](https://turkipedia.org/tr/wiki/31_Mart_Vakas%C4%B1)'nın bastırılmasında başarılar gösterdi.[^4]

1909 yılında rütbe tasfiyesi kanunuyla generalliği alınarak rütbesi [Miralaylığa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Miralay) düşürüldü.[^5] Bu karardan sonra 17 Eylül 1909 tarihinde [Aydın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayd%C4%B1n_Vilayeti) valiliğine atandı. Bahriye Nazırlığından istifa etmiş olan [Salih Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salih_Hulusi_Kezrak) yerine 2 Ekim 1910 tarihinde dönemin [Harbiye Nazırı Mahmud Şevket Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahmud_%C5%9Eevket_Pa%C5%9Fa)'nın itirazlarına rağmen[^6] bahriye nazırlığına getirildi ve generalliği 1911'de geri verilerek [Mirliva](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mirliva) rütbesine terfi etti.[^7] [İbrahim Hakkı Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_Hakk%C4%B1_Pa%C5%9Fa) kabinesiyle birlikte nazırlık görevinden de ayrıldı. 1912 ortalarında babası Gazi Ahmet Muhtar Paşa reisliğindeki kabinede tekrar bahriye nazırlığına getirildi, [Balkan Savaşları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkan_Sava%C5%9Flar%C4%B1)'nde [Şark Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eark_Ordusu_%28Osmanl%C4%B1%29)'na bağlı 3. Ordu'yu komuta etti. [Kırkkilise Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rkkilise_Muharebesi), [Lüleburgaz Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/L%C3%BCleburgaz_Muharebesi) ve [Birinci Çatalca Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_%C3%87atalca_Muharebesi)'nde çarpışmalara katıldı. Birinci Çatalca Muharebesi'nde savaş esnasında savunmadaki birliklerini denetlerken Bulgar saldırısı neticesi ağır şekilde yaralandı ve [gazi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazi) unvanıyla görevinden ayrıldı. 1913'te [Berlin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Berlin)'e büyükelçi olarak tayin edildi.[^8]

Esasen kendisi [St. Petersburg](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sankt-Peterburg) (Rusya) büyükelçiliğini daha çok istese de dönemin sadrazâmı [Mahmud Şevket Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahmud_%C5%9Eevket_Pa%C5%9Fa) onu fazla Rus taraftarı bulduğu için Almanya'nın İstanbul Büyükelçisi [Wangenheim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hans_Freiherr_von_Wangenheim)'ın da fikri alınarak Berlin büyükelçiliğine tayin edildi.[^9]

1914 yılında Mirliva rütbesiyle askerlikten emekliliğini isteyen Mahmud Muhtar Paşa, [Enver Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver_Pa%C5%9Fa) ile anlaşmazlıklarından dolayı 1915 yılında Berlin Büyükelçiliğinden de alınarak bütün görevlerini terk etmiş oldu. Almanya ve İsviçre'de yaşamaya devam eden Paşa 1922'ye kadar İstanbul'a dönmedi. 1922'de yeniden İstanbul'a dönüşünden sonra 1929'da hakkında dava açılması ve açılan davanın aleyhine sonuçlanması sonucu "Adalet olmayan bir memlekette yaşayamayacağını" söyleyerek bir daha dönmemek üzere Türkiye'yi terk etti.[^10][İskenderiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skenderiye), [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r) ve Avrupa'da yaşadı. 1935 yılında İskenderiye'den [Napoli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Napoli)'ye giderken yolda gemide öldü. [Kahire](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kahire)'de defnedildi.[^11]

## Eserleri

Mahmut Muhtar Katırcıoğlu'nun hatıra, tarih ve politika konularında çeşitli eserleri bulunmaktadır:

- *Ruznâme-î Harb* (Harp Günlüğü), 1331/1335
- *Maziye Bir Nazar*, Matbaa-i Ahmed İhsan ve Şürekası, [H.](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hicr%C3%AE_takvim) 1341
- *Acı Bir Hatıra*, 1931
- *La Turquie*
- *L'Allemagne*
- *Evenements d'Orient*

## Yüce Divan davası

Mahmut Muhtar Katırcıoğlu, [Türkiye Büyük Millet Meclisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi)nin kuruluşundan günümüze meclis soruşturması sonucu siyasetçi ve bürokratların [Yüce Divan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C3%BCce_Divan)'a toplam 17 sevk hadisesinden birine adı karışan kişidir. Bahriye nazırlığı döneminde *Anadolu Demiryolu Kumpanyası* adına İngiliz *Times Iron Works* adlı kuruluşa 20 bin İngiliz lirasını kefaletsiz ödeyerek hazineyi zarara uğratmak suçlamasıyla 30 Mayıs 1929'da Yüce Divan'a sevk edildi. Yargılama 3 Kasım 1929 tarihinde sona erdi. Mahkeme, şirkete ödenen 22 bin Türk altınının yüzde 5 iskonto edilmesi suretiyle Mahmut Muhtar Paşa'dan tahsiline karar verdi.

## Ayrıca bakınız

- [Mermer Konak tarihçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Kad%C4%B1k%C3%B6y_Lisesi)
- [Ahmed Muhtar Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Muhtar_Pa%C5%9Fa)

[^1]: OLGUN, Said, Mahmud Muhtar Paşa (1867-1935) Hayatı, Askerî ve Siyasî Faaliyetleri, Eserleri, Yüksek Lisans Tezi, ss. 16-17.
[^2]: Şerifoğlu, Ömer Faruk, "Mahmud Muhtar Paşa (Katırcıoğlu)" (1999), Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık C.2 s.69 ISBN 975-08-0072-9
[^3]: OLGUN, Said, Mahmud Muhtar Paşa (1867-1935) Hayatı, Askerî ve Siyasî Faaliyetleri, Eserleri, Yüksek Lisans Tezi, s. 11.
[^4]: Şerifoğlu, Ömer Faruk, "Mahmud Muhtar Paşa (Katırcıoğlu)" (1999), Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık C.2 s.69 ISBN 975-08-0072-9
[^5]: SİMAVİ, Lütfi, Sarayda Gördüklerim, Timaş Yayınları, Mart 2022, s. 104.
[^6]: SİMAVİ, Lütfi, Sarayda Gördüklerim, Timaş Yayınları, Mart 2022, s. 104.
[^7]: OLGUN, Said, Mahmud Muhtar Paşa (1867-1935) Hayatı, Askerî ve Siyasî Faaliyetleri, Eserleri, Yüksek Lisans Tezi, s. 118.
[^8]: Şerifoğlu, Ömer Faruk, "Mahmud Muhtar Paşa (Katırcıoğlu)" (1999), Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık C.2 s.69 ISBN 975-08-0072-9
[^9]: Bardakçı, Murat, Mahmud Şevket Paşa'nın Sadaret Günlüğü, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Ekim 2018, s. 118.
[^10]: OLGUN, Said, Mahmud Muhtar Paşa (1867-1935) Hayatı, Askerî ve Siyasî Faaliyetleri, Eserleri, Yüksek Lisans Tezi, s. 262.
[^11]: Şerifoğlu, Ömer Faruk, "Mahmud Muhtar Paşa (Katırcıoğlu)" (1999), Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık C.2 s.69 ISBN 975-08-0072-9