# Mahmud Beyazidi > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahmud_Beyazidi > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Mahmud Beyazidi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Mahmud_Beyazidi (CC-BY-SA-4.0) - **Adı:** Mahmud Beyazidi - **Doğum adı:** Mele Mehmûdê Bazîdî - **Doğum tarihi:** 1797 - **Doğum yeri:** Doğubeyazit, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm tarihi:** 1863 - **Ölüm yeri:** Erzurum, Osmanlı İmparatorluğu - **Çağ:** 19. Yüzyıl - **Bölge:** Doğu Anadolu Bölgesi - **Milliyeti:** Kürt - **Vatandaşlık:** Osmanlı İmparatorluğu - **Okul gelenek:** Medrese - **İlgi alanları:** Kürt Tarihi, Kürt Kültürü - **Etkilendikleri:** Şeref Han, Hasan Ertuşi, Ali Teremahi, Ahmed-i Hani - **Etkiledikleri:** Kanate Kurdo **Mahmud Beyazidi** ([Kürtçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrt%C3%A7e): Mehmûdê Bazîdî; 1797, [Doğubayazıt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fubayaz%C4%B1t) – 1863, [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum)), Kürt asıllı Osmanlı tarihçi, [İslam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam) [âlimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulema) ve [Kürdolog](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrdoloji).[^1][^2] ## Eğitimi Mahmud Beyazidi 1797'de [Ağrı](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C4%9Fr%C4%B1)'nın [Doğubayazıt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fubayaz%C4%B1t) ilçesinde doğmuştur. İlk dinî öğrenimini Kürt medreselerinde başladıktan sonra tahsilini [Tebriz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tebriz)'de tamamlamıştır. Başta [Kürtçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrt%C3%A7e) olmak üzere [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a), [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a) ve [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e) bilgisini geliştirdi, bu dillerin edebiyatlarına vakıf oldu. Bölgedeki bazı yerlerde [imam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mam)lık ve [müderris](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCderris)lik yaptırmıştır. Daha sonra memleketi Bayazıt'a dönerek medreselerde ders vermiştir. ## Kürtçe çalışmaları Mahmud Beyazidi [Kürt dili](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrt%C3%A7e), [edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrt_edebiyat%C4%B1), [tarihi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrt_tarihi), [etnoloji](https://turkipedia.org/tr/wiki/Etnoloji)si ve [kültürü](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrt_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC) ile eserler yazmıştır. [19. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/19._y%C3%BCzy%C4%B1l)'ın Kürt rönesans öncülerinden biri olmuştur. Çünkü Kürt edebiyatında düz yazıyla ilk metin yazan kişi Mahmud Beyazidi'dir. Kürtçe nesirin temeli onun eliyle atıldı. Mahmud Beyazidi denemeleri ve ansiklopedik yazılarıyla Kürt edebiyatı'nın yönünü değiştirip Kürt edebiyata yeni bir tarz getirdi ve nesirle yeni bir süreci başlattı. Çünkü Mahmud Beyazidi'ye kadar Kürt edebiyat tarihi sadece [şiir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiir)'den oluşurken onun çalışmalarıyla birlikte, artık şiir yerini [nesir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nesir)'e bırakmıştır.[^3] Mahmud Beyazidi Doğu'nun il ve ilçelerini gezip Kürtlerin örf ve adetlerini içeren *Adat û Rusûmatnameyê Ekradiye* (Kürtletin Örf ve Adetleri) adında kitap yazdı. Kürtlerin örf ve adetleri ismini taşıyan bu eser, dönemin Erzurum Rus Konsolosu [Aleksandr Jaba](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aleksandr_Jaba)'nın desteğiyle Mahmud Beyazidi tarafından yazılmıştır. Bu eser, Kürtlerin örf ve adetlerine dair yazılmış bir eser olarak kendi alanında ilktir ve büyük bir tarihi öneme sahiptir.[^4] Eser'in el yazmaları [Aleksandr Auguste Jaba](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alexander_Auguste_Jaba) (1801-1894) tarafından korunmuş olup onun sayesinde günümüze kadar ulaşmıştır. Eserin daha sonra çeşitli baskı ve tercümeleri yayınlanmıştır. Bu eser, "Kürtlerin Örf ve Adetleri" ismiyle Abdullah Babekir Pişdari tarafından 1998 yılında [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e)ye de çevrilmiştir.[^5] 2010'da Ziya Avcı tarafından hazırlanan kitap,[^6] 2012'de yazar ve araştırmacı [Jan Dost](https://turkipedia.org/tr/wiki/Jan_Dost) tarafından yayına hazırlanmış ve notlandırılmış, [Arapça harflerle](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap_harfleri) yazılmış orijinal metinle birlikte yayınlanmıştır.[^7] Aleksandr Jaba, Mahmud Beyezidî sayesinde elde ettiği kırk dördü [Kürtçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrt%C3%A7e), dördü [Fransızca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zca), üçü [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a) ve üç tane de [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e) yazmadan oluşan koleksiyonundaki Kürt dili ve edebiyatına dair pek çok hikâye ve deyimi *Recueil de notices et récits kourdes*: (Camiayê Risaleyan û Hikâyetan bi-Zimanê Kurmancî) adlı eserinde yayımlamıştır. Jaba'nın da bu çalışmaları sayesinde pek çok doğu bilimcisi Kürt tarihi ve edebiyatı konusunda bilgi sahibi olmuşlardır. ## Eserleri - [Adat û Rusumatnameê Ekradiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adat_%C3%BB_Rusumatname%C3%AA_Ekradiye) (Kürtlerin Adetleri)[^8] - Kîtaba Tewarîxê Cedîdê Kurdistan (Yeni Kürdistan'ın Tarihi Kitabı) - Cami'iyê Risaleyan û Hikâyetan (Çirok ve Kürt kültürü'nün yazıldığı eser) - Leylî u Mecnûn - Tercume-i Darb-î Meselane bi-Ziman-i Kurmancî - Risale-i Tuhihfetü'l-illân (nihlân) fî ziman-i Kurdan Mahmud Beyazidi ayrıca [Şerefhan Bitlisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeref_Han)'nin [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a) kaleme aldığı [Şerefname](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eerefname) adlı kitabını 1858 yılında *Tevarîxî Qedîmî Kurdistan* (Kürdistan'ın Kadim Tarihi) adıyla ilk kez [Kürtçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrt%C3%A7e)ye çevirmiştir.[^9] [^1]: Mele Mahmude Bazidi. [^2]: MELE MEHMÛDÊ BAZÎDÎ | Nadir Kitap. [^3]: Mela Mehmûdê Beyazîdî, Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Jan Dost, s. 102, Nûbihar, İstanbul, 2010. [^4]: http://krd.riataza.com/2016/11/11/mela-mehmude-bazidi-u-adat-u-rusumatnameye-ekradiye/ [^5]: Mella Mahmude Beyazıdi, Kürtlerin Örf ve Adetleri, Çeviren: Abdullah Babekir Pişdari, Peri Yayınları, İstanbul 1998, 72 sayfa. [^6]: Mela Mehmudê Bazîdî, Adat û Rusûtnameyê Ekradiye, Lîs Yayınları, Hazırlayan: Ziya Avci, 2010, 92 sayfa. [^7]: Mela Mehmûdê Bayezîdî, Adat û Rusumatnameê Ekradiye, Hazırlayan: Jan Dost, Nûbihar Yayınları, İstanbul 2012, 392 sayfa. [^8]: Nûbihar’dan Kürt klasikleri dizisi. [^9]: Kawa Nemir, "Kürtçe ve Çeviri", Kurdilit (erişim: 28.04.2022)