# Maârif-i Umûmiye Nezâreti > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Ma%C3%A2rif-i_Um%C3%BBmiye_Nez%C3%A2reti > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Maârif-i Umûmiye Nezâreti, https://tr.wikipedia.org/wiki/Ma%C3%A2rif-i_Um%C3%BBmiye_Nez%C3%A2reti (CC-BY-SA-4.0) - **Adı:** Maârif-i Umûmiye Nezâreti - **Türü:** Bakanlık - **Kuruluş tarihi:** 1857 - **Önceki kurum:** Meclis-i Maarif-i Umumiye (1841) - **Kapanış tarihi:** 4 Kasım 1922 - **Sonraki kurum:** Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı - **Bağlılığı:** Sadaret - **Adres:** İstanbul, Osmanlı Devleti - **Yönetici adı:** Mehmed Esad Safvet Paşa **Maarif Nazırlığı** ya da **Maarif Nezareti** [son dönem Osmanlı Hükümetleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_h%C3%BCk%C3%BBmeti)'nde [eğitim](https://turkipedia.org/tr/wiki/E%C4%9Fitim) işlerinden sorumlu olan [nazırlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bakanl%C4%B1k)tır.[^1] ![3 defa Maarif Nazırlığı yapmış ve Galatasaray Lisesini kurmuş olan Mahmut Esat Saffet Paşa](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ec/Mehmed_Esad_Saffet_Pasha.jpg) *3 defa Maarif Nazırlığı yapmış ve Galatasaray Lisesini kurmuş olan Mahmut Esat Saffet Paşa (Barnwell, R. Grant, public-domain)* Osmanlı Devleti'nde [II. Mahmut](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mahmud) dönemine kadar eğitim işlerinden sorumlu bir devlet görevlisi bulunmuyordu. Bu dönemde Heyet-i Vükela yani [Bakanlar Kurulu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bakanlar_kurulu)nun kurulmasıyla Evkaf Nazırlığı, eğitim işlerinden sorumlu oldu. İlk önceleri 1838 yılında açılan Rüştiye Mekteplerinden sorumlu olacak Mekatib-i Rüştiye Nezareti kuruldu.[^2][^3] Bir aralık Sıbyan Mekteplerini düzene koymak ve [Darülfünun](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2r%C3%BClf%C3%BCn%C3%BBn) kurmak amacıyla geçici olarak bir Maarif Meclisi oluşturuldu. 1841 yılında bu meclisin adı Meclis-i Maarif-i Umumiye oldu. Nihayet 1857 yılında [Tanzimat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanzimat) döneminde Maarif-i Umumiye Nezareti adı altında ilk Maarif Nazırlığı kuruldu ve başına ilk Maarif Nazırı olarak [Abdurrahman Sami Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdurrahman_S%C3%A2m%C3%AE_Pa%C5%9Fa) getirildi. 1869 yılında o zamanki Maarif Nazırı [Mahmut Esat Saffet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Esad_Safvet_Pa%C5%9Fa) tarafından hazırlanan [Maarif-i Umûmiye Nizamnâmesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/1869_Ma%C3%A2rif-i_Um%C3%BBmiye_Nizamn%C3%A2mesi) ile eğitim siteminde köklü bir değişikliğe gidildi. [Medrese](https://turkipedia.org/tr/wiki/Medrese) sisteminden uzaklaşarak, Rüştiye Mekteplerinden sonra eğitim verecek İdadi Mektepleri kuruldu. Son Osmanlı Maarif Nazırı 1921 yılının Ağustos ayında görev yapmış olan [Abdullah Lami Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdullah_Lami_Bayur)'dir. Bu tarihten sonra bu görevi Ankara'daki Maarif Vekâleti üstlenmiş, sonradan dilde yapılan sadeleştirme sonucu [Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mill%C3%AE_E%C4%9Fitim_Bakanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1_%28T%C3%BCrkiye%29) adını almıştır. ## Nazırlar listesi - [Abdurrahman Sami Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdurrahman_S%C3%A2m%C3%AE_Pa%C5%9Fa) (Temmuz 1857 - Aralık 1861) - [Ahmed Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Kemal_Pa%C5%9Fa) (Aralık 1861 - Aralık 1862) - [Mustafa Fazıl Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_F%C3%A2z%C4%B1l_Pa%C5%9Fa) (Aralık 1862 - Ocak 1863) - [Mehmed Nevres Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Nevres_Pa%C5%9Fa) (Ocak - Mart 1863) - [İbrahim Edhem Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_Edhem_Pa%C5%9Fa) (Mart - Mayıs 1863) - [Ahmed Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Kemal_Pa%C5%9Fa) (Mayıs 1863 - Mart 1865) - [Mehmed Nevres Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Nevres_Pa%C5%9Fa) (Mart - Nisan 1865) - [Abdüllatif Suphi Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BCllatif_Suphi_Pa%C5%9Fa) (Ağustos 1867 - Mart 1868) - [Mehmed Esad Safvet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Esad_Safvet_Pa%C5%9Fa) (Mart 1868 - Ekim 1871) - [Mehmed Emin Derviş Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dervi%C5%9F_Pa%C5%9Fa_%28kimyager%29) (Ocak - Mayıs 1872) - [Ahmed Vefik Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Vefik_Pa%C5%9Fa) (Mayıs - Aralık 1872) - [Ahmed Cevdet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Cevdet_Pa%C5%9Fa) (Nisan 1873 - Nisan 1874) - [Mehmed Esad Safvet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Esad_Safvet_Pa%C5%9Fa) (Nisan 1874 - Ocak 1875) - [Ahmed Arifi Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_%C3%82rif%C3%AE_Pa%C5%9Fa) (Ocak - Haziran 1875) - [Ahmed Cevdet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Cevdet_Pa%C5%9Fa) (Haziran - Aralık 1875) - [Yusuf Ziya Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yusuf_Ziya_Pa%C5%9Fa_%281826-1882%29) (Ekim 1876 - Şubat 1877) - [Mehmed Tahir Münif Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCnif_Pa%C5%9Fa) (Şubat - Kasım 1877) - [Ahmed Vefik Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Vefik_Pa%C5%9Fa) (Ocak - Şubat 1878) - [Abdüllatif Suphi Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BCllatif_Suphi_Pa%C5%9Fa) (Şubat - Nisan 1878) - [Mehmed Tahir Münif Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCnif_Pa%C5%9Fa) (Nisan 1878 - Eylül 1880) - [Kıbrıslı Mehmed Kâmil Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2mil_Pa%C5%9Fa) (Eylül 1880 - Aralık 1881) - [Ali Fuad Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_Fuad_Bey) (Aralık 1881 - Mayıs 1882) - [Mustafa Nuri Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Nuri_Pa%C5%9Fa_%28tarih%C3%A7i%29) (Mayıs 1882 - Eylül 1884) - [Ahmed Zühdü Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Z%C3%BChd%C3%BC_Pa%C5%9Fa) (Eylül 1891 - Nisan 1902) - [Mehmed Celaleddin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Celaleddin_Pa%C5%9Fa) (Nisan 1902 - Temmuz 1903) - [Mustafa Haşim Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_H%C3%A2%C5%9Fim_Pa%C5%9Fa) (Temmuz 1903 - Temmuz 1908) - [Recaizade Mahmud Ekrem Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Recaizade_Mahmud_Ekrem) (28-30 Temmuz 1908) - [İbrahim Hakkı Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_Hakk%C4%B1_Pa%C5%9Fa) (Temmuz - Eylül 1908) - [Recaizade Mahmud Ekrem Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Recaizade_Mahmud_Ekrem) (Eylül - Kasım 1908) - [İbrahim Hakkı Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_Hakk%C4%B1_Pa%C5%9Fa) (Aralık 1908) - [Abdurrahman Şeref Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdurrahman_%C5%9Eeref) (Aralık 1908 - 11 Şubat 1909) - [Yusuf Ziya Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yusuf_Ziy%C3%A2_Pa%C5%9Fa_%281849_do%C4%9Fumlu_devlet_g%C3%B6revlisi%29) (11-16 Şubat 1909) - [Abdurrahman Şeref Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdurrahman_%C5%9Eeref) (16 Şubat - Mayıs 1909) - [Mustafa Nail Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Nail_Bey) (Mayıs 1909 - Ocak 1910) - [Emrullah Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emrullah_Efendi) (Ocak 1910 - Mart 1911) - [Babanzade İsmail Hakkı Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Babanz%C3%A2de_%C4%B0smail_Hakk%C4%B1) (Mart - Ekim 1911) - [Emrullah Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emrullah_Efendi) (Ocak - Temmuz 1912) - [Gelenbevizade Mehmet Said](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelenbevizade_Mehmet_Said) (Temmuz - Ekim 1912) - [Mehmed Şerif Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmet_%C5%9Eerif_%C3%87avdaro%C4%9Flu) (Ekim 1912 - Ocak 1913) - [Ahmet Şükrü Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_%C5%9E%C3%BCkr%C3%BC_Bay%C4%B1nd%C4%B1r) (Ocak 1913 - Aralık 1917) - [Ali Münif Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_M%C3%BCnif_Ye%C4%9Fena%C4%9Fa) (Aralık 1917 - Temmuz 1918) - [Doktor Nâzım Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Doktor_N%C3%A2z%C4%B1m) (Temmuz - Ekim 1918) - [Gelenbevizade Mehmet Said](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelenbevizade_Mehmet_Said) (Ekim - Kasım 1918) - [Rıza Tevfik Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/R%C4%B1za_Tevfik_B%C3%B6l%C3%BCkba%C5%9F%C4%B1) (Kasım 1918 - Ocak 1919) - [Yusuf Ziya Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yusuf_Ziy%C3%A2_Pa%C5%9Fa_%281849_do%C4%9Fumlu_devlet_g%C3%B6revlisi%29) (Ocak - Mart 1919) - [Ali Kemal Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_Kemal_Bey) (Mart - Mayıs 1919) - [Rumbeyoğlu Fahreddin Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fahreddin_Amidemiri) (Nisan - Temmuz 1920) - [Bağdatlı Mehmed Hadi Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmet_Hadi_Ba%C4%9Fdatl%C4%B1) (Temmuz - Ekim 1920) - [Mustafa Reşit Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Re%C5%9Fid_Pa%C5%9Fa_%281858-1924%29) (Ekim - Kasım 1920) - [Raşid Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ra%C5%9Fit_Erer) (Ocak - Haziran 1921) - [Mustafa Arif Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Arif_Deymer) (Haziran - Ağustos 1921) - [Abdullah Lami Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdullah_Lami_Bayur) (13-19 Ağustos 1921) [^1]: Millî Eğitim Bakanliği’nin Tarihsel Gelişimine Genel Bir Bakiş. [^2]: Maarif-i Umumiyye Nezareti Teşkilatı-I, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 51 (1-4) (1996) 183-247. [^3]: Maarif-i Umumiyye Nezareti Teşkilatı-II, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 52 (1-4) (1997) 247-285.