# Müsâfirîler > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCs%C3%A2fir%C3%AEler > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Müsâfirîler, https://tr.wikipedia.org/wiki/M%C3%BCs%C3%A2fir%C3%AEler (CC-BY-SA-4.0) ![Sallarid hanedanının (Musafiridler veya Langaridler olarak da bilinir) haritası.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/45/SallaridMapHistoryofIran.png) *Sallarid hanedanının (Musafiridler veya Langaridler olarak da bilinir) haritası. (Arab\_Hafez, edited by HistoryofIran (me)., public-domain)* - **Adı:** Müsâfirîler - **Kendi dilindeki adı:** سالاریان - **Tür:** Monarşi - **Başkent:** Tarım şehristanı - **Yaygın diller:** Farsça - **Resmî din:** İslam - **Yönetim biçimi:** Monarşi - **Yönetici unvanı:** Kral - **Yönetici:** Muhammad ibn Müsafir (ilk); Müsafir ibn İbrahim (son) - **Yönetici1 dönemi:** 919-941 - **Yönetici2 dönemi:** 1050-1062 - **Dönem:** Orta Çağ - **Kuruluş yılı:** 919 - **Yıkılış yılı:** 1062 - **Ö:** Sâcoğulları - **A:** Nizârî-İsmaili Devleti; Şeddâdîler; Revvâdîler - **Günümüzdeki durumu:** Ermenistan; Azerbaycan; İran **Müsafiriler,** 930-1200 yılları arasında bugünkü [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan) ve [Ermenistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermenistan) topraklarında hüküm süren ve **Salariler** ya da **Sellariler** adıyla da anılan hanedan. [Deylemi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deylemliler) hânedanlardan biri olan Müsâfirîler'in ortaya çıkışıyla ilgili bilgiler her ne kadar kesin değilse de [Yâkūt el-Hamevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C3%A2k%C3%BBt_el-Hamev%C3%AE)'nin kaydettiği bir mektuptan bu hânedanın tarihinin, mensubu bulundukları Âl-i Kenger'in Kazvin'e bağlı Târum (Tarım) vilâyetindeki Şemîrân (Semîrân) Kalesi'ni ele geçirmesine kadar gittiği anlaşılmaktadır.[^1] Müsâfirîler'in bilinen ilk üyesi Sellâr (Sâlâr) diye tanınan Muhammed b. Müsâfir'dir. Mes'ûdî babasının adını Esvâr şeklinde kaydeder[^2] isim zamanla Müsâfir şekline dönüşmüş olmalıdır. Muhammed b. Müsâfir, Cüstânî Hükümdarı III. Cüstân b. Vehsûdân'ın kızı ile evlenerek bu Deylemli hânedanla akrabalık tesis etti[^3] [Taberistan Zeydîleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Taberistan_Zeyd%C3%AEleri)nin çöküşe geçmesinin (IV./X. yüzyıl) ardından başlayan Deylemliler’in yayılma sürecinde [Muhammed b. Müsâfir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_b._M%C3%BCs%C3%A2fir) de rol aldı ve lider Esfâr b. Şîreveyh’e karşı kumandanlarından Merdâvîc b. Ziyâr ile ittifak yaptı. Merdâvîc, bu ittifaka dayanarak 316 (928) veya 319’da (931) Esfâr’ı ortadan kaldıran ve kendisini yayılışın liderliğine getiren hareketi başlattı[^4] Ancak Muhammed b. Müsâfir’in oğulları Vehsûdân ve Merzübân, annelerinin de yardımıyla idare merkezi Şemîrân Kalesi’ni ele geçirip babalarını tahtından indirerek gözetim altına aldılar ve yönetimi kendileri üstlendiler; Târum bölgesi Vehsûdân’da, diğer topraklar Merzübân’da kaldı (330/942). Bu sırada, Sâcoğulları’ndan Yûsuf b. Ebü’s-Sâc’ın ölümünden (314/926) beri önemli iç karışıklıklara sahne olan Azerbaycan, Hâricî lideri [Deysem b. İbrâhim el-Kürdî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deysem_bin_%C4%B0br%C3%A2him_el-K%C3%BCrdi) tarafından ele geçirildi. Fakat Deysem’le ilişkileri bozulan veziri Ebü’l-Kāsım Ali b. Ca‘fer, Merzübân ile görüşüp onu Azerbaycan’a saldırmaya teşvik etti. Merzübân Deysem’i yenerek kısa zamanda Azerbaycan’a, daha sonra da Derbend ve Şirvan’a kadar Arrân ve İrmîniye’ye hâkim oldu; Deysem b. İbrâhim’i de kendisine iktâ ettiği Târum’daki bir kaleye gönderdi (330-331/942-943). 332 (944) yılında Arrân’ın merkezi Berdea Rus askerlerince işgal edildi. Merzübân onları kuşatma altına aldıysa da aynı günlerde Musul Hamdânî ordusunun Azerbaycan’a doğru harekete geçtiği haberi gelince Ruslar’la savaşmak için küçük bir birlik bırakıp [Hamdânîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hamd%C3%A2n%C3%AEler)’e yöneldi. Meydana gelen savaşta yağan karın da etkisiyle bedevîlerden teşekkül eden Hamdânî ordusu dağıldı (334/945-46). O sırada Büveyhî Emîri Muizzüddevle’nin hilâfet merkezi [Bağdat’](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)a hâkim olması üzerine Hamdânî Emîri Nâsırüddevle Büveyhîler’i oradan atmaya niyetlendi ve bir mektupla Hamdânî kuvvetlerinin Azerbaycan’dan çekilmesini emretti. Kuşatma altında bulunan Berdea’daki işgalci Ruslar da ülkelerine geri döndüler[^5] Çoğunlukla "emir" unvanını kullanan Müsafiriler, adlarını Şemiran Emiri olan Salar'ın oğlu Müsafir'den aldılar. Onuncu Yüzyılın son çeyreğine kadar, Teron, Semen, Petrov, [Ermenistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermenistan), [Arran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arran_%28Kafkasya%29) ve [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan)a hakim oldular,[^6] 989-997 arasında [Büveyhoğulları](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCveyh%C3%AEler)'nın hakimiyetine girdiler, 1065'te ise hanedanın hüküm sürdüğü topraklara [Selçuklular](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) egemen oldular. ## Muhammed bin Musafir Dönemi 10. yüzyılın başlarında Şamiran'ı fetheden Muhammed bin Musafir. [Cüstani](https://turkipedia.org/tr/wiki/C%C3%BCst%C3%A2n%C3%AEler) hanedanından bir kız ile evlendi. Muhammed bin Musafirin Sert yönetimi ve politikaları, sonucunda ailesini bile ona yüz çevirdi. 941'yılında oğulları Wahsudan ibn Muhammed ve Marzuban tarafından hapsedildi[^7][^8] ## Marzuban ibn Muhammed Dönemi Merzuban, Deysemi hanedanlığını işgal edip hükümdarı Deysem'i hapsetti, Daha sonra Merzuban [Divin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divin),[Erdebil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdebil) ve [Tebriz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tebriz)'i ele geçirdi, sonra hanedanlığın başkentini [Berde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Berde)ye taşıdı ayrıca. [Şirvanşahlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eirvan%C5%9Fahlar_Devleti), Merzuban'ın tebası olmayı ve haraç ödemeyi kabul ettiler. 943-944'te [Ruslar, Hazar bölgesine bir sefer düzenlediler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazar_seferleri). Bölgedeki ekonomik durumu etkileyen bu sefer neticesinde [Berde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Berde) gücünü kaybetti ve merkez [Gence](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gence)'ye taşındı.[^9][^10] Sallari ordusu, Rus ordusu karşısında birkaç kez yenilgiye uğradı. [Ruslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar) başkent Barda'yı ele geçirdi. Ruslar, yerel halkın, otoritelerinin tanınması karşılığında dinlerini yaşamalarına izin verdi; Rusların bölgede kalıcı olarak yerleşme niyeti bulunuyordu. İbn Miskawaih'e göre, yerel halk Rus güçlerine taş atarak ve barışı bozdu, Ruslar yerel halkın şehri boşaltmasını talep etti. Bu talep yerel halk tarafından reddedildi ve Ruslar yerel halkı öldürmeye, birçok kişiyi ise fidye için esir almaya başladı. Katliam, müzakereler nedeniyle kısa bir süre kesintiye uğradı ancak kısa süre sonra bu antlaşma bozuldu. [Ruslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar), birkaç ay berde de kaldı ve çevredeki pek çok yeri yağmalayarak şehirden ayrıldılar. 948'yılında Marzuban, [Hemedan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hemedan) ve [İsfahan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sfahan) hükümdarı Rukn ed-Daula tarafından mağlup edildi ve Samiram Kalesi'nde esir alındı. Bundan sonra Sallariler bölgesi, Marzuban'ın erkek kardeşi Vahsudan, Merzubanın oğulları ve Deysam Sajid arasında acımasız bir güç mücadelesinin yeri oldu. Merkezi yönetimdeki bu zayıflık, [Revaddilerin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Revv%C3%A2d%C3%AEler) ve [Şeddadiler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eedd%C3%A2d%C3%AEler)in sırasıyla Tebriz ve Divin'in kuzeydoğusundaki bölgelerin kontrolünü ele geçirmesine sebep oldu.[^11][^12] ## Yıkılış Merzuban, kardeşi Wahsudan'ı halefi olarak belirlemişti. Ancak Azerbaycan'a kalelerin komutanları onu lider olarak görmeyi reddettiler ve onun yerine Marzuban'ın oğlu Justanibn Merzuban'ı halefi olarak tanıdı. Ancak Wahsudan yönetimin başına geçmeyi başardı. Wahsudan'ın ölümünden sonra (967'den bir süre sonra), oğlu Nuh onun yerini aldı. Nuh 989'da ölünce, yerine Nuh'un küçük oğlu ibrahim geçti Gazneli Mahmut yeni halefin tecrübesizliğinden yararlandı ve 1029 yılında Rey'i fethetti İbrahim'toprakları geri almak için bir kuvvet gönderdi, ancak bunu başaramadı, daha sonra İbrahim, Kazvin'i [Gazneliler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazneliler)'den aldı ve savaşta [Gazneli Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahmud_Gaznev%C3%AE)'un oğlu Mesud'u yendi. Salariler 1062 yılında [selçuklular](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sel%C3%A7uklu_Hanedan%C4%B1) tarafından yıkıldı ve zaman içerisinde asimile oldular. [^1]: (Muʿcemü’l-büldân, III, 291) [^2]: (Mürûcü’ẕ-ẕeheb, IV, 378) [^3]: (a.g.e., IV, 377-378; İbn Miskeveyh, II, 32, 151) [^4]: (Mes‘ûdî, IV, 377-378) [^5]: (İbn Miskeveyh, II, 62-67; İbnü’l-Esîr, VIII, 412-415). [^6]: Clifford Edmund Bosworth, The New Islamic Dynasties, 148-149. [^7]: V. Minorsky, Kafkas tarihinde Çalışmalar, Cambridge University Press, 1957. [^8]: Ryzhov, Konstantin.. Vse monarkhi mira. Musulʹmanskiĭ Vostok, VII-XV vv.. Veche, 2004. [^9]: Abu '. İbn Ahmed İbn Muhammed, Miskawaih (2014). Tajarib Al-Umam; Veya, İbn Miskeveyh'in Tarihi. Nabu Basın. ISBN 1295768103. [^10]: AZERBAIJAN iv. Islamic History to 1941 – Encyclopaedia Iranica. [^11]: V. Minorsky, Kafkas Tarihi Çalışmaları, Cambridge University Press, 1957. s. 112. [^12]: Bayne Fisher, William (1975). Cambridge History of Iran, Том 4. Cambridge University Press. ISBN 9780521069359.