# Müdâfaa-i hukuk cemiyetleri > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCd%C3%A2faa-i_hukuk_cemiyetleri > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Müdâfaa-i hukuk cemiyetleri, https://tr.wikipedia.org/wiki/M%C3%BCd%C3%A2faa-i_hukuk_cemiyetleri (CC-BY-SA-4.0) **Müdâfaa-i hukuk cemiyetleri**, [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun 30 Ekim 1918'de [Mondros Mütarekesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mondros_M%C3%BCtarekesi)'ni imzalayarak [İtilaf Devletleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0tilaf_Devletleri)'ne teslim olması üzerine Osmanlı Türkiyesi'nin çeşitli kent ve kasabalarında oluşturulan ve [Millî Mücadele](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1)'nin ilk örgütsel çekirdeğini oluşturan sivil kuruluşlara verilen isim. ## Tarihi [Birinci Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda Osmanlı İmparatorluğu'nun yenilmesinin ardından Mondros Mütarekesi'ne göre [Osmanlı ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_ordusu) silahsızlandırıldı. Osmanlı İmparatorluğu, [Orta Doğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Do%C4%9Fu)'da egemen olduğu Arap topraklarından vazgeçmeyi kabul etmek zorunda kalsa da, İtilaf kuvvetleri, Osmanlı İmparatorluğu'ndan kalanları, yani [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'yi kontrol etme gücünü daha da korudu. Kısa süre sonra İtilaf Devletleri'nin Türkiye'nin bir kısmını [Ermenistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermenistan_Demokratik_Cumhuriyeti) ve [Yunanistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'a tahsis etmeyi planladıkları anlaşıldı. Bu sırada, Anadolu'nun güney illeri, [Fransız](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9C%C3%A7%C3%BCnc%C3%BC_Frans%C4%B1z_Cumhuriyeti) ve [İtalyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0talya_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) idaresi altına alındı. ## Millî cemiyetler 1919'un ilk aylarında, başta iktidardan düşmüş [İttihat ve Terakki Fırkası](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ttihat_ve_Terakki)'nın yerel düzeydeki önderlerinin gayretiyle şekillenmeye başlayan cemiyetlerin kuruluş süreci, işgallerin de tetiklemesiyle ve özellikle [İzmir'in İşgali](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir%27in_%C4%B0%C5%9Fgali) sonrasında Osmanlı halkı arasında derin tepkilerle hız kazandı. Bunun sonucunda Türkiye'nin farklı bölgelerinde aynı anda birkaç yurtsever cemiyet kuruldu.[^1] Osmanlı hükûmetine muhalif olan eski İttihat ve Terakki Fırkası üyelerinin yanı sıra [milliyetçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_milliyet%C3%A7ili%C4%9Fi) askerler ve aydınlar bu cemiyetlerde etkindi ve seslerini protesto, miting ve yayıncılık gibi barışçı yöntemlerle duyurmak için mücadele ediyorlardı. Bu, İtilaf Devletleri'nin politikasını değiştirmede etkili değildi. ## Sivas Kongresi'nden sonra 4 Eylül 1919'da toplanan [Sivas Kongresi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivas_Kongresi)'nde tüm müdâfaa-i hukuk örgütleri [Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_ve_Rumeli_M%C3%BCd%C3%A2faa-i_Hukuk_Cemiyeti) şemsiyesi altında bir araya getirildi.[^2] Cemiyetin amacı, "Osmanlı vatanının bütünlüğünü, saltanat ve hilâfetin makamı ile millî bağımsızlığın korunmasında [Kuvâ-yi Milliye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuv%C3%A2-yi_Milliye)'yi etkin ve irâde-i milliyeyi hâkim kılmak" olarak belirlendi.[^3] Bu birleşik teşkilat, [Türk Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1)'nın sonuna kadar Türkiye'deki ana siyasî güç haline geldi. Başkanı, zaferden sonra modern [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'nin kurucusu olacak [Mustafa Kemal Atatürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk) idi. Atatürk, cemiyeti sırasıyla *Halk Fırkası*, *Cumhuriyet Halk Fırkası* ve son olarak [Cumhuriyet Halk Partisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cumhuriyet_Halk_Partisi) adıyla Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucu siyasi partisi haline getirdi. ## Cemiyetlerin listesi Birliğe katılan cemiyetler şunlardır (konumları veya ana grup bileşenleri parantez içinde listelenmiştir):[^4] - [Şarkî Anadolu Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eark%C3%AE_Anadolu_M%C3%BCd%C3%A2faa-i_Hukuk_Cemiyeti) ([Doğu Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Anadolu_B%C3%B6lgesi)) - [İzmir Müdâfaa-i Hukuku Osmaniye Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir_M%C3%BCd%C3%A2faa-i_Hukuk-%C4%B1_Osm%C3%A2niye_Cemiyeti) (İzmir) - [İstihlası Vatan Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stihlas%C4%B1_Vatan_Cemiyeti) ([Manisa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Manisa)) - [Trakya-Paşaeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trakya-Pa%C5%9Faeli_M%C3%BCd%C3%A2faa-i_Hukuk_Cemiyeti) ([Doğu Trakya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Trakya)) - [Trabzon Muhafaza-i Hukuku Milliye Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon_Muh%C3%A2faza-i_Hukuk-%C4%B1_Milliye_Cemiyeti) ([Trabzon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon)) - [Kilikyalılar Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kilikyal%C4%B1lar_Cemiyeti) ([Adana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adana)-[Mersin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mersin)) - (İzmir) - [Adana Vilayeti Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adana_Vilayeti_M%C3%BCd%C3%A2faa-i_Hukuk_Cemiyeti) (Adana) - [Kozan Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kozan_M%C3%BCd%C3%A2faa-i_Hukuk_Cemiyeti) ([Kozan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kozan)) - [Anadolu Kadınları Müdâfaa-i Vatan Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Kad%C4%B1nlar%C4%B1_M%C3%BCd%C3%A2faa-i_Vatan_Cemiyeti) (kadın teşkilatı) - [Samsun Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samsun_M%C3%BCd%C3%A2faa-i_Hukuk_Cemiyeti) (Samsun) [^1]: Lord Patrick Kinross. Lord Atatürk Rebirth of a Nation. Sander Yayınları, 1972, s. 239. [^2]: Atatürk ve ilimiz. [^3]: Güneş, Prof. Dr. İhsan. Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nden Halk Fırkasına Geçiş. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Temmuz 2003. [^4]: FORSNET. Kongreler/Cemiyetler: Kurtuluş Savaşı Yıllarında Kurulan Yararlı ve Zararlı Dernekler. ataturk.net.