# Möngün-Tayga (il)

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%B6ng%C3%BCn-Tayga_(il)
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Möngün-Tayga (il), https://tr.wikipedia.org/wiki/M%C3%B6ng%C3%BCn-Tayga_%28il%29 (CC-BY-SA-4.0)

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4b/Tyva_Mogun-Tayginsky_kozhuun.png)
* (СафроновАВ, CC-BY-SA-3.0)*

- **Birimin adı:** Möngün Tayga İli
- **Rusça adı:** Монгун-Тайгинский кожуун (Rusça)
- **Diğer dildeki adı:** Монгун-Тайга кожуун (Tuva Türkçesi)
- **Diğer dil:** Tuva Türkçesi
- **Federal bölge:** 20px Tuva Cumhuriyeti
- **Başkent:** Mugur-Aksı
- **Millet:** Tuva Türkleri
- **Dil:** Tuva Türkçesi

**Möngün Tayga İli** ([Tuva Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuvaca): Монгун-Тайга кожуун= Möngün-Tayga kojuun) — [Tuva Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuva_Cumhuriyeti)nde belediye. Bölgenin idari merkezi — [Mugur-Aksı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mugur-Aks%C4%B1).

## Sözkökü

**Möngün** sözü gümüş anlamına gelmektedir. **Tayga** sözü ise dağlık ormanı ifade eder, çoğunlukla iğne yapraklı ağaçlar bulunur. Ayrıca düz ağaçlık yere ise **Arga** denmektedir.

## Yönetim birimleri

Bölgede 2 idari küçük birim ve 10 yerleşim yeri vardır.

- Kargın kırsal yerleşimi- [Mugur-Aksı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mugur-Aks%C4%B1) köyü
- Mögen-Büren kırsal yerleşimi - [Kızıl-Haya](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1l-Haya) köyü

## Nüfus

Nüfusu — 6,3 bin kişi (2002).

## Coğrafya

Tuva ülkesinin çok fazla güneybatısında yer almıştır.

### Relyef

Doğu Sibirya ve Tuva'nın en yüksek dağı [Möngün Tayga](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%B6ng%C3%BCn_Tayga_%28da%C4%9F%29) (3970 m) burada yer alır ve üzeri buzullarla örtülüdür.

### Su bulakları

Bölgenin arazisinde büyük dağ gölü olan [Hindiktig-Höl](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hindiktig_g%C3%B6l) yer alır. En büyük akarsu ise [Mögen-Büren](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%B6gen_Buren_%28akarsu%29) olup Moğolistan'ın batısında (Moğolistan batısında Türk soylu Kazak Türkleri ve Tuva Türkleri yaşamaktadırlar) yer alan Açit-Nuur adlı göle dökülür.

## Ekonomi

Bölgede hayvacılık temel ekonomik geçim kaynağı olup en çok yetiştirilen [koyun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Koyun)dur. Ayrıca Tuva Türklerinin *Sarlık* adını verdiği *Yak* da yetiştirilir. Sarlık yetiştiriciliğinde ülkede birinci sırada Möngün Tayga bölgesidir. Mögen-Büren akarsuyunda küçük çapta Mini Hidroelektrik santrali kuruludur.

## Ulaşım

Mugur-Aksı ve Handagaytı arasında otoyol vardır. Başkent Kızıl şehrine düzenli hava hizmetleri gerçekleşmektedir.

## Görülecek Yerler

Uvs gölü havzası biyosfer rezerv alanıdır.[^1] UNESCO tarafından dünya mirası içine alınmıştır.

[^1]: Arşivlenmiş kopya. <http://oopt.info/ubsunur/index.html>