Linobambaki

Linobambaki (Λινοβάμβακοι), Kıbrıs’ta yaşamış Katolik inancına sahip olan halk,^{[1]Selim Deringil. Conversion and Apostasy in the Late Ottoman Empire. Cambridge University Press, 2012, s. 112.} Birleşik Krallık yönetimi altında Kıbrıslı Türkler arasında asimile olmuştur.^{[2]Chrysostomos Pericleous. Cyprus Referendum: A Divided Island and the Challenge of the Annan Plan. I.B.Tauris, 2009, s. 131.[3]Hadjidemetriou. Οι κρυπτοχριστιανοί της Κύπρου. Church of Cyprus, 23 Mart 2010.}

Etimoloji

Linobambaki ismi Yunanca kökenli λινο (lino), “keten” ve βάμβακοι (vamvaki), “pamuk” sözcüklerinin bir araya getirilmesi ile oluşturulmuş.^{[4]Pinar Senisik. The Transformation of Ottoman Crete: Revolts, Politics and Identity in the Late Nineteenth Century. I.B.Tauris, 2011, s. 64.} Bu terim bir metafor olup temeli, Linobambaki toplumunun Latin Katolik kökenli olmalarına karşın Müslüman olarak görünmeyi tercih etmelerine dayanmaktadır.^{[5]Idesbald Goddeeris. De Europese periferie. Leuven University Press, 2004, s. 275.}

Tarihçe

Osmanlı-Venedik savaşının (1570-1573), Kıbrıs adasının Osmanlı kontrolüne geçmesi ile sonuçlanmasının ardından adanın Latin nüfusu üzerine yaptırımlar başlamıştır.^{[6]Servet Sami Dedeçay. Kıbrıslı Türk kadınının eğitim aracılığı sayesinde dinsel mutaassıplıktan sıyrılıp çağdaş hak ve özgürlük kuralllarını kabullenişi. Lefkoşa Özel Türk Üniversitesi, 2008, s. 297.} İki devlet arasındaki mücadelenin yoğun olduğu bu dönem, Osmanlı yönetiminde Kıbrıs'ın Latin Katolik nüfusunun adanın güvenliğine potansiyel bir risk oluşturacağı kaygısı, özellikle de Venedik ve Haçlı donanmalarının adaya yönelmesi için bir neden oluşturacakları düşüncesi hâkimdi. Bu sebeple adadaki Katolik nüfusuna karşı tolerans, Rum Ortodoks nüfusa karşı olandan çok daha azdı.^{[7]James Knowles. The Twentieth Century and After. Spottiswoode, 1908, s. 753.} Politik ve dinsel baskıların yanında bu kişilerin mülk edinme haklarının elinden alınmasına kadar varan ekonomik baskılar yürürlüğe konmuştu. Bütün bu baskılar nedeniyle yaşanan yoksulluk, kölelik ve idam gibi sonuçlardan kendini korumak isteyen, adanın başta Latin, Venedik, Ceneviz, Maruni ve Ermeni kökenli Katolik yerlileri İslam'ı kabul ederek Linobambaki ismiyle anılmaya başlamıştır.^{[8]Captain A. R. Savile. Cyprus. H.M. Stationery Office, 1878, s. 130.}

Linobambaki toplumu hayatlarını devam ettirmek adına değiştirdikleri dinlerini günlük yaşantılarına yansıtmıyorlardı. Genellikle çocuklarına bir Müslüman ve bir Hristiyan ismi veya iki dinde ortak bulunan İbrahim, Yusuf ya da Musa gibi isimleri vermeyi tercih ediyorlardı.^{[9]Cyprus: Its Ancient Cities, Tombs, and Temples : a Narrative of Researches and Excavations During Ten Years' Residence in that Island. Harper & Brothers, 1878, s. 185.} Osmanlı döneminde askere alımlarda genelde sayılıyor,^{[10]Frederic Henry Fisher. Cyprus, our new colony, and what we know about it. George Routledge and Sons, 1878, s. 42.} vergi zamanı gayrımüslimlerin verdiği vergilerden muaf tutuluyorlardı. Ancak bugünkü Kıbrıslı Türk kültürüne paralel olarak, Linobambaki toplumu yaşamlarını ve varlıklarını Osmanlı yönetiminden korumak için seçtikleri İslam dininin alkol kullanımı, domuz tüketimi^{[11]Tassos A. Mikropoulos. Elevating and Safeguarding Culture Using Tools of the Information Society: Dusty traces of the Muslim culture. Livanis, 2008, s. 93.} ve ibadet gibi temel sayılabilecek kurallarını bile günlük hayatlarına yansıtmıyorlardı. Birçok Linobambaki köyü Latin Katolik kökenlerinden dolayı άγιος (ayios) ile başlayan Hristiyan azizlerinin isimlerine sahiptir. Linobambaki toplumunun kültürel izleri, Kıbrıslı Türk toplumunun yaşantısı ve edebiyatına bakılarak görünebilinir. Kıbrıslı Türk edebiyatı ve tarihinin en önemli parçalarından "Gâvur İmam" ve "Hasan Bulliler" gibi destanlar ve destanlarda adı geçen karakterler buna örnek olarak verilebilinir. Aynı zamanda Linobambaki toplumu bu iki tarihi olayda olduğu gibi adada gerçekleşen neredeyse tüm isyanlarda yer almışlardır.^{[12]Costas P. Kyrris. Ανατομία του Οθωμανικού Καθεστώτος Στην Κύπρο 1570-1878. Dimos Lefkosias, 1984, s. 64-66.}

Yerleşim

Bugün Kıbrıslı Türk köyü ve bölgesi olarak kabul edilen birçok yer Linobambaki yerleşim bölgeleriydi. Bunlara örnek olarak:

• Agios Sozomenos (Arpalık)^{[13]Jan Asmussen. "Wir waren wie Brüder": Zusammenleben und Konfliktentstehung in ethnisch gemischten Dörfern auf Zypern. LIT Verlag Münster, 2001, s. 78-79.}

• Agios Theodoros (Boğaziçi)^{[11]Tassos A. Mikropoulos. Elevating and Safeguarding Culture Using Tools of the Information Society: Dusty traces of the Muslim culture. Livanis, 2008, s. 93.}

• Armenochori (Esenköy)^{[14]Alexander-Michael Hadjilyra. The Armenians of Cyprus. Kalaydjian Foundation, 2009, s. 13.}

• Ayios Andronikos (Yeşilköy)^{[15]Ian Robertson. Cyprus. Benn, 1981, s. 85.}

• Ayios Iakovos (Altınova)^{[14]Alexander-Michael Hadjilyra. The Armenians of Cyprus. Kalaydjian Foundation, 2009, s. 13.}

• Ayios Ioannis (Ayyanni)^{[16]Marc Dubin. Cyprus. Rough Guides, 2002, s. 412.}

• Ayios Khariton (Ergenekon)^{[14]Alexander-Michael Hadjilyra. The Armenians of Cyprus. Kalaydjian Foundation, 2009, s. 13.}

• Dali (Dali)^{[13]Jan Asmussen. "Wir waren wie Brüder": Zusammenleben und Konfliktentstehung in ethnisch gemischten Dörfern auf Zypern. LIT Verlag Münster, 2001, s. 78-79.}

• Frodisia (Yağmuralan)^{[17]Esat Mustafa. Kıbrıs Tarihinde Yağmuralan (Vroişa). Ateş Matbaacılık, 2013, s. 39.}

• Galinoporni (Kaleburnu)^{[18]Kaleburnu köyüne bir yolculuk (1). United Media Group, 15 Mart 2014.}

• Kato Arodhes (Aşağı Kalkanlı)^{[13]Jan Asmussen. "Wir waren wie Brüder": Zusammenleben und Konfliktentstehung in ethnisch gemischten Dörfern auf Zypern. LIT Verlag Münster, 2001, s. 78-79.}

• Tylliria (Dillirga)^{[19]Kiamran Halil. The Rape of Cyprus. Prosperity Publications, 1983, s. 19.}

• Kornokipos (Görneç)^{[20]Louis Mas Latrie. L'île de Chypre: sa situation présente et ses souvenirs du moyen-âge. Firmin-Didot et cio, 1879, s. 43.}

• Limnitis (Yeşilırmak)^{[21]Linobambaki: The Christian-Muslim Cypriots. 2013, s. 5.}

• Louroujina (Akincilar)^{[22]The minorities of Cyprus: development patterns and the identity of the internal-exclusion. Cambridge Scholars, 2009, s. 204.}

• Melounta (Mallıdağ)^{[14]Alexander-Michael Hadjilyra. The Armenians of Cyprus. Kalaydjian Foundation, 2009, s. 13.}

• Platani (Çınarlı)^{[20]Louis Mas Latrie. L'île de Chypre: sa situation présente et ses souvenirs du moyen-âge. Firmin-Didot et cio, 1879, s. 43.}

• Potamia (Bodamya)^{[13]Jan Asmussen. "Wir waren wie Brüder": Zusammenleben und Konfliktentstehung in ethnisch gemischten Dörfern auf Zypern. LIT Verlag Münster, 2001, s. 78-79.}

• Kritou Marottou (Grit-Marut)^{[23]Yeter ki Tohum Çürük Olmasın. Yeniçağ Gazetesi, 3 Eylül 2004.}

• Vretsia (Vretça)^{[16]Marc Dubin. Cyprus. Rough Guides, 2002, s. 412.}

Günümüzde

Osmanlı dönemindeki millet sistemi İngiliz yönetimi tarafından ortadan kaldırılmıştır. Bu dönemde yapılan nüfus sayımları ve idari kayıtlarda ada halkı dinleri ve mezhepleri ile ayırmak yerine iki ana etnik grupta sayılmaya başlamıştır.^{[24]The New Violent Cartography: Geo-Analysis after the Aesthetic Turn. Routledge, 2012, s. 205.} İngiliz yönetiminin bu kutuplaştırma politikaları neticesinde Linobambaki toplumu, Kıbrıslı Türk toplumuna entegre olmuştur.^{[11]Tassos A. Mikropoulos. Elevating and Safeguarding Culture Using Tools of the Information Society: Dusty traces of the Muslim culture. Livanis, 2008, s. 93.}

Son yıllarda KKTC'de bazı gruplar kendilerini Linobambaki kültürü ile daha çok bağdaştırmaya ve bu figürleri taşıyan organizasyonlar kurmaya başlamışlardır.^{[25]Patriots Punished in Northern Cyprus: A Modern Day Political Occupation. The Huffington Post, 3 Nisan 2015.}

Ayrıca bakınız

• Karamanlılar (Ortodoks)

• Marrano

• Hemşinliler

• Gizli Hıristiyanlık

Dış bağlantılar

• Linobambaki.org (türkçe)