# Lâgarî Hasan Çelebi > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/L%C3%A2gar%C3%AE_Hasan_%C3%87elebi > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Lâgarî Hasan Çelebi, https://tr.wikipedia.org/wiki/L%C3%A2gar%C3%AE_Hasan_%C3%87elebi (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9b/Lagari.jpg) * (public-domain)* - **Landscape:** yes - **Doğum adı:** Hasan - **Doğum tarihi:** 17. yüzyılın başları - **Doğum yeri:** Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm yeri:** Kırım, Kırım Hanlığı - **Vatandaşlık:** Osmanlı İmparatorluğu - **Meslek:** Bilim insanı, mühendis, sanatkâr - **Etkin yılları:** 1630'lu yıllar - **Dönem:** IV. Murad dönemi - **Tanınma nedeni:** İlk insanlı roket uçuşu - **Uyruk:** Türk - **Diğer isimleri:** Lâgarî **Lâgarî Hasan Çelebi** (d. [17. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/17._y%C3%BCzy%C4%B1l)), [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nda [IV. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Murad) döneminde, barut macunundan hazırlanmış fişekler vasıtasıyla uçtuğu görülen ve kayıt edilen Osmanlı sanatkârı ve mühendisidir.[^1] Lâgarî Hasan Çelebi'nin hayatı hakkındaki bilgiler, çağdaşı [Evliyâ Çelebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Evliya_%C3%87elebi)'nin ünlü [*Seyahatnâme*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyahatn%C3%A2me_%28Evliya_%C3%87elebi%29) eserinde anlattıklarına dayanmaktadır. *Seyahatnâme****ye göre Lâgarî, 1632–33 yılında ***[***Sarayburnu***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sarayburnu)***'nda ***[***IV. Murad***](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Murad)***'ın huzurunda fişeğe binmiş, yardımcılarının fişeği ateşlemesiyle havaya yükselmiş, büyük fişeğinin barutu bitince ellerindeki kartal kanatlarını açıp ***[***Sinan Paşa Köşkü***](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ncili_K%C3%B6%C5%9Fk)*** önünde denize inmiş ve oradan da yüzerek Padişah'ın huzuruna gelmiştir.*** ## İsimler Lâgarî Hasan Çelebi'nin adında geçen *lâgar* sözcüğü, [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a) kökenli *lāġar* sözcüğünden alıntı olup "yorgun, zayıf, sıska, cılız" anlamlarına gelmektedir.[^2][^3] Sözcüğün [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e) kaynaklarda tespit edilen en eski kullanımı 1451 yılına aittir ve [Evliyâ Çelebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Evliya_%C3%87elebi)'nin 17. yüzyılda yazdığı [*Seyahatnâme*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyahatn%C3%A2me_%28Evliya_%C3%87elebi%29)***de de yer yer kullanılmıştır.***[^4]*** ***[**Çelebi**](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87elebi_%28%C3%BCnvan%29)*** sözcüğü ise *****yüce kişi, efendi, rabb***** anlamlarına gelen, Osmanlı İmparatorluğu'nun neredeyse tüm dönemlerinde kullanılmış ***[***Süryanice***](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCryanice)*** kökenli bir ünvandır.***[^5][^6][^7] ## Hayatı ve uçuşu ![Anlatıya göre Sultan IV. Murad, Lâgarî'nin uçuşundan etkilenip onu ödüllendirmiştir.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/Murad_IV_minature.jpg) *Anlatıya göre Sultan IV. Murad, Lâgarî'nin uçuşundan etkilenip onu ödüllendirmiştir. (public-domain)* Lâgarî Hasan Çelebi'nin erken dönem hayatı hakkında hemen hemen hiçbir şey bilinmemektedir, ancak anlatılanlardan yola çıkılarak 17. yüzyılın ilk yıllarında doğduğu tahmin edilmektedir. Lâgarî'nin hayatına dair önemli bilgiler, [Evliyâ Çelebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Evliya_%C3%87elebi)'nin [*Seyahatnâme*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyahatn%C3%A2me_%28Evliya_%C3%87elebi%29) eserinde aktarılan anlatılardan ibarettir. Ayrıca Evliyâ Çelebi'nin Hasan Çelebi hakkında "yâr-ı gār-ı sâdıkımız" demesinden, onun yakın dostlarından biri olduğu anlaşılmaktadır.[^8] Evliyâ Çelebi'nin yazdıklarına göre 1042 yılında (miladi 1632–33 yılında), [Sultan IV. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Murad)'ın kızı Kaya Sultan'ın doğumu nedeniyle yapılan şenlikler sırasında 50 okka barut macunundan yedi kollu bir fişek icat etmiş ve "Padişah'ım, seni Hüdâ'ya ısmarladım. [İsa Nebî](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sa) ile konuşmaya gidiyorum." diyerek [Sarayburnu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sarayburnu)'nda IV. Murad'ın huzurunda fişeğe binmiştir. Yardımcılarının fişeği ateşlemesiyle havaya yükselen Lâgarî; havada iken yanındaki fişekleri ateşleyince denizin yüzü aydınlanmış, büyük fişeğinin barutu kalmayıp yere doğru düşerken de ellerindeki kartal kanatlarını açıp [Sinan Paşa Köşkü](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ncili_K%C3%B6%C5%9Fk) önünde denize inmiştir. Oradan da yüzerek Padişah'ın huzuruna gelmiş ve "Padişah'ım, İsa Nebî sana selâm etti." diyerek şaka yapmıştır. Sultan Murad, bu başarısından ötürü Hasan Çelebi'ye bir kese akçe vermiş, ayrıca onu [sipahi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sipahi) yazdırmıştır. Yine Evliyâ Çelebi'nin belirttiğine göre daha sonra Lâgarî, [Kırım Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) kontrolündeki [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'a gönderilmiş ve orada ölmüştür.[^9] ![Lâgarî Hasan Çelebi'nin uçtuğu yer olduğu söylenen Sarayburnu.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Sarayburnu._Estambul.jpg/1280px-Sarayburnu._Estambul.jpg) *Lâgarî Hasan Çelebi'nin uçtuğu yer olduğu söylenen Sarayburnu. (José Luis Filpo Cabana, CC-BY-3.0)* “Murad Hân'ın Kaya Sultân isimli kızı dünyaya geldiği gece akika kurbanı şenliği oldu. Bu Lâgarî Hasan, elli okka barut macunundan yedi kollu bir fişek îcad eyledi. Sarayburnu'nda Hünkâr huzurunda fişenge bindi ve şâkirtleri (yardımcıları) fitili ateşlediler. Lâgarî, "Padişah'ım, seni Hüdâ'ya ısmarladım. İsa Nebî ile konuşmağa gidiyorum." diyerek semaya fırladı. Yanında olan diğer fişekleri ateşleyip rûy-u deryâyı çırağan eyledi. Fişengi kebirinin barutu kalmayınca zemine doğru inerken kartal kanatlarını açarak Sinan Paşa Köşkü önünde deryaya indi ve Padişah'ın huzuruna geldi. Zemini bûs ederek, "Padişah'ım, İsa Nebî sana selam söyledi." diyerek şakaya başladı. Bir kese akçe ihsân olunup 70 akçe ile sipahi yazıldı.” Hasan Çelebi'nin gerçekleştirdiği, barutun itme gücüne dayalı olan ve tepki prensibiyle çalışan ilkel bir [füze](https://turkipedia.org/tr/wiki/F%C3%BCze) ile havaya yükselerek yavaşça denize inme olayının, Evliyâ Çelebi'nin anlattıklarına dayanılarak yapılan hesaplamalar neticesinde mümkün olabileceği sonucuna varılmıştır.[^10] Bu hesaplamalara göre Lâgarî'nin bu ilkel roketle 250 metre kadar havaya yükselmiş olabileceği söylenmekte, "denizin yüzü aydınlandı" şeklindeki ifadeden havada iken ateşlediği öteki fişeklerle muhtemelen yönünü değiştirdiği anlaşılmakta, ellerindeki kartal kanadı şeklinde tasvir edilen gerecin ise bir [paraşüt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Para%C5%9F%C3%BCt) vazifesi gören bir şey olduğu ve bu sayede yavaşça denize indiği düşünülmektedir.[^11] ## Osmanlı'da uçuş denemeleri [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), daha [IV. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Murad) döneminden başlayarak (1623–1640), özellikle [Lâle Devri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lale_Devri)'nde (1718–1730) kendini yenilemeye, [Batı dünyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_d%C3%BCnyas%C4%B1)ndaki bilimsel, teknolojik ve kültürel [gelişmelere](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bilimsel_devrim) paralel olarak yeni bir [Rönesans](https://turkipedia.org/tr/wiki/R%C3%B6nesans) hamlesi gerçekleştirmeye çalışmıştır. Bu anlamda, IV. Murad'ın saltanatı zamanında yaşamış oldukları düşünülen [Hezârfen Ahmed Çelebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hez%C3%A2rfen_Ahmed_%C3%87elebi) ile Lâgarî Hasan Çelebi'nin 1630–1633 yılları arasında başkent [Kostantiniyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konstantinopolis)'de gerçekleştirdikleri ilk uçuş denemeleri, hem [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC) ve [Türk kültür tarihinde](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC) hem de inanışında önemli bir yer edinmiştir.[^12] Türklerin Kostantiniyye'deki bu uçma denemelerinden ilk olarak, [İngiliz](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngilizler) din adamı, filozof ve yazar [John Wilkins](https://turkipedia.org/tr/wiki/John_Wilkins)'in 1638 yılında yazdığı *A Discovery of a New World* ([Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e): Yeni Bir Dünyanın Keşfi) adlı eserde bahsedilmektedir. Bu eserde Wilkins; 1554–1562 yılları arasında [Avusturya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Habsburg_Monar%C5%9Fisi) adına [Kostantiniyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konstantinopolis) elçiliği yapmış olan [Ogier Ghislain de Busbecq](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ogier_Ghislain_de_Busbecq)'in, kaynaklarında "bir Türkün uçuş denemesi yaptığını" belirttiğini yazmıştır.[^13] 1941 yılında Allen & Unwin yayınevi şirketi tarafından yayımlanan *The Birth of Flight* ([Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e): Uçuşun Doğuşu) isimli eserde de, Türklerin Kostantiniyye'deki denemelerine [Busbecq](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ogier_Ghislain_de_Busbecq) kaynak gösterilerek temas edilmiştir.[^14] Ancak, Busbecq'in bu ifadesi doğruysa bile Evliyâ Çelebi'den yaklaşık 75 sene önceye dayanmaktadır ve hem Hezârfen hem de Lâgarî ile ilgisizdir.[^15] Yine de buradan yola çıkılarak, Osmanlılarda uçuş denemelerinin [Kanuni Sultan Süleyman](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman) döneminde (1520–1566) başladığı ileri sürülmektedir. ## Kültürel etkileri ![Lâgarî Hasan Çelebi'nin Ankara Türk Hava Kurumu Müzesi'nde bulunan heykeli.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3c/Lagari_Hasan_%C3%87elebi.jpg) *Lâgarî Hasan Çelebi'nin Ankara Türk Hava Kurumu Müzesi'nde bulunan heykeli. (Nosferatü, public-domain)* Lâgarî Hasan Çelebi, Türk havacılık tarihinin en kayda değer kişilerinden birisi olarak görülmektedir ve [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'de kültürel açıdan çok önemli bir yer edinmiştir. [Roketçiliğin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Roket_%28silah%29) atası sayılan Lâgarî'nin, "ilk insanlı roket uçuşunu gerçekleştiren kişi" olduğu söylenmektedir. Lâgarî Hasan'ın kültürel etkilerinin bazılarına şöyle örnekler verilebilir: - Yönetmenliğini [Mustafa Altıoklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Alt%C4%B1oklar)'ın yaptığı 1996 yapımı [*İstanbul Kanatlarımın Altında*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Kanatlar%C4%B1m%C4%B1n_Alt%C4%B1nda) filmi, [IV. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Murad) dönemindeki İstanbul'u ve hem Lâgarî Hasan'ın hem de Hezârfen Ahmed'in uçuş öyküsünü işlemiştir.[^16] Filmde Lâgarî Hasan'ı [Okan Bayülgen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Okan_Bay%C3%BClgen), Hezârfen Ahmed Çelebi'yi [Ege Aydan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_Aydan), [Evliyâ Çelebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Evliya_%C3%87elebi)'yi de [Haluk Bilginer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Haluk_Bilginer) canlandırmıştır.[^17] - 2015–2017 yılları arasında yayınlanan [*Muhteşem Yüzyıl: Kösem*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhte%C5%9Fem_Y%C3%BCzy%C4%B1l_K%C3%B6sem) dizisinde Lâgarî, İbrahim Yıldız tarafından canlandırılmıştır. - [ABD](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amerika_Birle%C5%9Fik_Devletleri) kanalı [Discovery Channel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Discovery_Channel)'da yayınlanan [*MythBusters*](https://turkipedia.org/tr/wiki/MythBusters) adlı programın 11 Kasım 2009 tarihli "Crash and Burn" adlı bölümünde Lâgarî'nin roketi konu alınmış, yapılan deneylerle durumun Evliyâ Çelebi'nin tarifine sıkı sıkıya bağlı olmadığı sonucuna varılmıştır.[^18] ## Ayrıca bakınız - [Hezârfen Ahmed Çelebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hez%C3%A2rfen_Ahmed_%C3%87elebi) - [Osmanlı bilim insanları listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_bilim_insanlar%C4%B1_listesi) - [Osmanlı İmparatorluğu'nda bilim ve teknoloji](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%27nda_bilim_ve_teknoloji) - [Orta Çağ İslam dünyasında bilim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_%C3%87a%C4%9F_%C4%B0slam_d%C3%BCnyas%C4%B1nda_bilim) [^1]: Kaçar, Mustafa. HASAN ÇELEBİ, Lâgarî. TDV İslâm Ansiklopedisi. [^2]: Lagar Kelimesinin Anlamı ve Kökeni. etimolojiturkce.com. [^3]: Lagar. Nişanyan Sözlük. [^4]: Lagar. Nişanyan Sözlük. [^5]: Çelebi. Nişanyan Sözlük. [^6]: Çelebi Kelimesinin Anlamı ve Kökeni. etimolojiturkce.com. [^7]: İpşirli, Mustafa. ÇELEBİ. TDV İslâm Ansiklopedisi. [^8]: Kaçar, Mustafa. HASAN ÇELEBİ, Lâgarî. TDV İslâm Ansiklopedisi. [^9]: Kaçar, Mustafa. HASAN ÇELEBİ, Lâgarî. TDV İslâm Ansiklopedisi. [^10]: Kaçar, Mustafa. HASAN ÇELEBİ, Lâgarî. TDV İslâm Ansiklopedisi. [^11]: Kaçar, Mustafa. HASAN ÇELEBİ, Lâgarî. TDV İslâm Ansiklopedisi. [^12]: Çolak, İsmail. Osmanlı'da İlk Uçuş Denemeleri. Somuncu Baba Dergisi. [^13]: Çolak, İsmail. Osmanlı'da İlk Uçuş Denemeleri. Somuncu Baba Dergisi. [^14]: Çolak, İsmail. Osmanlı'da İlk Uçuş Denemeleri. Somuncu Baba Dergisi. [^15]: Wilkins, John. Mathematicall Magick or the Wonders that may be performed by Mechanicall Geometry. In two books. Concerning Mechanicall Powers and Motions, London 1648, 204; also see a reprint of the same book in The Mathematical and Philosophical Works of John Wilkins to which is prefixed the author's life and an account of his works, 1802, vol. II, 201 [^16]: İstanbul Kanatlarımın Altında (1996). SinemaTürk. [^17]: İstanbul Kanatlarımın Altında Filmi Konusu, Oyuncuları ve Yönetmeni. Habertürk. [^18]: Büyük Fark.