# Kurtuluş Savaşı Destanı > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1_Destan%C4%B1 > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Kurtuluş Savaşı Destanı, https://tr.wikipedia.org/wiki/Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1_Destan%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0) - **Özgün dil:** Türkçe - **Basım tarihi:** 1965 - **İllüstratör:** Abidin Dino - **Ülke:** Türkiye - **Yazar:** Nâzım Hikmet Ran ***Kurtuluş Savaşı Destanı*** ya da **Kuvayi Milliye Destanı**, [Nâzım Hikmet](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%A2z%C4%B1m_Hikmet)'in [Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1)'nı bölümler halinde anlattığı destandır. Yazıldığı yer ve tarihler, yapıtın sonunda "939 İstanbul Tevkifhanesi, 940 Çankırı Hapisanesi, 941 Bursa Hapisanesi" şeklinde not edilmiştir.[^1] Fakat şairin bu yapıt üzerindeki çalışmalarının 1938-1950 yılları arasına yayıldığı anlaşılmaktadır.[^2] Şair [A. Kadir](https://turkipedia.org/tr/wiki/A._Kadir), [Nâzım Hikmet](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%A2z%C4%B1m_Hikmet)'in İstanbul Tevkifhanesinde iken kendisini ziyarete gelenlerden istediği [Gazi Mustafa Kemal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk)'in [Nutuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nutuk_%28Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk%29)'unu okuyarak bu şiir üzerinde çalışmaya başladığını belirtmiştir.[^3] Türkiye'de ilk kez 1965'te *Kurtuluş Savaşı Destanı* adı ile Yön Yayınları tarafından yayımlanmıştır. 1968'de ise Bilgi Yayınları tarafından *Kuvâyi Milliye/Destan* adıyla yayımlanmıştır. Daha sonra yine *Kurtuluş Savaşı Destanı* adı ile 1973'te ve 1975'te yayımlanmıştır.[^4] 2001 yılında kitabın yayın haklarını Yapı Kredi Yayınlarının ([YKY](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yap%C4%B1_Kredi_Yay%C4%B1nlar%C4%B1)) almasıyla yeni ilk baskısı Ocak 2002'de yapılmıştır. Önceki basımlardan farklı olarak, bu basımda *Saat 21-22 Şiirleri* (1965), *Dört Hapisaneden* (1966) ve *Rubailer* (1966) adlı kitaplardaki şiirler de dahil edilmiştir. Ayrıca, tiyatro eseri olarak da sahneye konulmuştur. Destan şu dizelerle başlayıp sona ermektedir: *Onlar ki toprakta karınca,* * suda balık,* * havada kuş kadar* * çokturlar;* *korkak,* * cesur,* * câhil,* * hakîm* * ve çocukturlar* *ve kahreden* * yaratan ki onlardır,* *destânımızda*[^5]* yalnız onların mâceraları vardır.* Kitaptaki bazı olaylar belgelere dayandırılarak yazılmıştır.[^6] ### İçerik *Kurtuluş Savaşı Destanı* dokuz başlıktan oluşmaktadır. - Başlangıç *Onlar* - Birinci Bap *Yıl 1918 - 1919 ve Karayılan Hikâyesi* - İkinci Bap *Yıl Yine 1919 ve İstanbul'un Hâli ve Erzurum ve Sıvas Kongreleri ve Kambur Kerim'in Hikâyesi* - Üçüncü Bap *Yıl 1920 ve *[*Arhaveli İsmail'in Hikâyesi*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1_Destan%C4%B1) - Dördüncü Bap *Nurettin Eşfak'ın Bir Mektubu ve Bir Şiiri* - Beşinci Bap *920'nin 16 Martı ve Manastırlı Hamdi Efendi ve Reşadiyeli Veli Oğlu Memet'in Hikâyesi* - Altıncı Bap *Muharebeler ve Düşman Elinde Kalanlar ve Kartallı Kâzım'ın Hikâyesi* - Yedinci Bap *922 Ağustos Ayı ve Kadınlarımız ve 6 Ağustos Emri ve Bir Âletle Bir İnsanın Hikayesi* - Sekizinci Bap *26 Ağustos Gecesinde Saatlar İki Otuzdan Beş Otuza kadar ve İzmir Rıhtımından Akdeniz'e Bakan Nefer* #### Karayılan Hikayesi ![İzmir'in Selçuk ilçesindeki mermere kazılı Karayılan Destanı.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/IzmirSelcuk.jpg/1280px-IzmirSelcuk.jpg) *İzmir'in Selçuk ilçesindeki mermere kazılı Karayılan Destanı. (Isparta, public-domain)* Nazım Hikmet'in Kurtuluş Savaşı Destanı'nın birinci kısmında (*Birinci Bap*) yer alan ve [Molla Mehmet Karayılan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Molla_Mehmet_Karay%C4%B1lan)'ı anlatan bu şiir, yapıtın kendisinden daha çok tanınmıştır. Şiirdeki *Karayılan* sıradan ve korkak bir köylüdür. Bir gül fidanını kendine siper etmiş, çatışmaları izlerken yakınındaki beyaz bir taşın arkasından siyah bir yılanın kafasını kaldırdığını görür. Serseri mermilerden biri gelip yılanın kafasını uçurur. Bu olaydan *korkunun ecele faydası yoktur* dersini çıkaran bu köylü, saklanmak yerine savaşması gerektiğine karar verir. Bundan sonra onun Fransız işgal kuvvetlerinin üzerine karabasan gibi çöküp kahramanca savaştığını gören Antepliler ona *Karayılan* lakabını takarlar. #### Arhavili İsmail **Arhavili İsmail** veya **Arhaveli İsmail**,[^7] [Nâzım Hikmet](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%A2z%C4%B1m_Hikmet)'in [*Kurtuluş Savaşı Destanı*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1_Destan%C4%B1) isimli eserinin "Arhavili İsmail'in Hikâyesi" adlı şiirinde yer alan kurgusal bir karakterdir.[^8][^9] Nâzım Hikmet, kendi dostu İsmail'in adını [Arhavi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arhavi)lilere ithafen kullanarak, Lazların Kurtuluş Savaşı'na katkılarını onurlandırmıştır.[^10] [Zülfü Livaneli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Z%C3%BClf%C3%BC_Livaneli)'nin 1978 yılında çıkardığı [Nazım Türküsü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Naz%C4%B1m_T%C3%BCrk%C3%BCs%C3%BC) albümünde, Nâzım Hikmet'in şiirinden derlenmiş "Arhavili İsmail" adlı bir şarkı yer almaktadır.[^11] #### Şiir 1920 yılında, [Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda geçen şiirde, Arhavili İsmail [Batum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batum)'dan askerî birliklere kaçak mermi ve silah taşımaktadır.[^12] Şiirde [mitralyöz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mitraly%C3%B6z)lerle dolu bir [taka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Taka_%28bot%29)da seyahat eden İsmail, denizin aniden dalgalanmasıyla fırtınaya yakalanır.[^13] İsmail, kendini kurtarma fırsatı olmasına rağmen, mitralyözü birliklere teslim etmedikten sonra yaşamanın bir değerinin olmayacağını düşünür ve "ya vitralyöz ile beraber karaya çıkarım, ya da ikimiz birlikte boğulur gideriz" diye haykırır. İsmail'in başına gelenler bilinmemektedir.[^14] Şiirin bir başka yorumunda, İsmail'in bulunduğu beş tonluk taka, İngiliz torpidosunun isabet etmesiyle alev alev yanar ve minare boyunda dalgalara karşı savaş verir. Taka, [Cide](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cide)'deki [Kerempe Feneri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kerempe_Feneri)'nin 20 mil açığında denize gömülür.[^15] ## Dış bağlantılar - [Kurtuluş Savaşı Destanı tam metni](http://www.siir.gen.tr/siir/n/nazim_hikmet/kuvayi_milliye.htm) - - [Karayılan (türkü) Ruhi Su, YouTube](https://www.youtube.com/watch?v=cVJo1-i4Ii4) . [^1]: Bezirci, Asım: Nazım Hikmet, Dört Hapisaneden, Kuvayi Milliye/Destan, Tüm Eserleri 4, Şiirleri 4, İstanbul 1978, s. 261-264. [^2]: Kuvâyi Milliye. Boğaziçi Üniversitesi Nâzım Hikmet Kültür ve Sanat Araştırma Merkezi. [^3]: Bezirci, Asım: Nazım Hikmet, Dört Hapisaneden, Kuvayi Milliye/Destan, Tüm Eserleri 4, Şiirleri 4, İstanbul 1978, s. 261-264. [^4]: Bezirci, Asım: Nazım Hikmet, Dört Hapisaneden, Kuvayi Milliye/Destan, Tüm Eserleri 4, Şiirleri 4, İstanbul 1978, s. 261-264. [^5]: Destanın sonundaki dizelerde "kitabımızda" diye geçmektedir. [^6]: Nâzım Hikmet (1968), Kuvâyi Milliye, Ocak 2002 İstanbul, Yapı Kredi Yayınları [^7]: Aleksişi, İrfan Çağatay. Arkabis-Arkabi-Arhave-Arhavi. arhavim.net. [^8]: Dündar, Can. Gölgedekiler. Can Yayınları, 2015, s. Önsöz. [^9]: Erdinç, Fahri. Kalkın Nazım'a Gidelim. Yordam Kitap, 2006, s. 33. [^10]: Rasim Yılmaz. Türkiye Lazları ve Laz kültürü. 08haber.com, 19 Mayıs 2017. [^11]: Zülfü Livaneli: Bir ezginin öyküsü. İmge Yayıncılık, 1986, s. 143. [^12]: Arhavili İsmail. arhavizyon.com. [^13]: Karakadıoğlu, Gülşen. Eleştirmen Gözüyle Cumhuriyet Dönemi Türk Tiyatrosu Eleştiri Seçkisi. Arkadaş Yayınevi, 2008, s. 147. [^14]: Aksan, Doğan. Nazım Hikmet şiirinin gücü: bir şiir dili incelemesi. Bilgi Yayınevi, 2009, s. 54. [^15]: Coşkun, Kıymet. İstanbul Şairi Nazım Hikmet Hoş Geldin. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2010.