# Kurgan > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Kurgan > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Kurgan, https://tr.wikipedia.org/wiki/Kurgan (CC-BY-SA-4.0) **Kurgan** veya **Korgan** özellikle [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya) ve [Doğu Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Avrupa)'daki yığma tepe ve höyük şeklinde bulunan genellikle tahtadan yapılmış mezarlar için kullanılan bir [tümülüs](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCm%C3%BCl%C3%BCs) (gömü yeri) türü.[^1] En eski kurganlar [Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya)'da MÖ 4. milenyumda inşa edilmiştir ve araştırmacılar bu mezarların [Proto-Hint-Avrupalılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_Hint-Avrupal%C4%B1lar) olarak da tabir edilen [Hint Avrupa halklarının](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hint-Avrupa_halklar%C4%B1) ataları tarafından yapıldığını düşünmektelerdir. Kurganlar [Eneolitik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C4%B1r_%C3%87a%C4%9F%C4%B1), [Tunç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tun%C3%A7_%C3%87a%C4%9F%C4%B1), [Demir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Demir_%C3%87a%C4%9F%C4%B1), [Antik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antik_%C3%87a%C4%9F) ve [Orta Çağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_%C3%87a%C4%9F) zamanlarında inşa edilmekle beraber hala bazı Güney [Sibirya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sibirya) ve [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya) halkları tarafından geleneksel bir biçimde inşasına devam edilmektedir. Arkeologlar Kurgan kültürünü çeşitli alt kültürlere ayırmaktalardır. Bu alt kültürlere örnek olarak [Srubna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Srubna_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC), [Çukur Mezar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yamnaya_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC), [İskit](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skitler), [Sarmat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sarmatlar), [Hun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hunlar) ve [Kuman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumanlar)-[Kıpçak](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1p%C3%A7aklar) kültürleri örnek verilebilir. ## Etimoloji Kelime Rusçanın da dahil olduğu pek çok slav dilinin atası olan [Eski Doğu Slavca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_Do%C4%9Fu_Slavcas%C4%B1) dili zamanlarından beri var olmuş ve literatüre [Rusça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus%C3%A7a) vasıtası ile geçmiştir. Kökensel olarak ise [Eski Doğu Slavca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_Do%C4%9Fu_Slavcas%C4%B1)'ya henüz belirlenememiş bir [Türki dilden](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri) geçtiği düşünülmektedir.[^2] Modern [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e)de bulunan *kurğan* (kale) kelimesi de bu teze kanıt oluşturmaktadır. Kurğan ise *Kur/Kor* (yapı) kökünden türemiştir. Terim özellikle [Sovyet arkeolojisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyet_arkeolojisi) tarafından popülerize edilmiş ve [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya) ve [Doğu Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Avrupa)'da bulunan çeşitli halklar tarafından inşa edilmiş [tümülüs](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCm%C3%BCl%C3%BCs)ler için kullanılan genel bir terim haline gelmiştir. ## Kökenleri ve yayılış ![Kurgan modeline göre MÖ 4000-1000 arası Hint-Avrupa göçleri.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5a/IE_expansion.png) *Kurgan modeline göre MÖ 4000-1000 arası Hint-Avrupa göçleri. (Dbachmann, CC-BY-SA-3.0)* ### Kurgan hipotezi [Kurgan hipotezi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kurgan_hipotezi) erken [Hint-Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hint-Avrupa_halklar%C4%B1) kökenlerinin, [Karadeniz-Hazar stepleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz-Hazar_stepleri)ndeki arkeolojik Kurgan kültürüne dayandığını öne süren teorilerden biridir. Kurgan modeli Hint-Avrupa kavimlerinin kökenleri ile ilgili olarak en fazla kabul görmüş olan önermedir ve birçok arkeolog ve dilbilimci tarafından tamamen ya da kısmen kabul görmektedir.[^3][^4] ### İskit-Saka-Sibirya anıtları Kurgan kültürünün öğeleri kendi içlerinde de benzerlik gösteren [İskit](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skitler)-[Saka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saka_%28anlam_ayr%C4%B1m%C4%B1%29)-[Sibirya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sibirya) kültürlerinin anıtları ile benzerlik göstermektedir.[^5] Eski bir kültür olan [Altay dağları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay_Da%C4%9Flar%C4%B1)nda yaşamış [Pazırık kültürü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paz%C4%B1r%C4%B1k_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC) de bu anıtlar ile bağdaşlaştırılmaktadır.[^6] ![Oleg'in yası savaşçıları tarafından tutuluyor, 1899 yılında Viktor Vasnetsov tarafından resmedilmiştir. Bu gömü biçimi İskandinav ve Doğu Avrupa göçebeleri tarafından yaygınca kullanılmıştır.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f9/Trizna_1899.jpg) *Oleg'in yası savaşçıları tarafından tutuluyor, 1899 yılında Viktor Vasnetsov tarafından resmedilmiştir. Bu gömü biçimi İskandinav ve Doğu Avrupa göçebeleri tarafından yaygınca kullanılmıştır. (public-domain)* İskit-Saka-Sibirya sınıflandırması MÖ 8. ve 3. yüzyıllar arasında inşa edilmiş Kurgan ve benzeri anıtları kapsar. Örnek olarak [Esik Kurganı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Esik_kurgan%C4%B1) MÖ 5. yüzyılda inşa edilmiş ve Kazakistan'ın eski başkenti [Almatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Almat%C4%B1)’nın yaklaşık 50 kilometre doğusunda yer alan [Esik Kurganı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Esik_kurgan%C4%B1) verilebilir. Bu Kurgan özellikle içinden çıkarılmış olan "[Altın elbiseli adam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n_elbiseli_adam)" adlı zırhı barındırdığı için en önemli kurganlardan biri olmaktadır. Bu periyoda aynı zamanda Erken [Göçebe](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6%C3%A7ebelik) Dönemi de denilmektedir. MÖ 3. ve MS 6. yüzyıllarda inşa edilen anıtların [Hunlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hunlar) tarafından, MS 6. ve MS 13. yüzyıllarda inşa edilen anıtların [Türki](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1) halklar tarafından inşa edildiği düşünülmektedir. Bu dönemleri daha sonra [Moğol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar) çağı izlemiştir. ### Kültürel etkiler Kurgan geleneği kültürlerinde bu gelenek bulunmayan bazı komşu halklar tarafından da uygulanmaya başlanmıştır. Çeşitli [Trakya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trakya)lı krallar ve liderler kompleks Kurgan benzeri mezarlara gömülmüşlerdir ve günümüzde bu mezarların büyük çoğunluğu [Bulgaristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulgaristan)'da bulunmaktadır. [Büyük İskender](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skender)'in babası olan [II. Filip](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Filip)'in kurganı Yunanistan'da, [Firigya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frigya) kralı [Midas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Midas)'ın kurganı ise [Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara) yakınlarındaki antik bir şehir olan [Gordion](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gordion)'da bulunmaktadır.[^7] ## Ayrıca bakınız - [Altın elbiseli adam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n_elbiseli_adam) - [Esik kurganı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Esik_kurgan%C4%B1) - [Höyük](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%B6y%C3%BCk) - [Tümülüs](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCm%C3%BCl%C3%BCs) [^1]: "kurgan." Webster's Third New International Dictionary, Unabridged. Merriam-Webster, 2002. http://unabridged.merriam-webster.com (14 October 2006). [^2]: Vasmer, Max. Russisches etymologisches Wörterbuch. Winter, 1953–1958, s. 2424. [^3]: ^ Mallory (1989:185). "The Kurgan solution is attractive and has been accepted by many archaeologists and linguists, in part or total. It is the solution one encounters in the Encyclopædia Britannica and the Grand Dictionnaire Encyclopédique Larousse." [^4]: ^ Strazny (2000:163). "The single most popular proposal is the Pontic steppes (see the Kurgan hypothesis)..." [^5]: Akishev K.A., Kushaev G.A., Ancient culture of Sakas and Usuns in the valley of river Ili, Alma-Ata, Kazakh SSR Academy of Sciences publication, 1963 (pp 121 - 136) [^6]: Ice Mummies: Siberian Ice Maiden. PBS - NOVA. [^7]: The Funerary Feast of King Midas @ UPM.