# Kumul Hanlığı > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumul_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1 > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Kumul Hanlığı, https://tr.wikipedia.org/wiki/Kumul_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0) ![Kumul Hanlığı'nın konumu](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/China_Xinjiang_Hami.svg/1280px-China_Xinjiang_Hami.svg.png) *Kumul Hanlığı'nın konumu (Joowwww, public-domain)* - **Adı:** Kumul Hanlığı - **Kendi dilindeki adı:** قۇمۇل خانلىقى - **Dil türü:** Yaygın diller - **Diller:** Uygurca, Çince - **Resmî din:** Sünni İslam - **Yönetim biçimi:** Monarşi - **Yönetici unvanı:** Han - **Yönetici:** Abdullah Bey; Maksut Şah - **Yönetici1 dönemi:** 1697-1709 - **Yönetici2 dönemi:** 1908-1930 - **Kuruluş olayı:** Kuruluş - **Kuruluş yılı:** 1696 - **Yıkılış olayı:** Yıkılış - **Yıkılış yılı:** 1930 - **Ö:** Doğu Çağatay Hanlığı - **Ö1 bayrağı:** Flag of the Chagatai Khanate.svg - **A:** Sincan - **A1 bayrağı:** Flag of the Republic of China.svg **Kumul Hanlığı** (قۇمۇل خانلىقى; ), 17. ve 20. yüzyıllar arasında var olan bir [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1) [han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Han_%28%C3%BCnvan%29)lığıydı. Hanlık, günümüz [Kumul ili](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumul_%28il%29)ni kapsamakta olup [Çing Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ing_Hanedan%C4%B1) ve daha sonra [Çin Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in_Cumhuriyeti_%281912-1949%29)'nin [haraçgüzar devlet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hara%C3%A7g%C3%BCzar_devlet)iydi. ## Tarihçe ### Kuruluş [Ming Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ming_Hanedan%C4%B1), Ming-Turfan ihtilafında [Mansur Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mansur_Han_%28Do%C4%9Fu_%C3%87a%C4%9Fatay_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1%29) tarafından fethedildikten sonra 1513'te [Kara Del](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Del)'e son veren [Turfan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Turfan) Hanlığı ile bir haraç ilişkisi kurdu. Hanlık, Ming'e haraç ödedi. Sultan [Said Baba Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Said_Baba_Han) yönetimindeki Turfan Hanlığı, [Çing Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ing_Hanedan%C4%B1)'na karşı 1646 Milayin İsyanı sırasında Çinli [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman) Ming yanlılarını destekledi. Kumul Prensi Turumtay'ın Çing kuvvetleri tarafından öldürüldüğü Ming sadıklarının yenilgisinden sonra 1647'de başlayan Kumul, Çing'e teslim oldu ve haraç gönderdi. Qing egemenliğine girdi ve Qing İmparatorluğunun bir parçası olarak hanlık olarak kaldı. "Yasak [Tarkan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarkan_%28%C3%BCnvan%29)" unvanı, Kumul hükümdarı Abdullah Bey'e, Cungar-Çing Savaşı sırasında Çing'e [vasal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vasal) olarak teslim olduktan sonra 1696'da verildi.[^1] ### Yönetilmesi Hanlık, Çing için Cungarlara karşı savaşmıştı. Kumul Hanlığı, Dungan İsyanı'ndan sonra 1884 yılında Sincan eyalet olarak ilan edildiğinde, vasal bir hanlık olarak devam etti.[^2] Hanlara ayrıca imparatorluk tarafından Qinwang (親王 *qīn wáng*) unvanı verildi ve ayrıca Kumul'da görevlendirilen Çinli bir yetkili tarafından izin verilmesi gereken yürütmenin yönetilmesi dışında muazzam bir yetkiye izin verildi.[^3] Hanlar resmi olarak imparatorunun vasallarıydı ve her altı yılda bir 40 günlük bir süre boyunca imparatora hizmet etmek için [Pekin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pekin)'i ziyaret etmeleri gerekiyordu.[^4] Hanlık aynı zamanda Kumul Beyliği olarak da biliniyordu ve Çinliler tarafından Hami adı verildi.[^5] Hanlar, Çin yönetimine ve otoritelerine dosttu.[^6] Kumul hanları, [Çağatay hanları](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C4%9Fatay_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)nın doğrudan torunlarıydı. Han Muhammed Şah ve oğlu ve halefi Han [Maksut Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Maksut_%C5%9Eah), halka ağır vergiler koydu ve zorla çalıştırıldı, bu da 1907 ve 1912'de iktidarına karşı iki isyanla sonuçlandı. Hana, sarayında bir başbakan yardım etmekteydi. Son han, Maksut Şah, başbakanı olarak [Yulbars Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yulbars_Han)'ı görevlendirdi.[^7] ### Lağvedilmesi 1912'de, Çing Hanedanı [Xinhai Devrimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/1911_Devrimi) ile devrildi ve yeni kurulan [Çin Cumhuriyeti hükûmeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in_Cumhuriyeti_%281912-1949%29) yerine Yang Zengxin'i derhal Sincan'ın yeni valisi olarak atadı. Yang Zengxin bir monarşist olup hanlığa müsamaha gösterdi ve Maksud Şah'a karşı dostça davrandı.[^8] 1920'lerde [Japon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Japon_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) gizli ajanları Kumul bölgesini keşfetmeye başladı. Yang Zengxin 1928'de suikast sonucu öldürüldükten sonra yerini dönemine istikrarsızlık, yolsuzluk ve etnik hoşgörüsüzlükle bilinen [Jin Shuren](https://turkipedia.org/tr/wiki/Jin_Shuren) aldı. Hanlık, etnik köken ve dinlerinden birinin hüküm sürdüğü bir hükûmeti temsil ettiğinden, Uygurların isyan etmesini engelleyen hanlık olgusuydu. Maksud Şah'ın 1930 yılında ölümünün ardından vali Jin Shuren, Hanlığı üç eyalet idari bölgesi olan Kumul, Yihe ve Aratürk ile değiştirdi ve varisi Nasır'ın tahta geçmesine izin verilmedi.[^9] Ardından meydana gelen olaylar, Maksud'un saray görevlisi olarak görev yapan [Yulbars Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yulbars_Han)'ın yardımıyla[^10] [Kumul İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumul_%C4%B0syan%C4%B1)'nı başlattı.[^11] ## Kumul hanları listesi Kumul hanlarının listesi şu şekildedir:[^12] [^1]: Library of Congress. Orientalia Division. Eminent Chinese of the Chʻing period (1644-1912). 1943, s. 263. [^2]: James A. Millward. Eurasian crossroads: a history of Xinjiang. 2007, s. 190. [^3]: Unknown Mongolia: a record of travel and exploration in north-west Mongolia and Dzungaria, Volume 2. 1914, s. 487. [^4]: Unknown Mongolia: a record of travel and exploration in north-west Mongolia and Dzungaria, Volume 2. 1914, s. 489. [^5]: Reginald Charles Francis Schomberg. Peaks and plains of central Asia. 1933, s. 78. [^6]: Royal Central Asian Society, Central Asian Society, London. Journal of the Royal Central Asian Society, Volume 21. 1934, s. 82. [^7]: Kate James. Women of the Gobi: Journeys on the Silk Road. 2006, s. 178. [^8]: James A. Millward. Eurasian crossroads: a history of Xinjiang. 2007, s. 190-191. [^9]: Andrew D. W. Forbes. Warlords and Muslims in Chinese Central Asia: a political history of Republican Sinkiang 1911-1949. 1986, s. 44. [^10]: Kate James. Women of the Gobi: Journeys on the Silk Road. 2006, s. 178. [^11]: James A. Millward. Eurasian crossroads: a history of Xinjiang. 2007, s. 190-191. [^12]: 《清史稿》卷二百十一 表五十一／藩部世表三