# Kumul İsyanı

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumul_%C4%B0syan%C4%B1
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Kumul İsyanı, https://tr.wikipedia.org/wiki/Kumul_%C4%B0syan%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0)

- **Çatışma:** Kumul İsyanı
- **Parçası:** Sincan çatışmaları
- **Tarih:** 4 Nisan 1931-1934
- **Yer:** Sincan, Çin
- **Sonuç:** Sonuçsuz; Sonraki yıllarda daha fazla çatışmaya yol açtı
- **Savaşan:** Çin Cumhuriyeti (1912-1949); Kumul Hanlığı; Sincan; Beyaz Ordu; Sovyetler Birliği; Birinci Doğu Türkistan Cumhuriyeti; Destek:; Jön Türkler; Afganistan; Japon İmparatorluğu; Birleşik Krallık
- **Komutan:** Çan Kay Şek; Ma Zhongying; Ma Hushan; Ma Zhancang; Zhang Peiyuan; Huang Shaohong; Yulbars Han; Hoca Niyaz; Kemal Efendi; Jin Shuren; Zhang Peiyuan; Sheng Shicai; Hoca Niyaz; Pavel Pappengut; Ma Shaowu; Josef Stalin; Mihail Frinovski; Mehmet Emin Buğra; Abdullah Buğra; Nur Ahmetcan Buğra; Osman Ali; Tevfik Bey; Sabit Damolla; Mustafa Ali Bey; Muhsin Çapanoğlu; Mahmud Nedim Bey
- **Kayıp:** Bilinmiyor; Binlerce; Binlerce

**Kumul İsyanı** (; "[Hami](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumul_%28%C5%9Fehir%29) İsyanı"), 1931-1934 yılları arasında [Sincan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sincan_%28%C3%87in_Cumhuriyeti_eyaleti%29)'da [Kumul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumul_%28il%29) [Uygur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygurlar)ları tarafından başlatılan bir [isyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0syan)dı. İsyan, Sincan valisi [Jin Shuren](https://turkipedia.org/tr/wiki/Jin_Shuren)'i devirmek isteyen Hui General [Ma Zhongying](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ma_Zhongying) tarafından çıkarıldı.

Kumul Uygurları, [Kumul Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumul_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'na sadıktılar ve varisini hanlığa geri getirmek ve Jin'i devirmek istiyorlardı. [Kuomintang](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuomintang) yönetimi, [Sovyetler Birliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi) ile olan bağları nedeniyle Jin'in görevden alınmasını istemekteydi, bu yüzden Jin'i vali olarak tanıyormuş gibi yaparken bu operasyonu onayladı. İsyan daha sonra güney Sincan'daki [Hotan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hotan_%28%C5%9Fehir%29) Uygur isyancıları, [Kırgız](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zistan) isyancılarla işbirliği içinde bağımsızlık için ayrı bir isyan başlatırken büyük çaplı çatışmaya dönüştü. Çeşitli gruplar isyan etti ve birleşmediler ve hatta bazıları birbirleriyle savaştı. Savaşın ana kısmı Ma Zhongying tarafından Sincan hükûmetine karşı yapıldı. Ma'nın Sincan'ı ele geçirmesine gizlice izin veren [Çin başbakanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in_ba%C5%9Fbakan%C4%B1) [Çan Kay-şek](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87an_Kay_%C5%9Eek) tarafından da desteklendi.[^1]

[^1]: Andrew D. W. Forbes. Warlords and Muslims in Chinese Central Asia: A Political History of Republican Sinkiang 1911-1949. 1986, s. 335. <https://books.google.com/books?id=IAs9AAAAIAAJ&pg=PA139>
