# Kudüs Sancağı > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Kud%C3%BCs_Sanca%C4%9F%C4%B1 > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Kudüs Sancağı, https://tr.wikipedia.org/wiki/Kud%C3%BCs_Sanca%C4%9F%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0) ![1900 yılında Osmanlı Suriyesi](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7f/Ottoman_Syria_1900.svg/1280px-Ottoman_Syria_1900.svg.png) *1900 yılında Osmanlı Suriyesi (User:Rafy The original uploader was HD1986 at İngilizce Vikipedi ., CC-BY-SA-3.0)* - **Conventional long name:** Sancak-ı Kudüs - **Subdivision:** Sancakı - **Nation:** Osmanlı İmparatorluğu - **P:** Şam Eyaleti - **S:** İşgal Edilmiş Düşman Toprakları Yönetimi - **Year start:** 1872 - **Year end:** 1917 - **Date end:** 9 Aralık - **Capital:** Kudüs - **Today:** İsrail; Filistin; Mısır; Ürdün **Kudüs Sancağı** asıl adı **Kudüs-i Şerif Mutassarıflığı**; ([Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a): متصرفية القدس الشريف‎) 1872 yılında özel yönetim statüsü ile kurulan, 1874 yılında [Şam Vilayeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye_Vilayeti)nden ayrılan; [Kudüs](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kud%C3%BCs) ile birlikte; [Gazze](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazze) (Gaza), [Yafa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yafa) (Jaffa), [Halilü’l Rahman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halil%C3%BC%E2%80%99l_Rahman) (Hebron), [Beytülrahim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beyt%C3%BClrahim) (Bethlehem), [Birüssebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beer%C5%9Feba) (Beersheba)[^1] kentlerini kapsayan müstakil [sancak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sancak). [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) dönemi boyunca Kudüs Sancağı, [Nablus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nablus) ve [Akka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akka) sancakları ile birlikte Güney Suriye ya da [Filistin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Filistin) olarak isimlendirilmiştir.[^2][^3][^4] 12 Aralık 1917 yılında Osmanlı Devletinin elinden çıkana kadar sürmüştür. 1841'de ilk olarak [Şam Vilayeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye_Vilayeti)nden ayrılarak doğrudan saraya bağlandı.[^5] 1872'de [Sadrazam Mahmut Nedim Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahmud_Nedim_Pa%C5%9Fa) tarafından bağımsız bir [vilayet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vilayet) haline getirildi. Bu hususta bölgeye [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa) ülkelerinin artan ilgisi ve güney sınırının [Mısır Hidivliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r_Hidivli%C4%9Fi)ne karşı güçlendirilmesi gibi birçok gelişmenin etken olabileceği bölge uzmanı akademisyenler tarafından öne sürüldü. Başlangıçta, [Akka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akka) Ve [Nablus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nablus) Sancakları, Kudüs Sancağı ile [Kudüs](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kud%C3%BCs) Eyaleti olarak bir araya getirildi. İki aydan daha kısa bir süre sonra,[^6] Akka ve Nablus Sancakları Kudüs Mutasarrıflığından ayrılarak [Beyrut Vilayeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beyrut_Vilayeti)ne bağlandı. 1906'da [Nasra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nazareth_%28anlam_ayr%C4%B1m%C4%B1%29) kazası [Mutasarrıf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mutasarr%C4%B1fl%C4%B1k)lığa bağlantısız bir toprakta bulunan parçası olarak eklendi, Kudüs Sancağının yönetim biçimi [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) başkentine doğrudan bağlandığından beri diğer Osmanlı vilayetleri ile aynı biçimde idi. Kent sakinleri kendilerini daha çok dinsel terminolojileri ile tanımlamakta idiler. Bölge köyleri normal olarak çiftçilikle uğraşırken kent merkezinde tacirler, sanatçılar, toprak sahipleri ve faiz karşılığı borç para temin edenler bulunmakta idi. Kent seçkinleri dinsel önderler, varlıklı toprak sahipleri ve yüksek rütbeli sivil memurlardan oluşmakta idi. ## Tarihçe Bölge ilk olarak 1841'de [Şam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eam)’dan ayrılarak doğrudan [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul) yönetimine bağlandı ve 1872’de müstakil bir vilayet olarak oluşturuldu. 1872’ den önce Kudüs Sancağı, 1864 yılında [Tanzimat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanzimat) yeniliklerinin ardından oluşturulan [Suriye Vilayeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye_Vilayeti) içinde bir sancak idi. Belediyeler, 19. yy' ın son otuz yılı içinde Tanzimat hareketi tarafından oluşturulan kurumlar olmuştu. 20. yy'ın başlarında her belediyenin bütçesi Kudüs Meclisi tarafından onaylanmak zorunda idi. Belediye üyelerinin bir tür halk oyu ile atanmaları da Tanzimat hareketi ile ortaya çıkan bir ilke oldu.[^7] 1906'da **Kudüs Mutasarrıflığı**'nın güney sınırı [İngiltere](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngiltere)’nin yayılmacı isteklerle yaptığı tahrikle mümkün olduğunca kısa ve kolay denetlenebilir biçimde yeniden çizildi. 19.yy sonlarına doğru, [Filistin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Filistin) bölgesi ya da Kudüs Sancağı bölgesi eğitimli Arapların arasında yayılan ayrı bir politik mekan olarak belirdi. 1904'te Kudüs eski görevlisi [Necip Azuri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Najib_Azuri) [Paris](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris), [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa) ’da [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) Hakimiyetinden bağımsız bir [Osmanlı Suriyesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_Suriyesi) ve [Irak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak)ı kurmayı hedefleyen Arap Yurtseverleri Birliğini kurdu. [Azuri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Najib_Azuri) 1908’deki [Genç Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/J%C3%B6n_T%C3%BCrkler) devrimi olan [II. Meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Me%C5%9Frutiyet)in ilanının ardından teşkil edilen [Osmanlı Meclisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_Meclisi)nde, Kudüs Mutasarrıflığının [vilayet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vilayet) statüsüne yükseltilmesi teklifini verdi. 1917’de [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1) esnasında [itilaf devletleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0tilaf_Devletleri) tarafından ele geçirildiğinde [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) İdaresi lağvedilerek **İşgal Edilmiş Düşman Toprakları Yönetimi-İEDTY (OETA South)** adı altında yönetildi. **İEDTY Güney** adı altındaki idare, [Nablus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nablus) ve [Akka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akka) Sancaklarını kapsıyordu. Askeri İEDTY yönetiminin yerini 1920’de İngiliz Sivil idaresi aldı ve 1923’te [Lübnan](https://turkipedia.org/tr/wiki/L%C3%BCbnan) ve [Suriye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye) sınırlarında yapılan bir düzenleme ile birlikte [İngiltere](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngiltere) Mandasındaki [Filistin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Filistin) toprakları statüsüne geldi. ## Sınırlar Bölge, Batıda [Akdeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akdeniz) ile doğuda [Ürdün Irmağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeria_Nehri) ve [Ölü Deniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96l%C3%BC_Deniz) ile, kuzeyde [Auja Irmağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yarkon_Nehri) ağzından [Jericho](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eriha) yakınlarındaki köprüye kadar ve güneyde [Gazze](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazze) ve [Ariş](https://turkipedia.org/tr/wiki/El-Ari%C5%9F)' ten [Akabe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akabe)’ ye doğru çizilen bir hat ile sınırlanmıştır. ## İdari Bölümler **Mutasarrıflığın 1872-1909 arasındaki idari bölümleri:** **1. Birussebi (Beerşeba) Kazası:** İki alt bölge ve belediye ihtiva eder. - A Hafir Nahiyesi, Birusseb ve Akabe arasındaki bir noktada kuruldu. - El Mulayha, 1908'de Hafir ve Akabe arasındaki noktada kuruldu. - Birusseb Belediyesi, 1901'de kuruldu. **2. Gazze Kazası:** 1903'te kuruldu. 3 alt bölge ve bir belediye içerir. - El Faluja Nahiyesi, 1903'te kuruldu. - Hanyunus Nahiyesi, 1903'te kuruldu ve 1917'de belediye oldu. - Mücdel Nahiyesi, 1880'de kuruldu. - Gazze Belediyesi, 1893'te kuruldu. **3. Halilü'r Rahman Kazası:** İki alt bölüm ve bir belediye içerir. - Beyt-i a'tâb Nahiyesi, 1903'te kuruldu. - Beyt-i Cireyn Nahiyesi, ‎ 1903'te kuruldu - Halilü'r Rahman belediyesi, 1886'da kuruldu. **4. Yafa Kazası:** İki alt bölüm ve bir belediye içerir. - Na'leyn Nahiyesi, 1903'te kuruldu. - Remle Nahiyesi, 1880'de kuruldu, 1888'de belediye oldu ve 1889'da tekrar alt idari birim oldu. - Lod Belediyesi, **5. Kudüs-i Şerif Kazası:** 4 alt bölüm ve iki belediye içerir. - Abaveyn Nahiyesi, 1903'te kuruldu. - Beytü'l lahim nahiyesi, 1883'te kuruldu, 1894'te belediye oldu. - Ramallah Nahiyesi, 1903'te kuruldu, 1911'de belediye oldu. - Safa Nahiyesi, - Kudüs-i Şerif Belediyesi, 1867'de kuruldu. - Beyt el Cala Belediyesi, 1912'de kuruldu **6. Nasra Kazası:** 1906'da Nasra Kazası ilave olundu. ## Kudüs Mutasarrıfları [Mutasarrıf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mutasarr%C4%B1f)lar, [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) idaresi tarafından bölgeyi idare etmek üzere atanırlardı. [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a), [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a) veya [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa) dillerinden birisini genellikle [Fransızca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zca) yı bilirlerdi.[^8] ### Şam Vilayeti'nden ayrılmadan öncekiler - [Mehmed Tayyar Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Tayyar_Pa%C5%9Fa) 1841-43 - [Mehmed Reşid Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Re%C5%9Fid_Mehmed_Pa%C5%9Fa) 1843 - [Haydar Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Haydar_Pa%C5%9Fa) 1844 - [Miralay Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Miralay_Ali_Pa%C5%9Fa) 1844-45 - [Kıbrıslı Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1br%C4%B1sl%C4%B1_Mehmed_Pa%C5%9Fa) 1845-47 - [Mustafa Zarif Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zarif_Mustafa_Pa%C5%9Fa) 1847-48 - [Bahri Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bahri_Pa%C5%9Fa) 1848-49 - [Seyyid İbrahim Ethem Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyyid_%C4%B0brahim_Ethem_Pa%C5%9Fa) 1849-51 - [Seyyid Ahmed Hafız Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyyid_Ahmed_Haf%C4%B1z_Pa%C5%9Fa) 1851-53 - [Yakup Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yakub_Pa%C5%9Fa) 1853-54 - [Kâmil Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2mil_Pa%C5%9Fa) 1854-57 - [Süreyya Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCreyya_Pa%C5%9Fa) 1857-63 - [Mehmed Hurşid Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Hur%C5%9Fid_Pa%C5%9Fa) 1863-64 - [İzzet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_%C4%B0zzet_Furga%C3%A7) 1864-67 - [Mehmed Nazif Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Nazif_Pa%C5%9Fa) 1867-69 - [Kamil Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2mil_Pa%C5%9Fa) 1869-71 - [Ali Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_Bey) 1871 - [Kıbrıslı Kamil Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1br%C4%B1sl%C4%B1_Kamil_Pa%C5%9Fa) 1871-72 ### Şam Vilayeti'nden ayrıldıktan sonrakiler - [Kamil Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2mil_Pa%C5%9Fa) (2. kez) 1873-74 - [Süreyya Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCreyya_Pa%C5%9Fa) (2. kez) 1874 - [Besim Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Besim_Bey) 1874 - [Mehmed Nazif Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Nazif_Pa%C5%9Fa) (2. kez) - [Ali Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_Bey) - [Faik Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Faik_Bey) - [Şerif Mehmed Rauf Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eerif_Mehmed_Rauf_Pa%C5%9Fa) 1877-89 - [Kıbrıslı Kamil Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1br%C4%B1sl%C4%B1_Kamil_Pa%C5%9Fa) (2. kez) 1871-72 - [Reşad Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kayazade_Re%C5%9Fat_Pa%C5%9Fa) 1889-90 - [İbrahim Hakkı Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_Hakk%C4%B1_Pa%C5%9Fa) 1890-97 - [Mehmet Tevfik Biren](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmet_Tevfik_Biren) 1897-01 - [Mehmet Cavit Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cavid_Bey) 1901-02 - [Osman Kazım Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osman_Kaz%C4%B1m_Bey) 1902-04 - [Ahmet Reşit Rey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_Re%C5%9Fit_Rey) 1904-06 - [Ali Ekrem Bolayır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_Ekrem_Bolay%C4%B1r) 1906-08 ### II. Meşrutiyet'in ilanından sonrakiler - [Suphi Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Subhi_Aslan) 1908-09 - [Nazım Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Naz%C4%B1m_Bey) 1909-10 - [Azmi Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemal_Azmi) 1910-11 - [Cevdet Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cevdet_Belbez) 1911-12 - [Muhdi Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhdi_Bey) 1912 - [Tahir Hayreddin Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tahir_Hayreddin_Bey) 1912-13 - [Ahmet Macit Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_Macit_Bey) 1913-15 ## Ayrıca Bakınız - [Osmanlı Suriyesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_Suriyesi) [^1]: Beshara, 2012, Part 1 [^2]: Büssow, Johann (2011-08-11). Hamidian Palestine: Politics and Society in the District of Jerusalem 1872-1908. BRILL. p. 5. ISBN 978-90-04-20569-7. Retrieved 2013-05-17. [^3]: Ilan Papeh (1999). The Israel - Palestine Question. Routledge. p. 36. ISBN 978-0-415-16948-6. Retrieved 2013-05-17. [^4]: Jankowski, 1997, p. 174. [^5]: Ilan Papeh (1999). The Israel - Palestine Question. Routledge. p. 36. ISBN 978-0-415-16948-6. Retrieved 2013-05-17. [^6]: Butrus Abu Manneh. The Rise of the Sanjak of Jerusalem. p. 39. [^7]: İnalcık, Halil&Seyitdanlıoğlu, Mehmet. Tanzimat, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, S. 258,259, ISBN 978-605-360-274-3 [^8]: Satış, İhsan. KUDÜS MUTASARRIFLARI (1841-1902). Tarih İncelemeleri Dergisi, 2015, s. 545-572.