# Kopuz

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Kopuz
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Kopuz, https://tr.wikipedia.org/wiki/Kopuz (CC-BY-SA-4.0)

![Kopuz](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/10/Kopuz.jpg/1280px-Kopuz.jpg)
*Kopuz (Beknazar Zh at en.wikipedia, CC-BY-SA-3.0)*

**Kopuz**, Türk ve Altay halk kültüründe bir çalgı. **Komus** da denir. [Bağlama](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Flama)nın atası olan müzik aletidir. [Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1)'de önemi büyüktür. Bağlama ve kopuz kutsal sayılır. Bu kelimeyle ilişkili olan *kobzamak*, *kopzatmak* gibi fiiller çalgı çalmayı ifade eder.

Kopuz, en eski [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) halk [çalgı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87alg%C4%B1)sı olarak bilinmektedir. Ancak kopuz adıyla anılan farklı çalgılara rastlanmaktadır. Şu anda hâlâ [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu), [Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya) ve [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)'da, özel olarak Kırgızistan'da kullanılmaktadır. [Şaman](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eaman)lar törenlerde kopuzu kullanırlardı. Teknik olarak çalgı bağlama ailesi içinde değerlendirilmelidir. Bunun yanında diğer önemli telli çalgılar arasında *Iklığ* ve *Gizek* adı verilen yaylı olanlar ile *Yatuğan* denen ve yatık olarak çalınanlar yer alır.

## Halk kültüründe kopuz

Eski Türk kültüründe bu çalgının önemli bir yeri vardır. Havada uçan veya ölen kopuzlar masallarda zaman zaman yer alır. Kopuzun, [Korkut Ata](https://turkipedia.org/tr/wiki/Korkut_Ata)'nın buluşu olduğu söylenir. Hastalıkların tedavisinde bile kullanılır. Kopuzun sahibi onu bir başkasına vermeyi tabu sayar ve birinin elinin değmesinin günah olduğunu kabul eder. Şamanlar ruhları onunla çağırır. [Aldacı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aldac%C4%B1) (Ölüm Tanrısı) bile Kopuz'un sesinden Korkut Ata'nın canını veya o civarda bulunanların ruhunu almaya gelemez. Onun sesinde bir haşmet vardır. Korkut Ata öldükten sonra kopuzu yıllarca acıklı sesler çıkarmıştır.

Anadolu'da derlenmiş olan bir efsaneye göre Akbaba kuşu yakaladığı tavşanı ağaçta yerken bağırsağı yanlışlıkla bir dala takılarak gerilir ve orada kurur. Çıkan sesleri "Ilgıs" adındaki bir ruh duyarak çalmaya başlar.[^1] Bunu duyan avcılar sese gelirler ve bağırsaktan oluşan bu teli bir çubuğa gererek çalgı haline dönüştürürler. "Ilgıs" ise avcılara çubuğun altına bir kütük ekleyerek içini oymalarını söyler[^2] (veya ilham verir). İlk telli saz böylece oluşur.

## Etimoloji

(Kop) kökünden türemiştir. Hızlı hareket etmek anlamını taşır. Kopmak, Anadolu'da aynı zamanda koşmak demektir. “Kop Gel” bu anlamda kullanılır.

## Ayrıca bakınız

- [Ağız kopuzu](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C4%9F%C4%B1z_kopuzu)
- [Kobzar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kobzar)
- [Berbât](https://turkipedia.org/tr/wiki/Berb%C3%A2t)

## Fotoğraflar

![Kırgızistan somu üzerinde yer alan kopuz görseli](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/KyrgyzstanP15-1Som-1999%282000%29_b.jpg/1280px-KyrgyzstanP15-1Som-1999%282000%29_b.jpg)
*Kırgızistan somu üzerinde yer alan kopuz görseli (National Bank of the Kyrgyz Republic, public-domain)*

[^1]: Sivas İlbeyli Yöresinden Derlenen Efsaneler”, Kadir Pürlü, Revak 98, (Sivas Vakıflar Bölge Müdürlüğü yay.) Sivas-Aralık 1998, Sayfa:57
[^2]: Sivas Efsaneleri, Kutlu Özen, 2001, Dilek Matbaası (Sayfa:349-350, "Ilgıs ve Saz Efsanesi" başlığı) <https://archive.org/details/sivas-efsaneleri_202204>
