# Koçgiri İsyanı > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Ko%C3%A7giri_%C4%B0syan%C4%B1 > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Koçgiri İsyanı, https://tr.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%A7giri_%C4%B0syan%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0) - **Çatışma:** Koçgiri İsyanı - **Parçası:** İç Cephe-Ayaklanmalar - **Tarih:** 6 Mart 1921 - 17 Haziran 1921; () - **Yer:** Sivas - **Sonuç:** İsyan bastırıldı - **Savaşan:** Ankara Hükûmeti; Koçgiri aşireti; Kürt Teali Cemiyeti (KTC) - **Komutan:** Mustafa Kemal Paşa; Sakallı Nurettin Paşa; Binbaşı Halis Bey (6. Süvari Alayı Komutanı); Topal Osman; Alişan Bey (Esir); Haydar Bey; Alişir; Baytar Nuri (Esir); Paso; Misto; Güzel Ağa - **Güç:** Hükümet İddiası:; 3.161 asker; 1.351 hayvan; 2.750 tüfek, 3 hafif ve 18 ağır makineli tüfek; ----; İsyancı İddiası:; 6.000 süvari; 25.000 piyade; Bilinmeyen sayıda milis ve jandarma; ----; Modern Tahminler:; ~3.000 gücenlik gücü; Hükümet İddiası:; 3.000 isyancı (çoğu atlı); 2.500 tüfek; ----; İsyancı İddiası:; 6.000 İsyancı; ----; Modern Tahminler:; 40.000 isyancı - **Kayıp:** Bilinmiyor; 500 ölü, 2000 tutsak; Toplam:2.500 **Koçgiri İsyanı**, Şubat 1921'de Sivas'ın doğusunda bulunan ve ezici çoğunluğun militan olduğu Koçgiri bölgesinde başlayan bir [Kürt](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrtler) ayaklanmasıydı. İsyan Alevi inancına mensup zamanla Kürtleştiği düşünülen [Kızılbaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1lba%C5%9F) olan ve Sivas'ın doğusunda ikamet eden [Koçgiri aşireti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ko%C3%A7giri_a%C5%9Fireti) tarafından çıkarıldı.[^1][^2] Aşiret liderlerinin [Kürdistan Teali Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrdistan_Teali_Cemiyeti) ile yakın ilişkileri vardı.[^3][^4] İsyan, Haziran 1921'de bastırıldı. Koçgiri aşireti; kendi arasında 16 aşiretten oluşan Alevi inançlı [Kızılbaşlardan](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1lba%C5%9F) oluşur, ana dilleri Kürtçenin [Kurmanci](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kurmanci_K%C3%BCrt%C3%A7esi) lehçesidir. [Suşehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Su%C5%9Fehri), [Hafik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hafik) ([Koçhisar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ko%C3%A7hisar)), [Kemah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kemah), [Kuruçay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuru%C3%A7ay%2C_Zile), [Zara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zara%2C_Sivas), [İmranlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mranl%C4%B1), [Divriği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divri%C4%9Fi), [Refahiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Refahiye), [Kangal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kangal) ve çevresinde 135 köy ile en az 40.000 nüfustan oluştuğu tahmin ediliyordu.[^5] İsyanı bastırmak için 3.161 erden oluşan birlikler gönderildi. İsyancıların toplam mevcudu ise en az 3000 kadardı. [Kürt Teali Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrdistan_Teali_Cemiyeti) Alişan Bey'i [İmranlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mranl%C4%B1)'ya göndererek örgütün kurulmasını istemiş ve Alişan Bey, o dönem [Kangal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kangal)'da memur olarak görev yapan [Baytar Nuri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nuri_Dersimi) ile birlikte örgütü kurmuştur. Baytar Nuri, ayrıca [Zara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zara%2C_Sivas), [Divriği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divri%C4%9Fi), [Kangal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kangal), [Hafik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hafik), [İmranlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mranl%C4%B1), [Beypazar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beypazar), [Celalli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Celalli), [Sincan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sincan), [Hamo](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hamo), [Zınara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Z%C4%B1nara) ve [Domura](https://turkipedia.org/tr/wiki/Domura)'da cemiyetinin şubesini kurmuştur. [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk), [Erzurum Kongresi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum_Kongresi) kararlarının [Kürtler](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrtler)i de kapsadığını anlatarak Alişan Bey'i ikna etmeye çalışmış ve [Sivas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivas) [milletvekili](https://turkipedia.org/tr/wiki/Milletvekili) olmasını önermiştir. Alişan Bey [Sivas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivas) [milletvekili](https://turkipedia.org/tr/wiki/Milletvekili) olmayı başta kabul ettiyse de [Alişir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali%C5%9Fir) ve Baytar Nuri ile konuştuktan sonra bu öneriyi reddetmiştir. Mustafa Kemal Paşa önerisiyle Tunceli'nin ileri gelenlerine milletvekilliği önerilmiş ve Tunceli'nin ileri gelenleri teklifi kabul ederek isyana katılmamıştır. Bu nedenle isyan Sivas-Erzincan bölgesinde sınırlı kalmıştır. Bununla birlikte Baytar Nuri de milletvekilliği önerisini kabul etmemiştir. Ayrıca Baytar Nuri, [Kürt](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrtler) özerkliğiyle yetinen [Seyit Abdülkadir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyyid_Abd%C3%BClkadir)'i [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) ajan rolünü oynamakla suçlamıştır. Aynı zamanda Baytar Nuri, Tunceli aşiretleri liderlerinden [Tuncelili Diyap Ağa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diyap_Y%C4%B1ld%C4%B1r%C4%B1m)'yı da [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) ajanlığı ile suçlamıştır. 1920 başlarında Baytar Nuri, [Yellice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yellice) nahiyesinde Hüseyin Abdal tekkesinde Canbegan ve Kurmeşan gibi aşiretlerin reisleriyle birlikte toplantı düzenleyerek [Sevr Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sevr_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'nın uygulanmasını ve [Diyarbakır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diyarbak%C4%B1r), [Van](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van), [Bitlis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bitlis), [Elâzığ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Elaz%C4%B1%C4%9F), [Tunceli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tunceli) ve [Koçgiri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ko%C3%A7giri)'den oluşan bağımsız Kürt devleti kurmasını kararlaştırmıştır. İsyanı, [Koçgirili Alişir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali%C5%9Fir) ve 306 isyancının Temmuz ayında bir karakolu basmasıyla başlamıştır. Zara'nın Çulfa Ali karakoluna ve Şadan aşiret reisi Paşo da Refahiye'ye saldırmışlardır. Türkiye Büyük Meclis Hükûmeti [Koçgiri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ko%C3%A7giri) aşireti reisi Alişan Bey'i Refahiye kaymakam vekilliğine, kardeşi Haydar Bey'i de [İmranlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mranl%C4%B1) bucak müdürlüğüne atayarak çatışmayı önlemeye çalışmıştır. [İsyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0syan)ı bastırmak için İmranlı'ya gelen 6. [Süvari](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCvari) Alayının komutanı Binbaşı Halis, yakalanarak isyancıların harp divanı kararıyla idam edilmiştir. İsyan eden aşiretler, Koçgiri kazasının mümtaz bir vilayet yapılmasını istemiştir. 25 Kasım 1920'de "Batı Tunceli Aşiret Reisleri", [Türkiye Büyük Millet Meclisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi)ne [Sevr Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sevr_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'nın uygulanması gerektiğini ve aksi halde silah zoruyla hakkı almaya mecbur kalacağını açıklamıştır. Ayaklanma, bölgedeki 6. Süvari Alayı'nın bir grup asker kaçağını yakalamak isterken baskına uğramasıyla 6 Mart 1921'de başlamıştır. Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmeti [Sakallı Nurettin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sakall%C4%B1_Nureddin_Pa%C5%9Fa)'nın [Merkez Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Merkez_Ordusu)'nun emrinde [Topal Osman Ağa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Topal_Osman)'nın bizzat komuta ettiği 42. ve 47. [Giresun Alayları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Giresun_Alaylar%C4%B1)'nı isyanı bastırmakla görevlendirmiştir. Nisanda harekâtın birinci evresi sona erdiğinde asiler küçük gruplar halinde dağılarak Kuzey ve Kuzeydoğu yönünde kaçmışlardır. Bundan sonraki ikinci etapta geniş çaplı takip harekâtı ile asilerin etkinliği iyice kırılmış, 17 Haziran'da asilerin elebaşlarından Haydar Bey'in kardeşi Alişan ve 32 asi ileri geleni ile 500'den fazla asi teslim olmuş, bunlar muhakeme edilmek üzere Sivas'a gönderilmişlerdir.[^6] [İsyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0syan) Haziran 1921'de tamamen bastırılmıştır. ## Konuyla ilgili meclis araştırması önergesi İstanbul Milletvekili [Ali Kenanoğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_Kenano%C4%9Flu) ve 19 HDP Milletvekili, 1921'de meydana gelen Koçgiri isyanı ve sonrası yaşananların tüm yönleriyle araştırılması amacıyla 1 Nisan 2021 tarihinde [Türkiye Büyük Millet Meclisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi) Başkanlığına araştırma önergesi vermişlerdir.[^7] ## Ayrıca bakınız - [Koçgiri aşireti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ko%C3%A7giri_a%C5%9Fireti) - [Alişir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali%C5%9Fir) - [Topal Osman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Topal_Osman) - [Sakallı Nurettin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sakall%C4%B1_Nureddin_Pa%C5%9Fa) - [İmranlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mranl%C4%B1) - [Nuri Dersimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nuri_Dersimi) ## Konuyla ilgili yayınlar - [Nuri Dersimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nuri_Dersimi): *Kürdistan Tarihinde Dersim*, Halep, 1952, (Komkar Yayınları, Köln, 1988) - Hıdır Göktaş: *Kürtler, İsyan-Tenkil*, İstanbul, 1991 - Faik Bulut: *Dersim Raporları*, İstanbul, 2005, ISBN 975-6106-02-6 - Uğur Mumcu, *Kürt - İslam Ayaklanması 1919-1925*, Tekin Yayınları, İstanbul, 1991, s.33-40. ISBN 975-478-088-9 - Kadim Laçin, 'Koçgiri'siz Cumhuriyet', Mayıs 2009, www.kadimlacin.com, ISBN 9789562599 - Ebubekir Hazim Tepeyran, Belgelerle Kurtuluş Savaşı Anıları, Çağdaş, 1982 [^1]: Güneş, Ergin. Koçgiri İsyanı Ekseninde Dersim Direnişi. Tunceli University, 2014, s. 244. [^2]: Olson, Robert W.. The emergence of Kurdish nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880-1925. University of Texas Press, 1989, s. 35. [^3]: Olson, Robert W.. The emergence of Kurdish nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880-1925. University of Texas Press, 1989, s. 28. [^4]: Olson, Robert. The Koçgiri Kurdish rebellion in 1921 and the draft law for a proposed autonomy of Kurdistan. Oriente Moderno, 1989, s. 41. [^5]: kurtulussavasi.org, Savaşlar ve Antlaşmalar: TBMM'ne karşı ayaklanmalar [^6]: Türk İstiklal Harbi, VI. Cilt, İstiklal Harbinde Ayaklanmalar, T. C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Resmî Yayınları, (1974), sayfa 281 [^7]: Request Rejected.