# Klasik Türk müziği > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Klasik_T%C3%BCrk_m%C3%BCzi%C4%9Fi > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Klasik Türk müziği, https://tr.wikipedia.org/wiki/Klasik_T%C3%BCrk_m%C3%BCzi%C4%9Fi (CC-BY-SA-4.0) **Klasik Türk müziği, klasik Türk mûsıkîsi, **Osmanlı'daki adıyla **mûsıkî **veya günümüzde kullanılan adıyla **Türk sanat müziği;** Türk kültürüne has [makam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Makam_%28m%C3%BCzik%29)lı bir müzik türü. [Klasik batı müziği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Klasik_m%C3%BCzik) ve Hint müziği ile beraber dünya üzerinde süreklilik ve gelenek oluşturma bakımından mevcut birkaç klasik müzikten birisi olarak kabul edilir. ## Etimolojisi Bu terimdeki "Türk" ve "klasik" kelimeleri, cumhuriyet döneminde [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nden süregelen müziğe karşı Batı müziği taraftarlarınca ileri sürülen bazı iddialara cevap vermek için türetilmiştir. Bu iddialardan en önemlisi Osmanlı müziğinin Türklerin değil, Bizans ve İran müziği kaynaklı olduğuna dair olan tezdir. [Hüseyin Sadeddin Arel](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_Sadeddin_Arel) ve [Rauf Yekta](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rauf_Yekta) gibi batılı müzik çevrelerince de saygın görülen kimi müzikologlar, bu iddiaları belge ve bilgilerle çürütmüşlerdi. Cumhuriyet döneminde bu müzik geleneği genellikle göz ardı edilmiş, hatta 2 Kasım 1934-6 Eylül 1936 tarihleri arasında verilen emir ile devlet radyosunda çalınması yasaklandı. Bu yasağın politik sebeplerle[^1] veya Türk Halk Müziğinin yaygınlaştırılması maksadıyla[^2] konulduğu düşünülmekle birlikte sonuç olarak Klasik Türk müziğini modern yöntemlerle öğreten konservatuvarlar ancak 1970'li yıllarda kurulabildi. Klasik Türk müziğinin adlandırılması konusunda görüş ayrılıkları vardır. Osmanlı döneminde bu müziğe sadece "musıkî" denmekteydi. Nitekim bu geleneksel müziği, [Cinuçen Tanrıkorur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cinu%C3%A7en_Tanr%C4%B1korur) gibi "Osmanlı müziği" olarak adlandıranlar olduğu gibi, ona "Geleneksel Türk müziği" adını verenler de vardır. ## Tarihi ![Osmanlı Halep'inde Müslüman ve Hıristiyanlardan müteşekkil bir müzik grubu, 1794. Sırasıyla tef, tambur, ney, kemençe ve nakkare çalan müzisyenler görülmektedir.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/50/Aleppomusic.jpg) *Osmanlı Halep'inde Müslüman ve Hıristiyanlardan müteşekkil bir müzik grubu, 1794. Sırasıyla tef, tambur, ney, kemençe ve nakkare çalan müzisyenler görülmektedir. (public-domain)* Klasik Türk müziği tarihsel açıdan altı döneme ayrılabilir: *oluşum dönemi*, *dönüşüm dönemi*, *klasik dönem*, *son klasik dönem*, *romantik dönem* ve reformist *dönem*. 10. yüzyılda yaşamış olan [Farabi](https://turkipedia.org/tr/wiki/F%C3%A2r%C3%A2b%C3%AE)'den [Timur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Timur)lenk'in öldüğü 1405'e kadar geçen süre, Türk müziğinin nazari (teorik) yönleriyle açıklandığı ve yazıya aktarılmaya başlandığı *oluşum dönemi*ni kapsamaktadır. Bu dönemin sonlarına doğru, çok meşhur bir üstat olan [Abdülkadir Meragi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClk%C3%A2dir-i_Mer%C3%A2g%C4%AB), bir sonraki *evre*nin tohumlarını atmış, Türk müziğine yeni bir yön vermiştir. Bunu takiben, [16. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/16._y%C3%BCzy%C4%B1l)ın başından [Yavuz Sultan Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Selim)’in tahta çıktığı 1512’ye değin; anlatılageldiği şekilde, Türk müziğinin ses perdeleri ve makamları üzerinde birtakım nazari değişiklikler yapılmıştır. Bu dönem, *Diyar-ı Rum****un ve Balkanlar’ın üzerinde Mevlevihanelerin yapıldığı, ***[***İstanbul***](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)***’un fethedildiği, ***[***Bizans İmparatorluğu***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)*** kalıntıları arasına ***[***Enderun***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ender%C3%BBn)*** saray okulunun kurulduğu, kökleştiği ve Orta Asya'dan ***[***Ali Şir Nevai***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_%C5%9E%C3%AEr_Neva%C3%AE)***, ***[***Hüseyin Baykara***](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_Baykara)***, ***[***Ali Kuşçu***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_Ku%C5%9F%C3%A7u)***, ***[***Şadi***](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eadi)*** gibi Bilim adamlarının İstanbul'a cezbedildiği bir *****dönüşüm dönemi*****, keza bir nevi *****Rönesans***** olarak görülmektedir.*** Klasik Türk müziği; Orta Asya, Selçuklu ve özellikle Osmanlı uygarlığının bir ürünü olarak, pek çok milletin müziklerini etkilemiş, onların müziğini de kendi potasında eritmiştir. Bunun bir sonucu olarak, klasik musıkî, gerek makam sayısı ve anlayışı, gerekse formlar ve usuller bakımından zengin bir müzik türü olmuştur. Bunun ardından, [15. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/15._y%C3%BCzy%C4%B1l)ın başından [IV. Murat](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Murad)’ın öldüğü 1640’a dek, doğuya düzenlenen seferler sayesinde, [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) sarayında, Ortadoğu’dan getirilen müzik ve sanat adamlarının faaliyet gösterdiği bir dönem yaşanmıştır. [Itri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buh%C3%BBr%C3%AEz%C3%A2de_Mustafa_Itr%C3%AE)’den (1640-1712) 1730'a kadarki zaman diliminde, Avrupai [Barok](https://turkipedia.org/tr/wiki/Barok) ve [Rokoko](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rokoko) etkilerin Osmanlı sarayına nüfuz ederek, zamanının doğu kültürüyle apayrı bir sentez oluşturduğu *klasik dönem* süregelmiştir. 1730’dan [İsmail Dede Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hamm%C3%A2m%C3%AEz%C3%A2de_%C4%B0sm%C3%A2il_Dede_Efendi)’nin 1846’daki ölümüne dek uzanan dönem ise *son klasik dönem* olarak adlandırılmaktadır. [Tanzimat Fermanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanzimat_Ferman%C4%B1)'nın ilan edildiği yıllardan (1839) [2. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nın sona erdiği 1945’e kadar süren akım da *romantik dönem* olarak anılmaktadır. ## Günümüzde Klasik Türk müziği Türk Sanat Müziği ile Klasik Türk müziği birbirine yakın kavramlar olmakla birlikte; "Klasik Türk müziği", tarihî anlayış ve geleneği temsil ederken, Batı müzik terminolojisinden ödünç alınmış "sanat müziği" kavramı ise daha çok bu musıkînin Cumhuriyet döneminde aldığı modern bir biçimi ifade eder. [20. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/20._y%C3%BCzy%C4%B1l)ın ortalarından bugüne kadar gelen dönem *çağdaş dönem*dir. Bu dönemin en önemli temsilcilerinden biri [Münir Nurettin Selçuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCnir_Nurettin_Sel%C3%A7uk)'tur. Bu dönemde kâr, beste, ağır ve yürük semâi gibi formlar arka planda kalırken, modern müzik anlayışına uygun kısa süreli, kısa güfteli ve hareketli şarkı ve fantezi formları Türk Sanat Müziği'ne hakim duruma gelmiştir. Bu anlayışın Batı müziğini model alması sonucunda, koro ve konser gibi uygulamalar yaygınlık kazanmış; keman, piyano, klarnet gibi Batılı sazlar da saz heyetlerine girmiştir. Bu modern anlayışı destekleyen unsurlardan birisi de, klasik musıkîde en önemli aktarım ve anlayış aracı olan meşk geleneğinin sekteye uğramasıdır. Klasik sanatların hepsinde geçerli olan ve talebenin bir üstadın "elinden geçerek" musıkîyi öğrenmesi süreci büyük ölçüde sona ermiş, yerine modern anlayışla, nota üzerinden eser öğretilen koro ve dernekler geçmiştir. Tasavvufî felsefeye, dolayısıyla aşkınlığa ve tefekküre dayanan klasik musıkî anlayışı yerine eğlence odaklı bir müzik anlayışı yerleşmiştir. Buna rağmen klasik musıkî geleneğini sürdüren ve yeni eserler verenler yok değildir. [Hacı Arif Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_Arif_Bey) ile başladığı ileri sürülen modernleşme döneminde klasik üslubu ve anlayışı devam ettiren [Gülçin Yahya Kaçar](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCl%C3%A7in_Yahya_Ka%C3%A7ar), [Fehmi Tokay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fehmi_Tokay), [Zeki Arif Ergin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeki_Arif_Ergin) ve [Ahmet Avni Konuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_Avni_Konuk) gibi bestekârlar da yer almıştır. Günümüzde de bu anlayışa bağlı genç bestekârlar eserler vermektedir. Türk sanat müziği kamu radyo ve televizyonları kadar gazino gibi eğlence mekanlarının da temel tercihini oluşturmuş, bu nedenle kitlelere ticari açıdan da ulaşabilmiştir. Bu evrenin önemli bestecileri arasında [Sadettin Kaynak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadettin_Kaynak), [Bimen Şen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bimen_%C5%9Een), [Refik Fersan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Refik_Fersan), [Yesari Asım Arsoy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yesari_As%C4%B1m_Arsoy) ve [Avni Anıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avni_An%C4%B1l) sayılabilir. Türk sanat müziğinin bu bestecilerden başka "piyasa müziği" olarak anılan daha popüler bazı önemli bestecileri de vardır. Bunlara örnek olarak [Yusuf Nalkesen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yusuf_Nalkesen), [Şekip Ayhan Özışık](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eekip_Ayhan_%C3%96z%C4%B1%C5%9F%C4%B1k) ve [Teoman Alpay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Teoman_Alpay) verilebilir. Günümüz TRT repertuvarında 19 bine yakın Türk musikisi eseri bulunmaktadır. ## Türk müziğinde enstrümanların önemi ![Türk müziğinde bazı telli çalgılar: cura, çöğür, bağlama ve divan saz.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Cura_cogur_baglama_divan_saz.jpg/1280px-Cura_cogur_baglama_divan_saz.jpg) *Türk müziğinde bazı telli çalgılar: cura, çöğür, bağlama ve divan saz. (Sven Kraus, CC-BY-SA-4.0)* Türk müziğindeki başlıca çalgılar; [ud](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ut), [kanun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kanun_%28%C3%A7alg%C4%B1%29), [keman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Keman), [ney](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ney), [tanbur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanbur), [lavta](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lavta), [klasik kemençe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Klasik_kemen%C3%A7e), [rebab](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rebap), [santur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Santur), [kudüm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kud%C3%BCm), [def](https://turkipedia.org/tr/wiki/Def) ve [zildir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zil_%28%C3%A7alg%C4%B1%29). Doğaçlama bir tür olan [gazel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazel) için kullanılan ve çalgısal-vokal ayrımına göre ortaya çıkan kategoriye *sözel taksim* adı verilmektedir. Osmanlı klasik ve halk mûsikîsinde kullanılan bütün [telli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Telli)/[saplı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sapl%C4%B1) çalgıların atası olan [Kopuz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kopuz)'un ömrü 18. yüzyıla kadar devam edebilmiş, 10. ila 16. yüzyıllar arası çok revaçta olan ud yerini, l9. yüzyılın sonunda yeniden almak üzere, 17. yüzyıldan itibaren tanbura bırakmış, tarihi Türk harpı [çeng](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87eng)'le, Türk pan flütü [miskal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Miskal) 19. yüzyılda, santur ise 20. yüzyılda artık kullanılmaz olmuşlardır. Önce viola d'amore şeklinde sinekemanı adı ile Batıdan gelen keman, daha sonra [viyola](https://turkipedia.org/tr/wiki/Viyola), [viyolonsel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Viyolonsel) ve [kontrbas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kontrbas) ile, önceleri [köçekçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6%C3%A7ek%C3%A7e) ve [tavşanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tav%C5%9Fanca) adı verilen saray [rakslarının](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dans) eşlik sazı olan kemençe ve lavta 20. yüzyılda klasik mûsikîye de girmiş; kaşıkla [zilli maşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zilli_ma%C5%9Fa)nın halk oyunlarında yaşamasına mukabil, [çalpara](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87alpara) da denen [çengi çubuğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87engi_%C3%A7ubu%C4%9Fu), köçekçe ve tavşancalarla birlikte tarihe karışmıştır. Mûsikî aletleri bilimi demek olan "[Organoloji](https://turkipedia.org/tr/wiki/Organoloji)"de çalgılar, hangi müzik söz konusu olursa olsun, bu sanatın insanla birlikte doğuşundan bu yana geçirdiği merhaleler göz önüne alınarak, vurmalı çalgılar, nefesli çalgılar ve telli çalgılar sırası içinde incelenmektedir. ## Dış bağlantılar - [Türk Mûsikîsi üzerine çeşitli makaleler](http://www.turkmusikisi.com/makaleler/makaleler.htm) - [Safiye Ayla'dan bir gazel](http://www.umbc.edu/eol/wikipedia/Safiye.mp3) mp3, 829 kB, 0:00:53 duration - [Kâni Karaca'nın Mevlid kıraâti](http://www.umbc.edu/eol/wikipedia/Merhaba.mp3) mp3, 1.3 MB, 0:01:28 duration - [Kûçek Mustafâ Dede'nin Beyati Mevlevi Âyini'nin Dördüncü Selâmı](http://www.umbc.edu/eol/wikipedia/Sultanim.mp3) mp3, 793 kB, 0:00:50 - [Dr.Savaş Ş. Barkçin, "Mûsikîmiz Kimin? Anlamsız Bir Soruya Anlamlı Bir Cevap", Hece Dergisi, Yerlilik Özel Sayısı, Yaz 2010](http://www.mutriban.com/musikimiz-kimin-anlamsiz-bir-soruya-anlamli-bir-cevap,) - [,Ali TUTAN, "Türk Musikisi Çalgıları" Kış 2011](http://www.turkmusikisi.com/calgilar/index.html) [^1]: Ünsal Deniz. Türk Mûsikî İnkılâbı Bağlamında Klasik Türk Mûsikîsi Çalgıları. 2007. [^2]: Özdil, Yılmaz. Anka Kuşu. Sia Kitap, 2022, s. 72.