# Kite Kalesi

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Kite_Kalesi
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Kite Kalesi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Kite_Kalesi (CC-BY-SA-4.0)

- **Adı:** Kite Kalesi
- **Yer:** Ürünlü, Nilüfer, Bursa
- **Tipi:** Ova Kalesi (Castrum)
- **İnşası:** Bizans İmparatorluğu dönemi
- **İnşa eden:** Bizans Tekfurları
- **Malzemeleri:** Tuğla, moloz taş, devşirme malzeme
- **Hizmeti:** Askeri Üs, Tekfurluk Merkezi
- **Yıkılışı:** Zamanla tahrip olmuştur (Günümüzde harabe)
- **Durumu:** Harabe (Kalıntıları mevcut)
- **Sahibi:** Türkiye Cumhuriyeti
- **Halka açık mı:** Evet (Kalıntılar köy içinde görülebilir)
- **Garnizon:** Osmanlı döneminde "Müstahfızan" (Kale Muhafızları) birliği
- **Muharebeler:** Dimbos Muharebesi sonrası kuşatma (1303), Bursa Kuşatması

**Kite Kalesi** (Bizans dönemi adıyla: *Kitai*), [Bursa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa) ilinin [Nilüfer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nil%C3%BCfer%2C_Bursa) ilçesine bağlı [Ürünlü Mahallesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Cr%C3%BCnl%C3%BC%2C_Nil%C3%BCfer)'nde bulunan tarihi kaledir. [Bizans İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) döneminde bölgenin en önemli savunma ve yönetim merkezlerinden biri olan yapı, [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) döneminde de askeri işlevini sürdürmüştür. Bursa Ovası'ndaki diğer kalelerin aksine sarp bir tepeye değil, düz bir ova üzerine inşa edilmiştir.[^1]

## Tarihçe

### Bizans Dönemi ve Fetih

Kite, Bizans döneminde [Bitinya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bitinya) bölgesinde, Prusa (Bursa) ile Apollonia ([Gölyazı](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6lyaz%C4%B1%2C_Nil%C3%BCfer)) arasındaki lojistik hattı koruyan stratejik bir "Tekfurluk" (Valilik) merkeziydi. Kale, Bursa'nın fethine giden süreçte Osmanlı kuvvetleri için aşılması gereken önemli bir engel teşkil etmiştir.

Tarihçi [Halil İnalcık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halil_%C4%B0nalc%C4%B1k)'a göre; Osmanlılar [1302](https://turkipedia.org/tr/wiki/1302) yılındaki [Koyunhisar Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bafeus_Muharebesi)'nden sonra İznik ve Bursa'yı abluka altına almış, Bursa'nın dış dünyayla bağlantısını kesmek için çevresindeki Kite, Kestel ve Atranos (Orhaneli) kalelerini hedef almıştır.[^2]

[1303](https://turkipedia.org/tr/wiki/1303) yılındaki [Dimbos Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dimbos_Muharebesi)'nde Osmanlılara karşı ittifak kuran tekfurlar arasında yer alan Kite Tekfuru, yenilgi sonrası kalesine sığınmıştır. [Osman Gazi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osman_Gazi) komutasındaki birlikler kaleyi kuşatmış ve kısa sürede ele geçirmiştir. Dönemin kroniklerinden [Aşıkpaşazade](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%82%C5%9F%C4%B1kpa%C5%9Faz%C3%A2de) Tarihi'nde, Kite Tekfuru'nun kale önünde idam edilerek bölgedeki diğer tekfurlara gözdağı verildiği anlatılır.[^3]

### Osmanlı Dönemi

Kite Kalesi, fethin ardından terk edilmemiş ve Osmanlı askeri teşkilatının bir parçası olarak kullanılmaya devam etmiştir. Özellikle 17. yüzyıl kayıtları, kalenin askeri statüsünü koruduğunu göstermektedir:

- **Müstahfızan Teşkilatı (1660):** Hicri 1070 (Miladi 1660) tarihli "İcmal-i Tımarha-i Mustahfızan" (Kale Muhafızları Tımar Özeti) defterinde, Hüdavendigar (Bursa) Sancağı'na bağlı kaleler arasında Kite de sayılmıştır. Belgede Kite Kalesi'nde görevli muhafızlara tımar tahsis edildiği görülmektedir. Bu kayıt, kalenin 17. yüzyıl ortalarında faal bir garnizona sahip olduğunu kanıtlar.[^4]
- **Kale Emekdarları (1732):** Hicri 1145 (Miladi 1732) tarihli bir başka berat kaydında ise "Kite Kalesi emekdarlarından Mustafa" ifadesi yer almaktadır. Bu belge, kalede uzun süre görev yapmış askerî personelin (emekdar) varlığını doğrulamaktadır.[^5]

## Mimari Özellikler

Kite Kalesi, "Castrum" (Ordugah) tipinde, dikdörtgen planlı bir ova kalesidir. Savunma zafiyeti oluşturabilecek düz bir zemine inşa edildiği için sur duvarlarının dönemin standartlarına göre daha kalın ve yüksek yapıldığı düşünülmektedir.

Duvar örgüsünde Bizans mimarisine özgü, tuğla ve moloz taşın sıralı olarak kullanıldığı "almaşık teknik" görülür. Günümüzde kalenin ana gövdesi büyük ölçüde yıkılmış olsa da, Ürünlü Mahallesi'nin çeşitli noktalarında sur temelleri ve duvar kalıntıları yüzeyde görülebilmektedir. Ayrıca kale surlarından sökülen devşirme malzemelerin, köy meydanındaki tarihi **Kite Hamamı**nın inşasında kullanıldığı tespit edilmiştir.[^6]

## Ayrıca bakınız

- [Bursa Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1)
- [Dimbos Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dimbos_Muharebesi)
- [Ürünlü, Nilüfer](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Cr%C3%BCnl%C3%BC%2C_Nil%C3%BCfer)

[^1]: Kite Kalesi Kültür Envanteri, Erişim tarihi: 25 Aralık 2025 <https://kulturenvanteri.com/yer/kite-kalesi/>
[^2]: İnalcık, Halil. Osman Gazi'nin İznik Kuşatması ve Bafeus Muharebesi. Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1997, s. 92-95.
[^3]: Aşıkpaşazade, Tevârîh-i Âl-i Osman, (Haz. Kemal Yavuz, M.A. Yekta Saraç), Gökkubbe Yayınları, İstanbul 2003.
[^4]: Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Fon: TK.GM.d (Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü Defterleri), Gömlek: 348, Dosya: 323, Tarih: H-29-12-1070. Belge Özeti: "Hüdavendigar, İcmal... Mustahfızan-ı Liva-i Sultanhisarı... Kite: 59/A"
[^5]: Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Fon: AE.SMHD.I.. (Ali Emiri - Sultan I. Mahmud), Gömlek: 15995, Dosya: 279, Tarih: H-04-05-1145. Belge Özeti: "...mahlülünün Kite Kalesi emekdarlarından Mustafa'ya tevcihine dair..."
[^6]: Nilüfer'in Tarihi ve Kite Kalesi. Bursa'da Kültür. <http://www.bursadakultur.org/niluferin_tarihi.htm>
