# Kimmerler > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Kimmerler > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Kimmerler, https://tr.wikipedia.org/wiki/Kimmerler (CC-BY-SA-4.0) ![Kimmerlerin Urartu ve Kolha topraklarına girişi (M.Ö. 715-M.Ö. 713)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Urartu_715_713-en.svg/1280px-Urartu_715_713-en.svg.png) *Kimmerlerin Urartu ve Kolha topraklarına girişi (M.Ö. 715-M.Ö. 713) (Sémhur, CC-BY-SA-4.0)* - **Adı:** Kimmerler - **Kuruluş yılı:** (Bilinmeyen erken?) ve M.Ö. 8.yy - **Yıkılış yılı:** M.Ö. 630'lar **Kimmerler** ([Κιμμέριοι](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wikt%3A%CE%9A%CE%B9%CE%BC%CE%BC%CE%AD%CF%81%CE%B9%CE%BF%CF%82) *Kimmérioi*) M.Ö. 8. yüzyılın ilk yarısına kadar Kimmerya olarak da tabir edilen [İdil Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Volga)'inden [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz)'in kuzeyine doğru uzanan geniş bir alanda yaşamış büyük olasılıkla [Hint-Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hint-Avrupa_halklar%C4%B1) kökenli oldukları varsayılan göçebe ve savaşçı bir ulustur.[^1] Tutarlı Yunan ve yazılı Asur kaynaklarına göre Kimmerler M.Ö. 8. yüzyılın sonlarından itibaren Kafkasya üzerinden Anadolu'ya taşındılar ve burada [Frigya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frigya)-[Muşki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mu%C5%9Fkiler) Krallığının parçalanmasına sebep oldular ve onyıllar boyunca [Küçük Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'nın Yunan şehir devletleri, [Lidya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lidya) Krallığı ve [Asur İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asurlular) için bir tehdit oluşturdular. ## Tarih ![Kimmer atlı savaşçılarını betimleyen bir Asur kabartması](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/Kimerian.jpg) *Kimmer atlı savaşçılarını betimleyen bir Asur kabartması (public-domain)* [Kılıç](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7) kullanmada, ok atmada ve balta kullanmada ustaydılar. Kimmerlerden ilk söz eden [Homeros](https://turkipedia.org/tr/wiki/Homeros) Kimmerlerin ıssız dünyanın sisli ve karanlık ülkesinde yaşadıklarını yazar. [Herodot](https://turkipedia.org/tr/wiki/Herodot)os Kimmerlerin Kuzey [Pontus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pontus) bölgesinden geldiğini söyler. Kimmerya, M.Ö. 8. yüzyılın ortalarında [İskitler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skitler)in eline geçince yerlerinden olan Kimmerler büyük kafileler halinde güneye inerek [Kafkaslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya)daki Demir Kapı ve [Derbent](https://turkipedia.org/tr/wiki/Derbent%2C_Da%C4%9F%C4%B1stan) geçitlerini aşarak ([Urartu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Urartular)) Doğu Anadolu'ya girdiler. At üzerinde savaşan İskitler, yaya olarak savaşan Kimmerlere karşı üstünlük sağlamışlardı. M.Ö. 714'te [Urartu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Urartular) sınırını aşarak Orta Anadolu'ya doğru saldırılara başladılar. Kummuh ([Adıyaman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ad%C4%B1yaman) yöresi), Meluddu ([Malatya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malatya)), Tabal ([Nevşehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nev%C5%9Fehir)-[Kayseri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kayseri) yöresi), doğuda [Şubria](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eupria) ([Diyarbakır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diyarbak%C4%B1r) yöresi) ve batıda Hubuşna'ya ([Ereğli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ere%C4%9Fli)) kadar yayıldılar. Kimmerler daha sonra Karadeniz'in güney kıyısı boyunca batıya ilerleyip [Sinop](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sinop) ([Sinope](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sinope)) civarında bir üs oluşturmuş ve Tabal'a doğru güneye yönelmişlerdi. Kuzeyden gelen bu tehdit karşısında [Muşki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mu%C5%9Fkiler) kralı [Mita](https://turkipedia.org/tr/wiki/Midas), Asur ile ittifak yapmak zorunda kalmış ise de onun bu ittifakı bile Kimmer baskısını durduramamıştır. Milattan önce 705'te Muşki kralı Mita'nın da desteğini alan [Asur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asur) Kralı [II. Sargon](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Sargon) Kimmerler ile [Tabal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tabal)'da yaptığı savaşta ağır bir yenilgiye uğradı ve savaş alanında öldü. Muşki kralı Mita da savaştan sonra bir daha tarih sahnesinde görülmedi. Bu zafer üzerine Kimmerler bu bölgeyi bir süre daha ellerinde tuttular; [Sinop'](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sinop_%28il%29)u (Sinope) ele geçirdiler, batıda Kızılırmak'a kadar uzandılar ve [Dugdamme](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dugdamme) adındaki ünlü önderlerinin komutasında [Frigler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frigler)in üzerine yürüdüler. M.Ö. 696'da Frig başkenti [Gordion](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gordion)'u yağmaladılar. Kimmerler, Asur kralı [Esarhaddon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Esarhaddon) tarafından M.Ö. 679 yılında Hubuşna (Ereğli) mevkiinde bozguna uğratıldıktan sonra batıya yönelerek [Lidya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lidya)'yı tehdide başladılar. [Lidya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lidya) Kralı [Gigis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gigis), Asur Kralı [Asurbanipal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asurbanipal) ile diplomatik ilişkiler kurup, ondan sağladığı yardımla Kimmerleri M.Ö. 657'de büyük bir yenilgiye uğrattı, ancak Kimmerler bir süre sonra yeniden Lidya'ya saldırıp başkentleri [Sardes](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sardis)'i aldılar. Kral Gigis savaş alanında öldü. Sardes'i yakıp yıkan Kimmerler orada kalmayarak hızla Orta Anadolu'ya döndüler. Bir bölümü kuzeybatıya doğru çıkarak [Altınoluk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1noluk)'a, Antandros kenti çevresine yerleştiler. Gigis'ten sonra Lidya tahtına oğlu [Ardis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ardis) geçti. Ardis ülkesini Kimmer saldırılarının yarattığı güç durumdan kurtarmak amacıyla yeniden Asur Kralından yardım istedi. Ama Kimmerler kuzeybatıdan, Boğazlar üzerinden gelen [Traklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Traklar) ile birleşip yeniden Lidya'ya saldırdılar ve M.Ö. 638'de Sardes'i krallık sarayının bulunduğu Akropolis dışında bir kez daha istila ettiler. Bununla da yetinmeyip [Ege Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_Denizi) kıyısındaki kentlerden [Efes](https://turkipedia.org/tr/wiki/Efes), [Menderes Magnesiası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Magnesia_%28Ayd%C4%B1n%29), [Myus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Myus), [Priene](https://turkipedia.org/tr/wiki/Priene), [Lebedos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lebedos) ve [Melia](https://turkipedia.org/tr/wiki/Panionion)'nın yanı sıra bir olasılıkla [Milet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Milet)os'u da yağmaladılar. Sonra [Büyük Menderes](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Menderes) vadisi boyunca doğuya yönelerek o dönemlerde yurt edinmiş oldukları [Kapadokya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapadokya) bölgesine döndüler. (M.Ö. 630) Düzenli bir devlet örgütleri bulunmayan Kimmerler zaman içinde güçlerini yitirmeye başladılar. M.Ö. 630'dan kısa bir süre sonra ünlü önderleri Dugdamme'nin [Kilikya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kilikya) bölgesindeki bir savaşta ölmesi, onların Anadolu'daki etkinliklerine son verdi. M.Ö. 680-660 yılları arasında Tabal, [Hilakku](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hilakku) ve Lidya Kimmer saldırılarından Asurluların yardımına sığınmak zorunda kalmışlardı, bir süre sonra ise M.Ö. 630 yılında Asurlular bu istilacıları yenmeyi başarmışlardır.[^2] Sonuçta Lidya Kralı [Alyattes](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alyattis) tarafından M.Ö. 595'te büyük bir yenilgiye uğratılarak Kızılırmak'ın doğusuna sürüldüler. Anadolu'da kalanlar Balıkesir'in Edremit ilçesine bağlı Altınoluk beldesinde [Antandros](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antandros) kentinde yaşamışlardır. Diğerleri ikiye ayrılarak Asya ve Avrupa'ya dağıldılar. Batıya giden bir kol M.Ö. 500'e kadar [Macar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Macarlar) ovalarında yaşadı. [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m) yöresinde yaşayan Kimmerler ise M.Ö. 4. ve M.Ö. 3. yüzyıllara kadar varlıklarını sürdürmüşlerdir.[^3] ## Arkeolojik araştırmalar ![Kimmerlere özgü bir hançer (Ukrayna Müzesi](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8e/Cimmerian_dagger.jpg) *Kimmerlere özgü bir hançer (Ukrayna Müzesi (O.Mustafin, CC0-1.0)* Kimmerler arkeolojik olarak [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya) ve [Sibirya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sibirya)'nın doğusundan (bilhassa özel olarak [Karasuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karasuk_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC), [Arjaan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arjaan) ve Altay kültürlerinden) ve gelişimine katkıda bulunmuş olan Kafkasya'nın [Kuban kültürü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuban_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC)nden kaynaklı güçlü etkileri içeren, Batı [Avrasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrasya) bozkırlarının Erken [Demir Çağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Demir_%C3%87a%C4%9F%C4%B1) Çernogorovka-Novoçerkassk kültürleri ile ilişkilendirilirler.[^4] Diğer bir başka görüş ise Kimmerlerin maddî olarak erken (Kelermes-Evresi) [İskit](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skitler) kültürüne ait oldukları yönündedir.[^5] ### Çernogorovka M.Ö. 9 ve 8. yüzyılların başlarına tarihlenmektedir. Adını Çernogorovka köyü yakınlarındaki bir buluntu alanından almıştır. ([Bahmut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bahmut) yakınlarındaki Siwersk kasabası) Tipik olarak, mezar [tümülüs](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCm%C3%BCl%C3%BCs)leri altında, bazen merkezi bir yeraltı dehlizi boyunca uzanan [nişler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ni%C5%9F_%28mimarl%C4%B1k%29)in içinde doğu-batı yönlü bodur tipi definli mezarlar bulunur. Erkek mezarların da bronzdan ok uçları, at koşum takımı ve bronz saplı demir hançerler defin kültü gereğince mezar donatıları olarak mevcuttur. Çernogorovka kültürünün [metalürji](https://turkipedia.org/tr/wiki/Metalurji)si muhtemelen Kuzey Kafkasya [Kuban kültürü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuban_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC)nden etkilenmiştir. ### Novoçerkassk [Novoçerkassk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Novo%C3%A7erkassk) kültürü [Tunç Çağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tun%C3%A7_%C3%87a%C4%9F%C4%B1)'nın Kiriş mezar kültüründen türemiş olup M.Ö. 8 ve 7. yüzyıllara tarihlenir. Tuna ve Volga arasındaki bölgede yayılım gösterir. Alçak mezar höyükleri ([Kurgan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kurgan)) altında, batı-doğu yönelimli mezarlar tipiktir ve daha eski höyüklerde sonrası dönemlere ait yeni mezarlar da mevcuttur. Erkek mezar eşyaları, genelde savaş gereçleri olan [bileşik yay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bile%C5%9Fik_yay)lar, elmas biçimli ağızlı ok uçlarının yanı sıra demir mızraklar, kılıçlar, hançerler, topuz taş uçlu sopalar, bileği taşları ve bronz ve kemik aksesuarlı koşum takımlarından oluşur. At mezarları ise nadirdir. Kadın mezarları çoğunlukla seramik eşyaları içerir. Bireysel mezarlar, sosyal farklılıkları gösteren [altın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n) takılar da dahil olmak üzere çok zengin bir şekilde donatılmıştır. Novoçerkassk kültürüne ait bir istif yığını Gürcistan'daki [Surmuşi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Surmu%C5%9Fi)'de bulunmaktadır. Novoçerkassk kültürü M.Ö. 7. yüzyılda aniden sona erdi ve ardı sıra İskitlere atfedilen buluntular geldi. Bu, [Herodot](https://turkipedia.org/tr/wiki/Herodot)'un İskitlerin Kimmer topraklarını işgali hakkındaki açıklamalarını destekleyebilir. [Kuban](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuban) bölgesindeki buluntular [Asur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asur) ile olan temas ve bağlantılarını kanıtlamaktadır. [Kislovodsk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kislovodsk) yakınlarındaki Klin-Yar III'teki bodur tipi definli mezarlar da Asur kralları [Sanherib](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sanherib) veya [Asurbanipal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asurbanipal) zamanından kalma birkaç Asur'a özgü sivri başlı koni biçimli pirinç döküm [miğfer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mi%C4%9Ffer), Novoçerkassk tipi at [koşum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ko%C5%9Fum)larıyla birlikte bulundu. Paralı askerlerin mezarları veya elde edilmiş ganimetler olabilirler. Ancak Askold, [sac](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sac_%28metal_levha%29)dan perçinlendiklerine ve Yakındoğu parçaları gibi döküm yapılmadıklarına dikkati çeker ve bunların yerel üretimler olduğunu belirtir.[^6] Urartu kralı [I. Argişti](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Argi%C5%9Fti)'nin yazıtlı bir döküm bronz miğferi, Kuzey [Osetya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osetya)'daki Verhnyaya Ruça'da bulunur.[^7] Ukrayna Ulusal Bilimler Akademisi'nin üyelerinden Alman arkeolog Renate Rolle (1977), Rusya'nın güney kesimlerinde Kimmerlerin varlığını arkeolojik kanıtlar ile henüz hiç kimsenin kanıtlayamadığını savunmuştur.[^8] ### Anadolu ve Kelermes evresi Tarih Profesörü , Kimmerlere ait buluntuları net bir şekilde belirlemek için kuzey Anadolu'da Antik Yunan yazarlarına göre Kimmerlerin yerleştiği ve İskitlerin ise bulunmadığı bölgeleri inceledi. [Norşuntepe Höyüğü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nor%C5%9Funtepe_H%C3%B6y%C3%BC%C4%9F%C3%BC)'nden iki gömütü ve (Vuslat Ünal tarafından İskitlere veya [Sarmatlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sarmatlar)a atfedilen [Amasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amasya)'nın İmirler köyü ve yakınlarındaki iki gömütü'de (tam menşeini belirtmeden) Kimmerlere atfeder. Norşuntepe [Akropol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akropolis)ü'ndeki gömütler içinde bulunan çanak çömlekler sayesinde, M.Ö. 7. yüzyılın ortalarına tarihlenen bir yapı ile örtülüdür ve Gömüt III'te Urartu kralı II. Argišti'ye ait yazıtlar, birkaç Urartuya özgü dizgin gem ağzı ve Kelermes evresine özgü bir yırtıcı kafalı dizgin gem ağızlığı bulunmaktadır. Amasya'daki Kimmer buluntuları [İmirler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mirler) köyünden bir gömütü içermektedir ve gömüt tipik olarak Erken (Kelermes) dönemi İskit tipi silahlar ve ([dizgin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dizgin)-[gem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gem) ile at koşumlarını barındırmaktadır. İmirlerin yaklaşık 100 km doğusunda ve [Samsun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samsun)'a 50 km uzaklıkta bulunan bir diğer Kimmer gömütü 250 adet İskit tipi [ok](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ok) ucu içermektedir.[^9] !["Trako-Kimmer" arkeolojik buluntularının dağılımı](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/75/Thraco-Cimmerian.png) *"Trako-Kimmer" arkeolojik buluntularının dağılımı (Yükleyenin kendi çalışması, CC-BY-SA-3.0)* Buluntularda tipik olarak [çanak](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anak)-[çömlek](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87%C3%B6mlek) eksiktir, fakat Askold İvançik'e göre bu zaten beklenilen bir şey değildir ve [at](https://turkipedia.org/tr/wiki/At)lı göçebeler tarafından yapılan yağma ve hırsızlıkların… çoğu zaman "sadece [arkeoloji](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arkeoloji)k yöntemler ile tanımlanması zor olan yetersiz izler bıraktığını" ifade eder ve Avrupa'daki [Hun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hunlar) ve [Macar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Macarlar) istilaları ile olan benzerliklerine dikkat çeker.[^10] [Sardis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sardis)'teki görünür vaziyetteki tahribatlı bir alan Kimmerlere atfedilir, ancak az sayıda Kimmer buluntusunu içerir ve (Kelermes) İskit biçimine özgü olan kıvrılmış çift kuş başlı bezemeli halka şeklindeki kemikten bir [kın](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1n) ağızlığı, M.Ö. 7. yüzyılın Proto-[Korinth](https://turkipedia.org/tr/wiki/Korinth_%28antik_kent%29) seramiklerine de yol açan bir katmandan gelir.[^11][Efes](https://turkipedia.org/tr/wiki/Efes)'ten gelen ok uçları bazen Kimmerlere atfedilir. Ancak bunların gerçekte Kimmeryalı savaşçılardan geldikleri de kanıtlanamaz. Üç kanatlı [bronz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bronz)'dan ok uçları [Sardis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sardis),[^12] [Norşuntepe gömüt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nor%C5%9Funtepe_H%C3%B6y%C3%BC%C4%9F%C3%BC)-II), Nuşiyan,[^13] Boǧazköy,[^14][Ayanis Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayanis_Kalesi), Bastam kalesi (İran), [Kayalıdere](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kayal%C4%B1dere%2C_Varto)[^15] ve [Samarya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samarya) tapınaklarının [cella](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cella)larından da bilinmektedir ve ayrıca M.Ö. 5. yüzyıla kadar ortaya çıktıkları da bilinir.[^16] [Nimrud](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nimrud)'da ([II. Aşurnasirpal](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._A%C5%9Furnasirpal) M.Ö. 884-858) bulunan kabartmalardaki atlı biniciler, bazen Kimmerler veya İskitler olarak da yorumlanır, ancak Askold'a (2001) göre tipik olarak Yakın Doğu tarzında at binerler ve bu nedenle de göçebe at [binicisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Binicilik) halkların üyeleri olarak tanımlanmamalıdırlar. ## Arkeogenetik Ekim 2018'de *Science Advances****te yayımlanan genetik bir çalışma, M.Ö. 1000 ila 800 yılları arasında gömülü olan üç Kimmer'in kalıntılarını inceledi. Elde edilen iki Y-DNA örneği ***[***R1b1a***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Haplogrup_R1b_%28Y-DNA%29)*** ve ***[***Q1a1***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Haplogrup_Q-M242_%28Y-DNA%29)*** haplogruplarına ait iken, üç ***[***mtDNA***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mitokondriyal_DNA)*** örneği H9a, C5c ve R haplogruplarına aitti.sfn|Krzewińska et al.|2018|loc=Supplementary Materials, Table S3 Summary, Rows 23-25*** Temmuz 2019'da [*Current Biology*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Current_Biology) bilim dergisinde yayımlanan başka bir genetik çalışmada, üç ayrı Kimmerlinin kalıntıları incelendi ve çıkarılan iki Y-DNA örneği [R1a-Z645](https://turkipedia.org/tr/wiki/Haplogrup_R1a_%28Y-DNA%29) ve [R1a2c-B111](https://turkipedia.org/tr/wiki/Haplogrup_R1a_%28Y-DNA%29) haplogruplarına sahipti, üç mtDNA örneği ise H35, U5a1b1 ve U2e2 haplogruplarına aitti.sfn|Järve et al.|2019|loc=Table S2 ## İncil'de bakınız|Ye'cüc ve Me'cüc [Kitâb-ı Mukaddes](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kit%C3%A2b-%C4%B1_Mukaddes)'te gecenin yarısı uzak (kuzey) [dünya](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCnya)nın uçlarından gelen bir halk olan Gomer'den bahsedilir. ([İbranice](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0branice):גֹּמֶר‎ *Gōmer*) Gomer genelde Kimmerler ile eş tutulur. [Yaratılış](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yarat%C4%B1l%C4%B1%C5%9F_Kitab%C4%B1) bölüm 10:2'deki [Ulusların Tablosu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Milletler_Tablosu) Gomer'i [Yâfes](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yafes)'in çocukları arasında listeler. Yâfes'in diğer soyundan gelenler ise Māgog, Medâi ([Medler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Medler)), Yavan ([Yunan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanlar)), Tubāl (Anadolu'daki [Tabal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tabal)), Meşek ([Muşki-Frig](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mu%C5%9Fkiler)) ve Tīrās'tır. Gomer, Orta Çağ ve [Erken Modern Çağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni_%C3%87a%C4%9F)'da [Cimbri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cimbri)ler olarak da yorumlandı ve böylece örneğin [İngiliz](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngilizler) ve [İsveçliler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sve%C3%A7liler)in'de atası oldu. Gomer'in çocukları arasında Rifat ve Tōgarmā'nın yanı sıra İskitler/Aşguzai) ile eş tutulan Aškənāz'da vardır. [Hezekiel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hezekiel_Kitab%C4%B1) 38:6)'da Gomer, (Tōgarmā (Tilgarimmu?[^17]) topluluğu ile birlikte, Māgog ülkesinin başı Gog'un müttefikleri arasında, Tubāl ve Meşek'in hükümdarı (39:2) olarak adlandırılır ve ülkenin üzerine at sırtında büyük bir kalabalıkla tüm ülkeyi ([İsrail](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0srail)i) kaplayacak olan tek bir bulut gibi geleceklerine dair kehanette bulunulur. (Hez.38.16) Ama Rab ([YHWH](https://turkipedia.org/tr/wiki/YHVH)) onu salgın, kan, ateş ve [kükürt](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCk%C3%BCrt) yağmuruyla yok edecek ve yayını elinden alacak. Peygamber [Hezekiel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hezekiel); [İsrailoğulları](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0srailo%C4%9Fullar%C4%B1)'nın Māgog ve Gomer'in kalkanlarını, yaylarını, oklarını, sopalarını ve mızraklarını yaktıklarını ve böylece yedi yıl boyunca yakacak oduna ihtiyaç duymadıklarını anlatır. (39.10) Ordunun kalıntıları, [Lut Gölü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lut_G%C3%B6l%C3%BC)'nün doğusundaki Avarim veya Hamon-Gog Vadisine gömülmüştür. [Yeşaya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0%C5%9Faya) (5.26-28 LUT) Gomer'in yaylarını, atlarını ve savaş arabalarını betimler. ## Dilbilim ve etnonim Kimmerler kendileri hakkında hiçbir yazılı kayıt bırakmadılar ve onlar hakkındaki bilgilerin çoğunluğu büyük ölçüde M.Ö. 8 ila M.Ö. 7. yüzyıllara ait Asur kayıtlarından ve M.Ö. 5. yüzyıl ve sonrasındaki [Greko-Romen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Greko-Romen) yazarlarından gelmektedir. Kimmerlerin dili hakkındaki veriler, etnik adlarının [etnonim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Etnonim)i ve krallarının üç ismi ile sınırlıdır; ve [tahmin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tahmin)lere dayalı olmakla birlikte, bütün bu isimler için İranî dillerde [kökenbilim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Etimoloji) önerilmiştir ve bunların hiçbirisi tartışılmaz değildir. Kimmerlerin ve [İskitler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skitler)in yazılı kaynaklardaki ve arkeolojik verilerdeki kültürel yakınlıkları göz önüne alındığında, genel olarak dillerinin İranî dil grubunun ([Doğu İran dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_%C4%B0ran_dilleri)) bir parçası olduğu da bu nedenle varsayılmaktadır.[^18][^19] Başka bir varsayımsal versiyona göre ise Kimmerler köken olarak [Trak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Traklar)lardı[^20] ve Friedrich Lehmann-Haupt'a göre, Kimmerlerin dili [Trak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trak%C3%A7a) ve İran dilleri arasında "kayıp bir halka" olabilirdi. Slavoloji uzmanı Georg Holzer ise Kimmerler ile özdeşleştirdiği apayrı bir Hint-Avrupa dil dalının olası varlığını da varsayar. ### Etnonim *Kimmer* adı [Asur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asurlular) yazıtlarında ([Akadca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akadca): 𒆳𒄀𒂇𒊏𒀀𒀀 *mat Gimirrāya* şeklinde kaydedilmiş olup [Latince](https://turkipedia.org/tr/wiki/Latince) *Cimmerii* ise kendisinden önceki [Eski Yunanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Grek%C3%A7e) *Kimmérioi****den (Κιμμεριοι) türetilerek gelmiştir ve ismin kökeni kesin olarak belirsiz olup bunun için çeşitli önerilerde bulunulmuştur:*** - Dilbilimci [János Harmatta](https://turkipedia.org/tr/wiki/J%C3%A1nos_Harmatta)'ya göre; "klanlar veya kabileler birliği" anlamına gelen Eski [İran dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran_dilleri)ndeki \**Gayamira****dan türetilmiştir.***[^21] - Sergey Toktasev ve [İgor Dyakonov](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0gor_Dyakonov): Eski İrancada (seyyar birlik) anlamında olan \**Gāmīra* veya \**Gmīra****dan türetir.sfn|Tokhtas’ev|1991sfn|Diakonoff|1985*** - Askold İvançik'e göre; Kimmerler adlarını, anlamı belirsiz özgün bir biçimden \**Gimĕr* veya \**Gimĭr****den alır.sfn|Ivantchik|1993|p=127-154*** ### Dilbilim/Onomastik Macar dilbilimci [János Harmatta](https://turkipedia.org/tr/wiki/J%C3%A1nos_Harmatta) ve [Dağıstan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Da%C4%9F%C4%B1stan) ([Lak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Laklar)) asıllı Sovyet tarihçi [Muhammed Dandamayev](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_Dandamayev)'e göre; Kimmerler [İran dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran_dilleri)nin [İskit dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skit_dilleri) öbeğine ait bir lehçe konuşuyorlardı ve tercümanlara ihtiyaç duymadan İskitlerle düzgün bir şekilde iletişim kurabiliyorlardı.[^22][^23] İranolog Ľubomír Novák ise Kimmerceyi (/d/ sesinin /l/ ya evrilişi gibi) İskitçe ile benzer özellikler sergileyen İskit dillerinin bir akrabası olarak görür.[^24] Kimmerlerden geriye kalan sadece birkaç kişisel (Teušpā, [Dugdammē](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dugdamme) ve Sandakšatru) krallarının isimleridir ve bu isimler sadece Asur yazıtlarından günümüze ulaşmıştır. Kimmerlerin kayıtlı kişisel isimleri ya kökenlerini yansıtan belki İranî ya da Anadolu'ya göç etmelerinden sonra Anadolu'nun yerli halklarının kültürel etkisini yansıtan Anadolu özellikliydi.sfn|Diakonoff|1985 ![Bir Antik Yunan vazosundaki Kimmer okçusunun tasvirinin yeniden çizimi](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a8/Cimmerian.jpg) *Bir Antik Yunan vazosundaki Kimmer okçusunun tasvirinin yeniden çizimi (User1712, CC-BY-SA-4.0)* - *Teušpā* dil|akkmetin|7 transl|akk|Teušpa ve dil|akkmetin|7 transl|akk|Teušpā - János Harmatta; (Askold İvançik tarafından bu öneri sesbilgisel gerekçeler ile eleştirilmesine rağmensfn|Ivantchik|1993|p=57-94), "güçle kabaran" anlamına gelen Eski İranca \**Tavispaya* 'ya kadar geri döndürür.[^25] - Askold İvançik bunun yerine Teušpa'nın Eski İranî kökeni için üç eşil şekildeki öneriyi ileri sürer - *\*Taiu-aspa* "at kaçıran" - *\*Taiu-spā* "kaçıran köpek" - *\*Daiva-spā* "kutsal köpek"sfn|Ivantchik|1993|p=57-94 - *Tugdammē veya *[*Dugdammē*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dugdamme) (dil|akkmetin|7 veya dil|akkmetin|7Transl|akk| *Tugdammi*) Antik Yunan kaynakları tarafından *Lugdamis* (Λυγδαμις) veya *Dugdamis* (Δυγδαμις) olarak kaydedildi. - János Harmatta'ya göre, Eski İranca \**Duyda-maya* "mutluluk vermek" anlamına kadar uzanır.[^26] - Japon tarihçi Edwin M. Yamauchi; [Osetçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oset%C3%A7e)deki "güçle hükmetmek" anlamına gelen Тух-домӕг (*Tux-domæg*) sözcüğüyle bağdaştırır ve ismi İranî olarak yorumlar,[^27] ancak bu öneri eleştirilmiştir çünkü *Tux-domæg* sözcüğü Osetçe'nin çağdaş sesbilgisini temsil eder ve Kimmerlerin yaşadığı Eski İranî dönemindeki biçimi ise (*\*Tavaʰ-dam-ak*) olurdu.sfn|Ivantchik|1993|p=95-125 - Askold İvançik, Dugdammê/Lugdamis isminin bir [Anadolu dili](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_dilleri)nden, dahası özgün olarak [Luvice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Luvice)'den ödünç alınmış bir kelime olduğunu ve aynı zamanda [Hurri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hurriler) tanrısı Teyśəba/[Tešub](https://turkipedia.org/tr/wiki/Te%C5%9Fup) adının bir değişkesinden de eşil bir şekilde türetmenin olasılığını da kabul ettiğini öne sürer.sfn|Ivantchik|1993|p=95-125 - Ľubomír Novák, bu ismin Akadcada *Dugdammê* ve *Tugdammê* ve [Yunanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Grek%C3%A7e)da *Lugdamis* ve *Dugdamis* biçimlerinde tasdik edilmesinin, ilk ünsüzünün İskit dillerinde de tasdik olunan sesbilgisi değişiklikleri ile de tutarlı olan (/d/ sesinin /l/ ya evrilişi gibi) aynı benzeri şekildeki değişimi yaşadığını ve de gösterdiğini belirtir.[^28] - transl|akk|*Sandakšatru* dil|akkcuneiform|7 veya transl|akk|Sandakuru: Bu, ismin İranî bir okumasıdır ve dilbilimci Manfred Mayrhofer (1981) ismin Sandakur*ru* olarak da okunabileceğine dikkat çeker. - János Harmatta'ya göre, Eski İrancadaki *Sandakuru* "Görkemli Oğul" anlamına kadar uzanır.[^29] - Askold İvançik'e göre; Sandakšatru adı [Anadolu halkları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_halklar%C4%B1)nın tanrısının adı olan Šanta ve İran terimi *-xšaθra****dan oluşan bileşik bir terimden türemiştir.sfn|Ivantchik|1993|p=95-125*** ### Kimmerler ve Kırım Kimmerlerin adının Kırım Yarımadası'nın isminin belirlenmesinde korunduğu söylenir. [Isaac Asimov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Isaac_Asimov), çeşitli yer adlarını Kimmer kökenlerine kadar izlemeye çalıştı ve *Cimmerium****un ***[***Türk***](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri)*** ***[***toponim***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toponimi)***i olan "***[**Kırım**](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)***" ismine yol açtığını öne sürdü.***[^30]*** Bununla birlikte, Kimmerlerin adını kullanmak zorunda kalmadan ***[***Kırım Tatarcası***](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Tatarcas%C4%B1)*** (Къырым, *****Qırım***** "tepem" anlamına kadar uzanabilir ve antik çağlarda bu yarımada genellikle (Ταυρικῆ) ***[***Taurica***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Taurica)*** veya İskit ***[***Hersonisos***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hersonisos)***'u veya sadece Hersonisos olarak da anılırdı.***[^31] ## Kökenleri üzerine yaklaşımlar Kimmerlerin kökenini belirlemek için güvenilir bir yazılı kaynak yoktur, onların varlığı bazen araştırmacılar tarafından sorgulanır ve Kimmerler hakkındaki çağdaş araştırmalar ve yayınlarda genelde ve muhtemel olarak [Doğu Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Avrupa) bozkırlarında yaşayan bir halk olarak tanımlanırlar.[^32] Kimmerleri gerçek bir [etnik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Etnik_grup) topluluk olarak gören bilim insanları, M.Ö. 9-8 ve 7. yüzyıllar arasındaki zaman dilimlerin de varlıklarını varsayıp öne sürmektedirler.[^33][^34] [Etnolinguistik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Etnolinguistik) kökenleri hakkında detaylı ve kesin bilgiler olmamakla birlikte, Hint-Avrupa halklarının [Yakın Doğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yak%C4%B1n_Do%C4%9Fu) kökenli olduğu varsayımına dayanan en son araştırmaya göre; Kimmer kabilelerinin atalarının muhtemelen Ummān-manda adlı kabileler olduğu da varsayılmaktadır. Ummān-manda M.Ö. 3. binyılın sonlarından M.Ö. 1. binyılın ortalarına kadar, Mezopotamya'da bölgenin kuzey ve kuzeydoğusunda yaşayan [Sami](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%A2m%C3%AEler) ve [Sümer](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCmerler) olmayan halklara atıfta bulunmak için kullanılan [kolektif](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wikt%3Akolektif) bir terimdi ve [Eski Yakın Doğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antik_Yak%C4%B1n_Do%C4%9Fu)'da farklı bağlamlarda Kimmerler olarak da adlandırıldılar.[^35] Ummān-manda'nın anavatanı, Orta Anadolu'dan kuzey veya kuzeydoğu [Babil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Babil)'e kadar olan herhangi bir yerde görünür ve bu da temelde tarihî [Kapadokya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapadokya) olarak adlandırılan ülke ile örtüşür. Ermeni geleneği kaynakları Kapadokya topraklarını Orta Çağ'a kadar (*Gamirk* ([Erm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_alfabesi):Գամիրք) olarak adlandırır ve kaynağı antik çağlarda burada yaşayan Kimmeryalı kabilelerde ve buna muḳābil gelen İncil'deki "Gomer'de görülür.[^36] Kimmerlerin ve İskitlerin yazılı kaynaklardaki ve arkeolojik verilerdeki kültürel yakınlıkları göz önüne alındığında, genellikle dillerinin [İranî diller](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran_dilleri)in ([Doğu İran dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_%C4%B0ran_dilleri)'ne) ait bir lehçesi olduğu ve [İskitler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skitler) ile akraba olup fakat kendi başlarına ayrı bir etnik öğeyi oluşturan [Karadeniz-Hazar stepleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz-Hazar_stepleri)'nin göçebe [İranî halklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran_halklar%C4%B1)ından birisi oldukları da varsayılmaktadır.sfn|Tokhtas’ev|1991[^37][^38][^39] Arkeolojik açıdan, Kafkasya bozkırlarına karşılık gelen bu bölgelerde yaşayan İskit öncesi nüfusların maddî kültürleri ile etraflarındaki [Volga](https://turkipedia.org/tr/wiki/Volga) ve [Don nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Don_Nehri) bölgeleri arasında hiçbir fark yoktu ve görünüşe göre Kimmerler ile [İskitler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skitler) arasında başkaca önemli bir farkta bulunmamaktaydı.sfn|Diakonoff|1985|p=89-109 Kimmerlerin etnik kökenlerine ilişkin diğer iddialar ve ilişkilendirmeler arasında ya doğrudan [Traklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Traklar) ya da İranî bir yönetici sınıfa sahip Traklar veya Trak kabileleriyle çok daha yakından ilişkili diğer gruplar ile de ilişkilendirilirler.[^40][^41] Kimmerlere yönelik uygulanan Trak oldukları varsayımının temeli, Yunan tarihçi [Strabo](https://turkipedia.org/tr/wiki/Strabon)n'un (Τρηροι) *Trēri* kabilesini yazınsal metninin bir bölümünde Traklarla,[^42] diğer bir bölümünde ise Kimmerlerle ilişkilendirmiş olmasının gerçekliğine dayanır[^43] ve bununla birlikte Trak oldukları önerisi; Kimmerler ile müttefikleri olan bu Trak soylu (*Trēri*) kabilesi arasında, Strabon'un şahsî nezdinde yaşamış olduğu ayrıca bir kafa karışıklığından kaynaklı olabileceği içinde eleştirilmiştir.sfn|Tokhtas’ev|1991[^44] ![Güney Kafkasya, Anadolu ve Ortadoğu da Kimmerlerin göç yolları ve yerleştikleri bölgeler](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Cimmerian_Migrations.jpg/1280px-Cimmerian_Migrations.jpg) *Güney Kafkasya, Anadolu ve Ortadoğu da Kimmerlerin göç yolları ve yerleştikleri bölgeler (Antiquistik, CC-BY-SA-3.0)* Genellikle bazı Avrupalı Türkolog ve [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) tarihçiler tarafından Kimmerlerin [Türkî](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1) (veya [Ön Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_T%C3%BCrkler))[^45] kökenli olduklarına dair iddialar da mevcuttur.[^46][^47][^48][^49][^50][^51][^52][^53][^54] Bunun yanı sıra [Çerkesler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkesler)in ataları olarak da kabul edilen [Azak Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azak_Denizi) kıyısı ve çevresinde yaşayan [Meotlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meotlar) ile de ilişkilendirilirler. [Cambridge Antik Tarihi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cambridge_University_Press), Meotları ya Kimmer soyundan gelen bir halk ya da Kafkasyanın yerlileri olarak sınıflandırır. [Sovyet arkeologları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Marksist_arkeoloji), tarihçileri ve etnografları ise Meotluların Çerkes kabilelerinden birisi olduğu sonucuna varırlar.refn|"The Kuban tribes (Adyghe people) are usually referred to by the ancient writers under the collective name Maeotae"[^55]refn|"The study of language, toponymy and onomastics of the north-Western Caucasus gives the grounds referred ancient Maeotae population to the [Adyghe](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkesler)- [Kassogians](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkesler) ethnic array, which is also in line with archeological monuments Maeotae culture and its links with the subsequent cultures of medieval [Adyghe (Circassians)](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkesler)."[^56] [Erken Çağdaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni_%C3%87a%C4%9F) dönem tarihçileri *Cimmerii****nin (17. yüzyıl Keltoloji uzmanları tarafından da belirtilen) ***[***Cimbri***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cimbri)*** veya ***[***Cymry***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Galliler)***'ye olan benzerliğinden yola çıkarak, ***[***Keltler***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Keltler)*** veya ***[***Cermenler***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cermenler)*** için Kimmerlerin soyundan geldikleri iddiasında bulundular. Antik Çağ düşünürü ***[***Poseidonius***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Poseidonius)***, Batı Asya'ya göçen Kimmerlerin sadece küçük bir sürgün topluluğu olduğunu ve büyük kısmının ***[***Okeanos***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Okeanos)*** ve Hersiniyen Ormanı kıyıları arasında, ormanlık ve güneşten uzak kuzeyde yaşadıklarını ve ***[***Cimbri***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cimbri)***ler olarak bilinen insanlarla aynı olduklarını yazdı. Kimmerlerin ve Cimbrilerin isimleri benzer olduğundan ve her ikisi de Yunanlılar tarafından, işgal ettikleri halklar için önemli yıkımlara neden olmuş vahşi barbar kabileler olarak algılandığından, Yunan gelenekleri onları kademeli olarak eşitledi ve sonrasında birbirleriyle özdeşleştirdi. Hatta tüm bu anlatılar, Yunan tarihçi ***[***Plutarkhos***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pl%C3%BCtark)*** (M.S. 46-120?) tarafından somut tarihsel kanıtlara dayanmaktan ziyade varsayımsal olduğu için eleştirildi. Günümüzde *****Cymro***** "Galli" (çoğul: *****Cymry*****) kelimesi çağdaş Kelt dilbilimcileri tarafından da "yurttaş" anlamına gelen ***[***Bretonca***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bretonca)*** *****\*kom-brogos***** kelimesinden türetildiği kabul edilmektedir.*** ## Zaman çizelgesi - M.Ö. 721-715 - [II. Sargon](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Sargon) [Urartu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Urartular) ülkesinin yakınlarında *Gamirr* adlı bir toplumdan bahseder. - 714 - Urartu kralı I. Rusa hem [Asur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asur)lulara hem de Kimmerlilere karşı yenildiği için intihar eder. - 705 - II. Sargon *Kulummu*lara karşı savaşırken ölür. - 695 - Kimmerler [Frigya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frigya)yı yok ederler. Kral [Midas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Midas) intihar eder veya öldürülür. - 679/678 - *Gimirri* Teuspa komutası altında Asur topraklarını istila eder. Asur kralı [Esarhaddon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Esarhaddon) savaşı kazanır ve Teuspa'yı öldürür. - 676-674 - Kimmerler [Frigya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frigya)yı istila eder ve [Paflagonya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paflagonya)'ya ulaşırlar. - 654 or 652 - [Lidya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lidya)lı [Gigis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gigis) Kimmerlerle savaşırken öldürülür. - 644 - Kimmerler [Sardis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sardis)'i işgal eder, ancak sonrasında çekilirler - 637-626 - Kimmerler [Alyattes](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alyattis)'e karşı yenilirler - Bkz: [M.Ö. 8. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%96_8._y%C3%BCzy%C4%B1l) ve [M.Ö. 7. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%96_7._y%C3%BCzy%C4%B1l) ## Popüler kültür Amerikalı yazar [Robert Ervin Howard](https://turkipedia.org/tr/wiki/Robert_E._Howard) tarafından yaratılmış fantastik bir çizgi roman kahramanı olan Barbar Kimmeryalı [Conan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Conan_%28kurgusal_karakter%29)'ın serüvenleri tüm dünyada yayınlanmış ve insanlarda Kimmerler hakkında merak ve ilgi uyandırmıştır. (1307-Kimmerya) [Asteroit kuşağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asteroit_ku%C5%9Fa%C4%9F%C4%B1)'nın iç bölgelerinden gelen ve yaklaşık 10 kilometre çapında taşlı bir [asteroit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asteroit)tir. 17 Ekim 1930'da Kırım yarımadasındaki Simeiz Gözlemevi'nde Sovyet astronom [Grigory Neujmin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Grigori_Neuymin) tarafından keşfedildi ve daha sonra adını Kırım'ın eski halkı olan Kimmerlerden aldı. [^1]: MacKenzie, David. A History of Russia, the Soviet Union, and Beyond. Wadsworth/Thomson Learning, 2002, s. 12. [^2]: (J. G. Macqueen, Hititler ve Hitit çağında Anadolu, (çev. Esra Davutoğlu), Ankara, 2001,s. 173-6 [^3]: Dr.Kadriye Tansuğ-"Kimmerler'in Anadolu'ya Girişleri ve M.Ö. VII. Yüzyılda Asur Devleti'nin Anadolu ile Münasebetleri [^4]: Olbrycht, Marek Jan. Collectanea Celto-Asiatica Cracoviensia. 2000, s. 101-140. [^5]: Ivantchik, Askold. Sinope et les Cimmériens. Ancient Civilizations from Scythia to Siberia, 2010, s. 65-72. [^6]: Askold Ivantchik: Die archäologischen Spuren der Kimmerier im Vorderen Orient und das Problem der Datierung der vor- und frühskythischen Kulturen. In: Ricardo Eichmann, Hermann Parzinger (Hrsg.): Migration und Kulturtransfer. 2001, S. 329-330-331-332-339-340-342. [^7]: Askold Ivantchik: Die archäologischen Spuren der Kimmerier im Vorderen Orient und das Problem der Datierung der vor- und frühskythischen Kulturen. In: Ricardo Eichmann, Hermann Parzinger (Hrsg.): Migration und Kulturtransfer. 2001, S. 329-330-331-332-339-340-342. [^8]: Rolle, Renate (1977), «Urartu und die Reiternomaden», Saeculum, 28: 291–339. [^9]: Ivantchik, Askold. Sinope et les Cimmériens. Ancient Civilizations from Scythia to Siberia, 2010, s. 65-72. [^10]: Askold Ivantchik: Die archäologischen Spuren der Kimmerier im Vorderen Orient und das Problem der Datierung der vor- und frühskythischen Kulturen. In: Ricardo Eichmann, Hermann Parzinger (Hrsg.): Migration und Kulturtransfer. 2001, S. 329-330-331-332-339-340-342. [^11]: Askold Ivantchik: Die archäologischen Spuren der Kimmerier im Vorderen Orient und das Problem der Datierung der vor- und frühskythischen Kulturen. In: Ricardo Eichmann, Hermann Parzinger (Hrsg.): Migration und Kulturtransfer. 2001, S. 329-330-331-332-339-340-342. [^12]: A. Henry Dettweiler, George M. A. Hanfmann, D. G. Mitten: Excavations at Sardis, 1965. In: Türk Arkeoloji Dergisi. Bd. 14, 1965, S. 151-160, online (PDF; 28,93 MB) . [^13]: British Institute of Persian Studies (Hrsg.): Nush-i Jan. Band 3: John Curtis: The small finds. British Institute of Persian Studies u. a., London 1984, ISBN 0-901477-03-6. [^14]: Rainer Michael Boehmer: Die Kleinfunde von Boǧazköy. Aus den Grabungskampagnen 1931-1939 und 1952-1969 (= Wissenschaftliche Veröffentlichungen der Deutschen Orient-Gesellschaft. Bd. 87 = Boğazköy-Ḫattuša. Bd. 7). Mann, Berlin 1972, ISBN 3-7861-2193-1. [^15]: C. A. Burney: A first season of excavations at the Urartian Citadel of Kayalidere. In: Anatolian Studies Bd. 16, 1966, S. 55-111, hier S. 79. [^16]: Askold Ivantchik: Die archäologischen Spuren der Kimmerier im Vorderen Orient und das Problem der Datierung der vor- und frühskythischen Kulturen. In: Ricardo Eichmann, Hermann Parzinger (Hrsg.): Migration und Kulturtransfer. 2001, S. 329-330-331-332-339-340-342. [^17]: E. D. Phillips: The Scythian domination in Western Asia: its record in history, scripture and archaeology. In: World Archaeology. Bd. 4, Nr. 2, 1972, S. 129-138. [^18]: Steppes of the European part of the USSR in the Scythian-Sarmatian time. / Series: Archeology of the USSR. M.: Nauka, 1989. 464 p. ISBN 5-02-009947-3. S. 32. [^19]: Киммерийцы /БРЭ [^20]: Steppes of the European part of the USSR in the Scythian-Sarmatian time. / Series: Archeology of the USSR. M.: Nauka, 1989. 464 p. [ISBN 5-02-009947-3]. S. 31. [^21]: Harmatta, János. History of Humanity. UNESCO, 1996, s. 181. [^22]: Harmatta, János. History of Humanity. UNESCO, 1996, s. 181. [^23]: Dandamayev, Muhammad. MESOPOTAMIA i. Iranians in Ancient Mesopotamia. Encyclopaedia Iranica, 27 Ocak 2015. [^24]: Novák, Ľubomír. Problem of Archaism and Innovation in the Eastern Iranian Languages. Charles University, 2013. [^25]: Harmatta, János. History of Humanity. UNESCO, 1996, s. 181. [^26]: Harmatta, János. History of Humanity. UNESCO, 1996, s. 181. [^27]: Yamauchi, Edwin M. Foes from the Northern Frontier: Invading Hordes from the Russian Steppes. Baker Book House, 1982. [^28]: Novák, Ľubomír. Problem of Archaism and Innovation in the Eastern Iranian Languages. Charles University, 2013. [^29]: Harmatta, János. History of Humanity. UNESCO, 1996, s. 181. [^30]: Asimov, Isaac. Asimov's Chronology of the World. HarperCollins, 1991, s. 50. [^31]: Strabon, Coğrafya VII 4,1. [^32]: Elnitsky, Lev Andreevich. Киммерийцы. 2020. [^33]: Ivantchik, Askold. КИММЕРИ́ЙЦЫ. 2020. [^34]: Любкер Ф. Иллюстрированный словарь античности = Reallexicon des klassischen Alterthums : слов.: ок. 11 000 ст. / Отв. ред. М. Яновская, ред. В. В. Людвинская, А. К. Шапошников, В. Е. Татаринов. — Изд. испр. и доп. — М. : Эксмо (Ульяновск : Ульяновский Дом печати), 2005. — 1341 [3] с. : ок. 1000 ч/б и цв. илл. и илл.-вклеек, табл. — (Русский Webster). — 5000 экз. — ISBN 5-699-14296-7. [^35]: (Selim Ferruh Adalı. The Scourge of God: The Umman-manda and Its Significance in the First Millenium B.C — Neo-Assyrian Text Corpus Project, 2011. — 218 с. — ISBN 978-952-10-1335-5.) [^36]: Richard Nelson Frye. The History of Ancient Iran — Verlag C.H.Beck, 1984. — P. 70.: «The position of the Cimmerians in the great power struggle between Assyria and Urartu is not easy to determine, but it seems that they moved westward against Phrygia and into Cappadocia, from whence probably the name Gomer came into the Bible and Gamirk ' in Armenian.») [^37]: Harmatta, János. History of Humanity. UNESCO, 1996, s. 181. [^38]: Liverani, Mario. The Ancient Near East: History, Society and Economy. Routledge, 2014, s. 604. [^39]: The Culture and Social Institutions of Ancient Iran, by Muhammad A. Dandamaev and Vladimir G. Lukonin. Cambridge University Press, 1989, s. 51. [^40]: Cimmerian. (2006). In Encyclopædia Britannica. Retrieved August 30, 2006, from Encyclopædia Britannica Premium . Actual quote: The origin of the Cimmerians is obscure. Linguistically they are usually regarded as Thracian or as Iranian, or at least to have had an Iranian ruling class. [^41]: Cimmerian. (2006). In Encyclopædia Britannica. Retrieved August 30, 2006, from Encyclopædia Britannica Premium . [^42]: Strabón XIII.1.8. [^43]: Strabón XIV.1.40. [^44]: Olbrycht, Marek Jan. Collectanea Celto-Asiatica Cracoviensia. 2000, s. 101-140. [^45]: TARHAN, M. Taner [http://www.kulturvarliklari.gov.tr/sempozyum_pdf/arastirmalar/01_arastirma.pdf “Eski Anadolu Tarihinde Kimmerler”, Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü I. Araştırma Sonuçları Toplantısı ( İstanbul 23-26 Mayıs 1983), Ankara 1984, s. 109-120. [^46]: Cappadocia Journal of History and Social Sciences-Yrd. Doç. Dr. Hacı ÇOBAN, "Kapadokya'da Kimmerler". Bozok Üni. Eğitim Fakültesi. Yozgat. [^47]: İbrahim TELLİOĞLU, "SAMSUN’A TÜRK YERLEŞİMİNİN TARİHÎ GELİŞİMİ"-Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or TurkicVolume 9/4 Spring 2014, s. 1107-1117, ANKARA-TURKEY. [^48]: Ahmet Haldun Terzioğlu Kadim Türk Budun Kimmerler S.16-40 [^49]: Ön Asya Dünyasında İlk Türkler: Kimmerler ve İskitler / Prof. Dr. M. Taner Tarhan [^50]: Erman, Arif Cengiz, Türklerin Gerçek Tarihi, Türk Dili Ve Tarihi Üzerine Tezler, Urzeni Yayıncılık.S.100-111 [^51]: B.Watson, Record of the Grand Historian of China, Volume II, Third edition, New York 1968, s.155; S.G.Klyaştornıy-T.İ.Sultanov, Türkün Üçbin Yılı, Çev. A.Batur, İstanbul 2003, s.40, 319, 321; R.P.Lindner, “Nomadism, Horses and Huns”, Past and Present, No 92, London 1981, s.1-4; B.Ögel, İslamiyetten Önce Türk Kültür Tarihi, 2. Baskı, Ankara 1984, s.20. [^52]: NOVRUZLU, A. "KİMMER KÜLTÜRÜNE BİR BAKIŞ". Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 18 (2017 ): 205-224 [^53]: DURMUŞ, İ. "ESKİÇAĞ ANADOLU’SUNDA TÜRK İZLERİNE DAİR TESPİT VE ÖNERİLER". OANNES - Uluslararası Eskiçağ Tarihi Araştırmaları Dergisi 1 (2019 ): 95-116 [^54]: Prof.Dr.Umay Türkeş Günay:Türklerin Tarihi Geçmişten Geleceğe Akçağ Yayınları 5.Baskı. S.51-69 [^55]: The Great Soviet Encyclopedia. "Adyghe people ". [^56]: Piotrovsky, Boris. Maeotae, the Ancestors of the Adgyghe (Circassians) . 1998.