# Kenin-Lopsan Monguş

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Kenin-Lopsan_Mongu%C5%9F
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Kenin-Lopsan Monguş, https://tr.wikipedia.org/wiki/Kenin-Lopsan_Mongu%C5%9F (CC-BY-SA-4.0)

**Monguş Kenin-Lopsan** ([Tıva Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuvaca): Кенин-Лопсаң, Моңгуш Борах-оглу ([Kiril alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kiril_alfabesi)); Kenin-Lopsan, Monguş Borah-oglu ([Latin alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Latin_harfleri)); 10 Nisan 1925 - 10 Şubat 2022[^1]), Tuva [yazar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yazar). [Tıva](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuva_Cumhuriyeti) adlı Türk ülkesinde, Höndergey [Çöön-Hemçik bölgesinde](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87%C3%B6%C3%B6n-Hem%C3%A7ik_%28il%29) Çaş-tal denilen yerde doğmuştur. Tuva Türklerinden kültürel aktivist, şair, yazar, gazeteci, tarih bilimi doktoru, etnograf, folklorist, Tuva ulusunun millî yazarı ve Tuvanın meşhur [kamı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kam_%28folklor%29) yani şamanıdır.[^2][^3]

## Biyografi ve bilim çalışmaları

Babası Keldegey-oglu Bora-Hoo Monguş, avcıdır, hikâyecidir. Annesi Sat Şiijek-uruu(kızı) Sendin-maa. On kız ve beş erkek kardeşi arasında altıncısıdır.[^4] 1938 yılı itibarıyla Bedik-Tey ilköğretim okuluna başlamıştır. Üçüncü sınıfta Çadan şehrinde okula devam etmiştir. 1966 yılının Mart ayından sonra [Tuva Cumhuriyeti Aldan-Maadır adlı ulus müzesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuva_m%C3%BCzesi)nde çalışmaya başlamıştır.

## Edebi ve sanatlık kişiliği

Yazmış olduğu romanları arasında **«Юрта табунника»**, **«Buyan Badırgı»** sayılabilir. Ayrıca çevirmenlik yönü de vardır.

## Bibliyografya

- Kenin-Lopsan M.B. Обрядовая практика и фольклор тувинского шаманства., Нб.: «Наука», Сибирское отделение., 1987, 165 стор.
- Kenin-Lopsan M.B. Tıva humnarnın algıştarı (Тыва хумнарнын алгыштары) / Алгыши тувинских шаманов., Kızıl, 1995 (тувин. і рос.)[^5]
- Kenin-Lopsan M.B. Buyan Badırgı («Буян-Бадыргы»), двухтомный роман-эссе, 2000
- Kenin-Lopsan M.B. Tuva şamanlarının mifleri (Мифы тувинских шаманов)., Kızıl, 2002[^6]
- Kenin-Lopsan M.B. Oytulaaş (Ойтулааш). Любовная лирика., Кызыл, 2004
- Kenin-Lopsan M.B. Дыхание Черного Неба. Мифологическое наследие тувинского шаманства., М.: «Велигор», 2008
- Kenin-Lopsan M.B. Tıva şamanları (Тувинские шаманы)., М.: «Маска», 2009, 328 стор.

## Dış bağlantılar

- [Нариси про Монгуш Кенін-Лопсана на сайті Національного музею ім. Алдан Маадир Ресбуліки Тива](https://web.archive.org/web/20080506070727/http://www.tuvamuseum.ru/lopsan.htm)
- [Інформація про Кенін-Лопсана на Тувинському форумі](http://forum.shude.ru/77/236/)
- Литературные сказки народов СССР, М.:«Правда», 1989
- [Відомості про Кенін-Лопсана на Біографія.ру](http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?id=59576)
- [інтерв'ю з Кенін-Лопсаном журналу «Профіль», число 12 за 2007 рік](https://web.archive.org/web/20070422051528/http://www.profile.ru/items/?item=21949)
- *Саяна Монгуш* [Монгуш Кенін-Лопсана визнано першим тувинським романістом](http://www.tuvaonline.ru/2005/04/12/kenin-lopsan.html) // стаття на [Тува-он-лайн](http://www.tuvaonline.ru/) за [12 квітня](https://turkipedia.org/tr/wiki/12_%D0%BA%D0%B2%D1%96%D1%82%D0%BD%D1%8F) 2005 року
- *Дина Оюн, Саяна Монгуш* [Президенту тувинських шаманів — 84 роки](http://www.tuvaonline.ru/2009/04/10/5900_shaman.html) // стаття на [Тува-он-лайн](http://www.tuvaonline.ru/) за [10 квітня](https://turkipedia.org/tr/wiki/10_%D0%BA%D0%B2%D1%96%D1%82%D0%BD%D1%8F) 2009 року
- Шаманский «дар» и плащ со «змеями» // Итс Рудольф. Этнографические этюды о традиционных народных верованиях., М.: Издательство политический литературы, 1990, стор. 215-227
- [Kenin lopsan Monguş hakkında bilgilendirmeler](https://web.archive.org/web/20150414103352/http://mkyzyl.ru/pochet/detail.php?ID=4603)
- [Esir Kamplarında Unutulan Şehitlerde Keninlopsan Monguş](https://web.archive.org/web/20140731005742/http://www.belgeselyayincilik.com/genel/esir-kamplarinda-unutulan-sehitler)
- [M.Keninlopsan'ın bazı eserleri](http://tuvakitaplar.blogcu.com/tuva-kitaplari-al/13152096)

[^1]: Kenin-Lopsan uçmağa vardı. Tıva Cumhuriyeti Resmi Portalı. <https://web.archive.org/web/20180808123333/>
[^2]: Arşivlenmiş kopya. <http://www.hurriyet.com.tr/seyahat/24412030.asp>
[^3]: Arşivlenmiş kopya. <http://www.hurriyet.com.tr/seyahat/24412030.asp>
[^4]: http://www.tuvatour.travel/attractions/116-shaman.html <http://www.tuvatour.travel/attractions/116-shaman.html>
[^5]: Arşivlenmiş kopya. <http://www.hurriyet.com.tr/seyahat/24412030.asp>
[^6]: Arşivlenmiş kopya. <http://www.hurriyet.com.tr/seyahat/24412030.asp>