# Kençek > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Ken%C3%A7ek > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Kençek, https://tr.wikipedia.org/wiki/Ken%C3%A7ek (CC-BY-SA-4.0) **Kençekler**, [Kaşgarlı Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2%C5%9Fgarl%C4%B1_Mahmud)'un çeşitli Türk toplulukları hakkında bilgiler verirken değindiği boylardandır. Kençekler ve Kençekçe ile ilgili bilgiler [Divânü Lugâti’t-Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2nu_Lug%C3%A2ti%27t-T%C3%BCrk) ile sınırlıdır.[^1] Kaşgarlı'nın Kençekçe olarak adını söylediği *kendük* (**كندك**), *togrıl* ( **تغرل**), *yudhuğ* (**يذغ**), *kenpe* (**كنبا**), *körke* (**كركا**), *çaha* (**جاها**), *çulıman* (**جليمان**), *çawlı* (**جاڤلى**), *çowlı* (**جوڤلى**), *çeşkel* (**جشكال**), *şenbuy* (**شنبوى**), *kewli* (**كاڤلى**) ve *dünüşge* (**دنشكا**) kelimeleridir. Kençekler hakkında [Kaşgarlı Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2%C5%9Fgarl%C4%B1_Mahmud), [Divânü Lugâti’t-Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2nu_Lug%C3%A2ti%27t-T%C3%BCrk)’de şu bilgileri de verir: “En açık ve doğru dil - ancak bir dil bilip - Farslarla karışmayan ve yabancı ülkelere gidip gelmeyen kimselerin dilidir. İki dil bilen şehirlilerle düşüp kalkan kimselerin dilleri bozuktur. İki dil bilenler "سغداق Soğdak",[^2] "كنجاك Kençek",[^3] "ارغو Argu"[^4] boylarıdır. Gezginci olarak yabancılarla karışanlar "شْتَن Xotan" ve "تبت Tübüt" halkı ile "طَنغُت Tenğüt"lerin bir kısmıdır.[^5]” [*Kaşgar*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C5%9Fgar)*’ın Kençekçe konuşan köyleri vardır. Şehrin içindeki halk *[*Hakanlı Türkçesiyle*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karahanl%C4%B1_T%C3%BCrk%C3%A7esi)* konuşurlar.*[^6]* Xotanlılarla Kençekliler kelimenin önünde bulunan ****ألِف****leri (****ه**** h) ye çevirirler. Türk dilinde bulunmayan bir harfi kattıkları için biz onları Türk saymıyoruz. Türkler "baba"ya "****اتا**** ata", Xotanlılarla Kençekliler "****هَتَ**** hata", Türkler "ana"ya "****اَنا**** ana", onlar "****هَنَ**** hana" derler*.[^7] *Aslî olan he harfine gelince, o öz Türk dilinde bulunmaz. Yalnız "er ahladı" sözü vardır; ‘adamcağız göğsünü geçirdi, ah dedi, ahladı.’ demektir. Bu söz, göğüsten bir sesin çıkmasını anlatır. Baykuş için "ühi" denirse de öz Türkler buna "ügi" derler. Xotan ve Kençek dillerinde he bulunursa da bunlar asıl Türk ilinden olmayıp Türk ülkesine göç etmiş kimselerdir*.[^8] ## Kökenbilimsel araştırmalar [İbrahim Kafesoğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_Kafeso%C4%9Flu), [Kaşgar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C5%9Fgar), [Balasagun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balasagun), [Talas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Talas), [Fergana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fergana) arasında yaşayan [Argu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Argu), [Yabaku](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yabaku), [Çomul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87omul), [Oğrak](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Frak), [Çaruk](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87aruklu%C4%9F_boyu), [Edhgiş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edhgi%C5%9F), Kençek gibi toplulukların hep “Doğu Türk” kolları olduğunu ve [Göktürkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler)le bağlantılı bulunduklarını ifade etmektedir[^9] [Zeki Velidi Togan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeki_Velidi_Togan) ise, eski Başkurt söylentilerinde [Başkurtlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C5%9Fkurtlar)ın atalarının eskiden [Buhara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buhara) taraflarında yaşadıklarını ve kavmî isimlerinin de "*Kence*" olduğunu belirterek bu rivayetin kenara atılamayacağını, zira [Aral Gölü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aral_G%C3%B6l%C3%BC) etrafında "*Kence*" ve "*Kencek*" isminde kabilelerin yaşadığını, [Başkurtlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C5%9Fkurtlar) arasında da "*Kencek*" şeklinde aile isimleri görüldüğünü belirtir. Bu söylentilere dayanarak Togan, [Başkurtlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C5%9Fkurtlar)’ın [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)’dan ve [Aral Gölü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aral_G%C3%B6l%C3%BC) bölgesinden gelmiş olabileceklerini, ayrıca [Kaşgarlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2%C5%9Fgarl%C4%B1_Mahmud)’nın bugünkü [Talas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Talas) civarında "[Kençek Señir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ken%C3%A7ek_Se%C3%B1ir)" isminde bir yerden söz ettiğini söyler. Buradan hareketle Kençeklerin [Kanglı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kangl%C4%B1lar) ve [Gurlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gurlar)la da akraba kavim, [Halaç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hala%C3%A7lar) ve [Karluklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karluklar)la birlikte ise Eftalit birliğine dahil olduklarını ifade eder.[^10] ### Kençekçe kelimelerin anlamı - *kendük*: küp gibi topraktan yapılan büyükçe bir kap, küp. - *togrıl*: et ve baharatla doldurulan bağırsak, bumbar dolması. - *yudhuğ*: çocuklara sövülen bir kelime. - *kenpe*: bir ot adı. - *körke*: ağaçtan yapılmış tabak. - *çaha*: çakmak. - *çulıman*: su birikintisi. - *çawlı*: ateş yakılan meyve kabukları.(Çalı) - *çowlı*: tutmaç süzgeci. - *çeşkel*: çanak, çömlek. - *şenbuy*: başka bir davetten sonra geceleyin gidilen içki ziyafeti. - *kewli*: ırmak ağzı. - *dünüşge*: “sülüklü pancar” denen sebze. - *büşinçek*: üzüm salkımı. - *banzı*: bağ bozulduktan sonra asmaların üzerindeki üzüm kalıntıları, neferneme. - *lüçnüt*: imece. - *rapçat*: angarya, beyin halkın gölüklerini alıp üzerine parasız olarak yük yükletmesi gibi. - *buldunı*: içerisine yaş ya da kuru üzüm konan hoşmerim. - *sin*: sen. - *hana*: anne,Ana - *hata*: baba, Ata [^1]: Arşivlenmiş kopya. [^2]: Soğdak (سغداق): “Balasağuna gelip yerleşmiş olan bir ulustur”. [^3]: Kençek (كنجاك): "türklerden bir bölük". [^4]: Argu (ارغو): Bir Türk boyu. [^5]: Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt I, sayfa 29. [^6]: Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt I, sayfa 30. [^7]: Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt I, sayfa 32. [^8]: Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt III, sayfa 119. [^9]: İbrahim Kafesoğlu, (1996). Türk Millî Kültürü. 14. baskı. İstanbul: Boğaziçi Yay. sayfa 147. [^10]: Zeki Velidi Togan (2003), Başkurtların Tarihi. Ankara: Türksoy Yay. sayfa 4-5.