# Kelle paça > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Kelle_pa%C3%A7a > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Kelle paça, https://tr.wikipedia.org/wiki/Kelle_pa%C3%A7a (CC-BY-SA-4.0) ![Afganistan'ın başkenti Kâbil'de keçinin siri paya'sını satan seyyar satıcısı. (Pakistan, Afganistan, Hindistan'da kelle paçaya siri paya denir.)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/Meat_seller_in_Kabul.jpg/1280px-Meat_seller_in_Kabul.jpg) *Afganistan'ın başkenti Kâbil'de keçinin siri paya'sını satan seyyar satıcısı. (Pakistan, Afganistan, Hindistan'da kelle paçaya siri paya denir.) (Paulrudd, CC-BY-SA-3.0)* ![Kelle paça çorbası](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Kelle_pa%C3%A7a_%C3%A7orbas%C4%B1_-_head_and_leg_soup.jpg/1280px-Kelle_pa%C3%A7a_%C3%A7orbas%C4%B1_-_head_and_leg_soup.jpg) *Kelle paça çorbası (Jwslubbock, CC-BY-SA-4.0)* **Kelle paça** ([Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a): **کله‌پاچه**, *Kalepaça*), küçük ve büyükbaş hayvanların kesilmiş [kelle](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kelle) (kale; کله) ve [ayak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayak) (paça, پاچه) bölümleri; bunlardan yapılan yemeklerin adı. Hem kafa bölümü (özellikle [yanak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yanak)) hem de ayak bölümü ([kıkırdak](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1k%C4%B1rdak_doku)) bol miktarda [kollajen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kollajen) içermektedir. ## Türkiye'de Yörelere Göre Çeşitleri ### Rus Mardin Süryani mutfağında yer alır. Kuzu başı, dana dili, kuzu paçası, dana işkembesi nohutla bir tencerede pişirilerek yapılır.[^1] ### Maraş Kelle Paçası Maraş Kelle Paçası 05.11.2021 tarihinde [Türk Patent ve Marka Kurumu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Patent_ve_Marka_Kurumu) tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.[^2] ## Haş [Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya)'da **haş** ([Azerice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerice): xaş, [Ermenice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermenice): Խաշ, [Gürcüce](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCce): ხაში) adı ile bilinmektedir. Haş da [çorba](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87orba) olarak özellikle kahvaltılarda yenir. [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan)'da Haş, Kelle paça ve Baş-ayak (Kəlləpaça; baş-ayaq)[^3] olarak da adlanır. ### Azerbaycan mutfağında haş hazırlanışı Kelle ve ayaklar ocak ateşinde iyice ütülür, tüyler hepsi yakınır. Hiç tüy kalmamalıdır. Sonra, hepsini beyazlayıncaya kadar, bıçakla kazımak gerekir. Ayakların kıl dağarcığı çıkarılır. Bir müddet suda ıslattıktan sonra, tekrar temizlenir. Burnun içi yere vurarak temizlenir ve yıkanır. Bu ara karın da suda iyice yıkanarak temizlenir. Sonra tuz ve yeteri kadar su ilave edip kaynatılır. Bu zaman yaranmış köpük yığılır. Piştikten sonra et çıkarılarak iri kemiklerden ayrılır ve doğranıp yeniden piştiği suya koyulup 1-2 taşım kaynatılır. Sarımsaklar ayıklanıp havanda dövülür ve hazır yemeğin suyundan biraz alınarak buna katılır ve yemek zamanı arzuya göre servis olunur. ## İran Mutfağı [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'da [Tahran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tahran)'ın batısında bulunan [Kazvin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazvin) şehri "*kalepaça*"sıyla bilinir ve kelle paça lokantaları sabahın erken saatlerinde açıktır. ## Güney Asya [Pakistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pakistan), [Afganistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afganistan), Kuzey [Hindistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hindistan) genelinde ve Güney Hindistan'ın [Haydarabad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Haydarabad) şehri ile civarında *siri paya* adıyla tüketilir. Küçük ve büyükbaş hayvanların kesilmiş [kelle](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kelle) (sir, سر) ve [ayak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayak) (paya, پایا) bölümlerinden yapılır. Hem kelle bölümü (özellikle [yanak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yanak)) hem de ayak bölümü ([kıkırdak](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1k%C4%B1rdak_doku)) bol miktarda [kollajen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kollajen) içermektedir. Yakıt olarak [odun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Odun) ve [kömür](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6m%C3%BCr)ün kullanıldığı dönemde gece başlayarak sabaha kadar yavaş yavaş pişirilirdi. [Çorba](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87orba) gibi [sulu yemek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sulu_yemek) şeklinde [kış](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1%C5%9F) aylarında [ekmek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ekmek)le birlikte kahvaltı olarak yenir. Bu yemeğin tarifleri bölgeden bölgeye farklılık gösterir. Çorbanın temeli, [sote](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kavurma_%28soteleme%29) edilmiş [soğan](https://turkipedia.org/tr/wiki/So%C4%9Fan), [domates](https://turkipedia.org/tr/wiki/Domates) ve [sarımsak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sar%C4%B1msak) malzemeleridir. *Siri paya* içeren [köri](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6ri)ye [nihari](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nihari) denir. Aslında nihari, [Babür İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bab%C3%BCrl%C3%BCler)'nun [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman) [aristokrat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aristokrasi) sınıfında yaygın bir yemektir. Ancak 18. yüzyılda aristokratların fakirleşip halk sınıfına kaymasından dolayı, halk yemeği haline geldi ve [Delhi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Delhi)'den bugünkü Pakistan ve [Bangladeş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Banglade%C5%9F)'e kadar yayılıp popüler oldu. ## Dış bağlantılar - [Kelle paça çorbası - blog.milliyet.com.tr](http://blog.milliyet.com.tr/Blog.aspx?BlogNo=66983) [^1]: SOYSAL, Sahrap. Mardin Süryani mutfağı. [^2]: Arşivlenmiş kopya. [^3]: Azerbaycan Sovyet Ensiklopedisi, cilt X, s.64. Madde: Haş