# Kazan Tatarları

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazan_Tatarlar%C4%B1
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Kazan Tatarları, https://tr.wikipedia.org/wiki/Kazan_Tatarlar%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0)

- **Grup:** Kazan Tatarları
- **Diller:** Tatarca, Rusça
- **Dinler:** Sünni İslam, Ortodoksluk
- **İlgili gruplar:** Türk halkları

**Kazan Tatarları** (Казан татарлары), [Tatar halkı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tatarlar)nı oluşturan ana etnik gruplardan birisidir. [Tatarca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tatarca)da [Kıpçak grubu](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1p%C3%A7ak_grubu)nun Kazan lehçesinde Türkçe konuşulmaktadır. Kazan Tatarlarının etnik temelini Türkler ([Bulgarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_Bulgarlar), [Kıpçaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1p%C3%A7aklar) ve sâ'ire) oluştururlar ve bunlar İmenkovski kültürünün temsilcileriydi.

## Tarihi

### İlk yıllar

[İdil Bulgarları](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0dil_Bulgar_Devleti)'nın 1236'da [Moğollar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar) tarafından fethinden, 1237'de ve 1240'ta bir dizi Bulgar ayaklanmasından sonra, İdil Bulgarları [Altın Orda Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n_Orda_Devleti)'nin bir parçası haline geldi. Daha sonra Altın Orda'nın yıkılması ve birkaç bağımsız hanlığın kurulmasının ardından Bulgar topraklarında [Kazan Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazan_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) kuruldu. Kazan Tatarları, bazı Bulgarların diğer Kıpçaklarla ve kısmen de bölgedeki [Fin-Ugor kavimleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fin-Ugor_kavimleri) ile birleşmesi sonucu oluşmuştur.[^1]

### Kuruluş

Kazan Tatarları 15-16. yüzyıllarda kuruldu. Daha gelişmiş bir ekonomiye ve kültüre sahip olan Kazan Tatarları, 19. yüzyılın sonlarında bir burjuva milleti oluşturdular. Çoğu [tarım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tar%C4%B1m)la uğraşıyordu. Bununla birlikte, Bulgaristan'daki Kazan Tatarları [mücevher](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCcevher)at işçiliğinin yanı sıra [deri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deri), [ahşap](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ah%C5%9Fap) işleme ve diğer alanlarda ilerlediler. Tatarların önemli bir kısmı çeşitli [el sanatları](https://turkipedia.org/tr/wiki/El_sanatlar%C4%B1) ve endüstrilerle uğraştı. Uzun bir süre içinde Bulgar ve yerel aşiret kültürünün ögelerinden oluşan Tatarların maddi kültürü, [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya) halklarının ve diğer bölgelerin kültürlerinden etkilendi. 16. yüzyılın sonlarından sonra Rus kültüründen etkilendi.

## Din

Kazan Tatarları'nın büyük çoğunluğu [İslam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam) dininin [Sünni](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCnnilik) mezhebini takip etmektedir. Topluluğu oluşturan az sayıda [Ortodoks](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Ortodoksluk) da bulunur.

## Kazan Tatarları'nın Antropolojik Kökenleri

Kazan Tatarları'nın [antropoloji](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antropoloji) alanında yapılmış en önemli araştırma, T. A. Trofimova'nın 1929-1932 yıllarında yaptığı araştırmadır. Özellikle 1932 yılında G. Debets ile Tataristan'da kapsamlı bir çalışma gerçekleştirmiştir. Arsk Rayonu'nda 160, Yelabuga Rayonu'nda 146 ve Chistopol Rayonu'nda 109 Tatar araştırmaya katılmıştır. Antropolojik araştırmalar, Kazan Tatarları'nda dört ana antropolojik türün varlığını ortaya koymaktadır: Pontik, Caucasoid, Sublaponoid, Mongoloid.[^2]

## Kazan Tatarları'nın Etnogenez Teorisi

Tatarların etnogenezine dair birkaç teori bulunmaktadır. Bunlardan üçü bilimsel literatürde daha ayrıntılı olarak açıklanmıştır:[^3]

- Ön Bulgar-Tatar teorisi
- Tatar-Moğol teorisi
- Türk-Tatar teorisi.

[^1]: Уразманова, Чешко, 2001, с. 35-40.
[^2]: Трофимова, 1948.
[^3]: Уразманова, Чешко, 2001, с. 42-43.