# Kazaklar

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazaklar
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Kazaklar, https://tr.wikipedia.org/wiki/Kazaklar (CC-BY-SA-4.0)

![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Map_of_the_Kazakh_Diaspora_in_the_World.png/1280px-Map_of_the_Kazakh_Diaspora_in_the_World.png)
* (Arnur.sarybai, CC-BY-SA-4.0)*

- **Grup:** Kazaklar; ( qazaqtar قازاقتار)
- **Bölge:** Kazakistan; Çin; Özbekistan; Rusya; Moğolistan; Türkiye; Kırgızistan; ABD; Türkmenistan; Kanada; Çekya; Ukrayna; Birleşik Krallık; Birleşik Arap Emirlikleri; Portekiz; Avusturalya; İtalya; İran; Avusturya
- **Nüfus:** 14,664,202 (2026); 1,562,518 (2020); 707,329 (2026); 591,970 (2021); 120.999 (2020); 30,000 (2024); 28,244 (2022); 21,913 (2022); 11,825 (2022); 5,455 (2021); 5,639 (2017); 5,526 (2001); 5,432 (2011); 5,000 (2015); 3,000 (2017); 2,430 (2023); 1,924 (2022); 10,000 (2024); 1,685
- **Diller:** Kazakça
- **Dinler:** Çoğunluk; İslam (Sünni)(98,3%); Azınlık olarak; Hristiyanlık, Şamanizm (Animizm)

![Ruslar tarafından "Kırgızlar" denilen Kazaklar (Buhara)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/Prokudin-Gorskii-18.jpg/1280px-Prokudin-Gorskii-18.jpg)
*Ruslar tarafından "Kırgızlar" denilen Kazaklar (Buhara) (Sergueï Prokoudine-Gorski, public-domain)*

Kazaklar ([Kazakça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazak%C3%A7a): қазақтар, [UFA](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uluslararas%C4%B1_Fonetik_Alfabe): ), [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya) ve [Doğu Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Avrupa)'ya yayılmış bir [Türk halkıdır](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1). Diğer Türk halklarıyla yakından ilişkili ortak bir kültürü, dili ve tarihi paylaşırlar. Etnik Kazakların büyük çoğunluğu [Kazakistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazakistan)'da yaşamaktadır.

Etnik Kazak toplulukları Kazakistan'ın sınır bölgeleriyle birlikte [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya), [Kırgızistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zistan), [Özbekistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbekistan), [Çin (Sincan)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sincan_Uygur_%C3%96zerk_B%C3%B6lgesi), batı [Moğolistan (Bayan-Ölgii)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bayan_%C3%96lgii_%28il%29) ve kuzey [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'da ([Gülistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BClistan_%28il%29))[^1] bulunmaktadır. Kazaklar, 15. yüzyılda Türk ve Moğol kökenli çeşitli Orta Çağ boylarının [etnogenez süreci](https://turkipedia.org/tr/wiki/Etnogenez) sonucunda ortaya çıkmıştır.[^2][^3][^4][^5][^6][^7]

Kazak kimliği, 1456–1465 yılları arasında [Kazak Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazak_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın kurulmasıyla şekillenmiştir. Türkleşmiş [Altın Orda Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n_Orda_Devleti)'nin dağılmasının ardından, Sultanlar [Canibek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Janibek_Han) ve [Kerey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kerey_Han_%28Kazak_Han%C4%B1%29)'in liderliğindeki çeşitli boylar, kendi güçlü hanlıklarını kurma amacıyla [Ebü’l-Hayr Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eb%C3%BC%27l-Hayr_Han)'ndan ayrılmıştır.

## Etimoloji

Kazakların "Kazak" adını 15. yüzyıldan itibaren kullanmaya başladıkları düşünülmektedir.[^8] "Kazak" ya da "Qazaq" sözcüğünün kökenine ilişkin çeşitli teoriler bulunmaktadır. Bunlardan bazıları, kelimenin Türkçe qaz fiilinden (gezgin, akıncı/eşkıya, serbest, bağımsız, savaşçı) türediğini ileri sürerken; diğerleri ise Kazakların [yurtlarını](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yurt_%28%C3%A7ad%C4%B1r%29) ve eşyalarını taşımakta kullandıkları tekerlekli bir arabayı ifade eden [Ön-Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_T%C3%BCrk%C3%A7e) **\***khasaq sözcüğünden geldiğini savunmaktadır.[^9][^10]

"Kazak" (*Qazaq*) kelimesinin kökenine dair bir diğer teori, sözcüğün ilk kez 8. yüzyıla tarihlenen Uyuk-Turan yazıtında geçen eski Türkçe qazğaq kelimesinden türediğini ileri sürer.[^11] Türkolog [Vasiliy Radlov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vasili_Radlov) ile Doğu araştırmacısı [Benjamin P. Yudin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Benjamin_P._Yudin)'e göre qazğaq ismi, qazğan (“elde etmek, kazanmak”) fiiliyle aynı kökten gelmektedir. Bu bağlamda qazğaq, dolaşan ve kazanç arayan bir kişi tipini tanımlamaktadır.[^12]

Kazaklar için kullanılan alternatif ve tarihsel bir etnonim ise Alaştır. Bu ad, Kazak kültüründe yaygın biçimde yer alır. En yaygın kullanımda Alaş, Kazakların [üç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazak_C%C3%BCzleri) [cüzünü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazak_C%C3%BCzleri), yani bölgesel ve boysal birliklerini ifade eder. Bu nedenle sözcük zaman zaman "Kazak" ile eş anlamlı olarak da kullanılmıştır.[^13] Ayrıca "Alaş" teriminin, [Nogaylar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nogaylar) tarafından da Kazakları tanımlamak için kullanıldığı bilinmektedir.[^14]

## Dil

Kazakça, [Türk dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri) içinde [Kıpçak (Kuzeybatı) grubuna](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1p%C3%A7ak_grubu) dâhildir; bu grupta [Kırgızca](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zca), [Nogayca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nogayca), [Karakalpakça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karakalpak%C3%A7a) ve [Tatarca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tatarca) gibi diller de yer alır.

## Nüfus

### Kazakların azınlık olarak bulunduğu bölgeler

#### Rusya

2010 nüfus sayımına göre, Rusya Federasyonu'nda 647.000 Kazak yaşamaktaydı. Ancak Dünya Kazakları Birliği birinci başkan yardımcısı Kaldarbek Naymanbayev, 2003 yılında yaptığı açıklamada Rusya'da 1 milyondan fazla etnik Kazak bulunduğunu ifade etmiştir.[^15]

#### Çin

![Kazak kültürünü resmeden bir pul](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c3/Kazpoststamp.jpg)
*Kazak kültürünü resmeden bir pul (The original uploader was GaiJin at İngilizce Vikipedi ., public-domain)*

Kazaklar, 18. yüzyılda Cungar soykırımı sonucunda yerli [Budist](https://turkipedia.org/tr/wiki/Budizm) Cungar Oyrat nüfusunun büyük ölçüde katledilmesinin ardından [Cungarya bölgesine](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cungarya) göç etmiştir. Çin'de bir Kazak özerk ili bulunmaktadır: Sincan Uygur Özerk Bölgesi'ndeki [İli Kazak Özerk İli](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0li_%28il%29). Ayrıca üç Kazak özerk ilçesi vardır: [Kansu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kansu)'daki [Aksay Kazak Özerk İlçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aksay_Kazak_%C3%96zerk_%C4%B0l%C3%A7esi) ile Sincan Uygur Özerk Bölgesi'ndeki [Barköl](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bark%C3%B6l_Kazak_%C3%96zerk_%C4%B0l%C3%A7esi) ve [Mori Kazak Özerk İlçeleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mori_Kazak_%C3%96zerk_%C4%B0l%C3%A7esi).

## Tarihi

15. yüzyılda [Altınorda Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n_Orda_Devleti) topraklarının doğu kanadını oluşturan [Deşt-i Kıpçak](https://turkipedia.org/tr/wiki/De%C5%9Ft-i_K%C4%B1p%C3%A7ak) ahalisinde yaşayan Türk ve Moğol kökenli Orta Çağ kabileleleri bir araya gelerek [Kazak Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazak_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) etrafında toplandılar. [14. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/14._y%C3%BCzy%C4%B1l)dan sonra yeni bir boy olarak [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya) arenasında yerini almıştır.[^16][^17][^18] [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)'da [Ruslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar) ile ilk teması kuran Türk topluluğu Kazaklar olmuştur.

## Kazaklarda Türklük Bilinci

Kazaklar, [Asya'nın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asya) ortasında [Türk Dünyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_d%C3%BCnyas%C4%B1)nın göbeğinde yer almaktadır. Gerek [Doğu Türkistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_T%C3%BCrkistan)'ın kuzeyindeki Altay bölgesi, gerek [Moğolistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folistan)'ı batısındaki Altay ve [Bayan-Ölgey bölgesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bayan_%C3%96lgii_%28il%29), gerek [Altay Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay_Cumhuriyeti)'nin sahası Kazak Türkleri ile meskundur. [Türk toplulukları](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1) arasında en çok [soykırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Soyk%C4%B1r%C4%B1m)a uğramış halktır. Bu sebeple de [Orta Asya Birliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya_Birli%C4%9Fi) fikri Kazakistan'da ortaya çıkmıştır. [Sultan Mahmut Torayğırov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sultan_Mahmut_Toray%C4%9F%C4%B1rov)'un Kazak Türkçesindeki bir şiirde Türklük bilinci şöyle belirtilmiştir.

[Kazakistan Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazakistan)'nin ilk [Cumhurbaşkanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazakistan_cumhurba%C5%9Fkan%C4%B1) [Nursultan Nazarbayev](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nursultan_Nazarbayev) ise zaman zaman Kazakların [Türk halkları](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1)ndan olduklarını ve [Türk kültürü](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC)ne sahip çıkılması gerektiğini belirtmiştir.[^19]

## Ayrıca bakınız

- [Çin Kazakları](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in_Kazaklar%C4%B1)
- [Kazakça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazak%C3%A7a)
- [Kazakistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazakistan)
- [Türk halkları](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1)
- [Türk devletleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_devletleri_listesi)
- [Türk dünyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_d%C3%BCnyas%C4%B1)
- [Türk dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri)

## Dış bağlantılar

- [Tölegenin uzun yolculuğu](http://www.osmansoysal.com/yazilarim/tolegenin-uzun-yolculugu.html)

[^1]: Golestan, Kazakhstan cultural night to be held in northern Iran. 23 Eylül 2024. <https://www.tehrantimes.com/news/504037/Golestan-Kazakhstan-cultural-night-to-be-held-in-northern-Iran>
[^2]: Some remarks on the Turkicisation of the Mongols in post-Mongol Central Asia and the Qipchaq Steppe. <https://akjournals.com/view/journals/062/71/2/article-p121.xml>
[^3]: Kazakh. <https://www.britannica.com/topic/Kazakh>
[^4]: Zhabagin, Maxat. The medieval Mongolian roots of Y-chromosomal lineages from South Kazakhstan. 22 Ekim 2020, s. 87. <https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7583311/>
[^5]: Sabitov, Zhaxylyk M.. The Genetic Origin of the Turko-Mongols and Review of The Genetic Legacy of the Mongols. Part 1: The Y-chromosome Lineages of Chinggis Khan The Russian Journal of Genetic Genealogy. Volume 4, No 2 (2012)/Volume 5, No 1 (2013). P. 1-8. <https://www.academia.edu/10255042/The_Genetic_Origin_of_the_Turko_Mongols_and_Review_of_The_Genetic_Legacy_of_the_Mongols_Part_1_The_Y_chromosome_Lineages_of_Chinggis_Khan_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_4_No_2_2012_Volume_5_No_1_2013_P_1_8>
[^6]: Sabitov, Zhaxylyk M.. The Kazakhstan DNA project hits first hundred Y-profiles for ethnic Kazakhs Russian Journal of Genetic Genealogy. 2011. 3. №1. С.69-84. <https://www.academia.edu/10255111/The_Kazakhstan_DNA_project_hits_first_hundred_Y_profiles_for_ethnic_Kazakhs_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_2011_3_1_%D0%A1_69_84>
[^7]: https.io - a really cool domain parked on Park.io. <http://https/>
[^8]: Barthold--translated from the Russian. Four Studies on the History of Central Asia vol 3 Mir Ali-Shir. 1962, s. 129. <http://archive.org/details/dli.pahar.3200>
[^9]: Olcott, Martha Brill. The Kazakhs. Hoover Institution Press, Stanford University Press, 1995. <https://books.google.com/books?id=0QAraz9qVY4C&pg=PA4>
[^10]: Phillips, M. A.. Soviet Empire. The Turks of Central Asia and Stalinism. 1954, s. 72. <https://doi.org/10.2307/40198099>
[^11]: Уюк-Туран. <http://www.orientalistica.ru/resour/runica/collection/e3a.htm>
[^12]: Центральная Азия в 14–18 веках глазами востоковеда [14.-18. yüzyıl Doğu araştırmacılarının gözünden Orta Asya]. Almaty: Dajk-Press., 2001.
[^13]: Каратаев, А. А.. ОБ АЛАША ХАНЕ И ФОРМИРОВАНИИ ОБЪЕДИНЕНИЯ «АЛАШ». 2023, s. 241-255. <https://ajspiie.com/index.php/history/article/view/793>
[^14]: Ногайско-русский словарь около 35000 слов - под редакцией доктора филологических наук, профессора К. М. Мусаева. 2018. <https://rusneb.ru/catalog/000200_000018_RU_NLR_BIBL_A_011890070/>
[^15]: "Неизвестное казахское зарубежье" / Статьи, интервью, репортажи / Сервер Казах.ру. <http://www.kazakh.ru/news/articles/?a=22>
[^16]: Hatunoğlu, Nurettin. MOĞOLLUKTAN TÜRKLÜĞE KONGURATLAR. 20 Ocak 2022, s. 111-132. <https://dergipark.org.tr/tr/pub/gttad/issue/68156/1012529>
[^17]: Lee, Joo-Yup. Some remarks on the Turkicisation of the Mongols in post-Mongol Central Asia and the Qipchaq Steppe. 1 Haziran 2018, s. 121-144. <https://akjournals.com/view/journals/062/71/2/article-p121.xml>
[^18]: The Kazakh Khanate. Oxford University Press, 2019. <https://www.researchgate.net/publication/338291376_Kazakh_Khanate_In_The_Oxford_Research_Encyclopedia_of_Asian_History_Ed_David_Ludden_New_York_Oxford_University_Press>
[^19]: Nazarbayev’den dikkat çeken mesaj. Yeniçağ, 16 Ekim 2019. <https://www.yenicaggazetesi.com.tr/nazarbayevden-dikkat-ceken-mesaj-252638h.htm>
