# Kayıkçı Kul Mustafa
> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Kay%C4%B1k%C3%A7%C4%B1_Kul_Mustafa
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Kayıkçı Kul Mustafa, https://tr.wikipedia.org/wiki/Kay%C4%B1k%C3%A7%C4%B1_Kul_Mustafa (CC-BY-SA-4.0)
- **Adı:** Kayıkçı Kul Mustafa
- **Takma adı:** Kayıkçı Kul
- **Doğum tarihi:** 1580 – 1600 arası
- **Doğum yeri:** Aydın çevresi; Osmanlı İmparatorluğu
- **Ölüm tarihi:** 1658
- **Ölüm yeri:** İstanbul
- **Meslek:** Şair, halk ozanı
- **Köken:** Türk
- **Dönem:** 17. yüzyıl
- **Tarz:** Aşık edebiyatı
- **Konu:** Lirik söyleyiş, koçaklama
- **Etkiledikleri:** Aşık Ömer
**Kayıkçı Kul Mustafa**, [Türk halk edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halk_edebiyat%C4%B1)nın [Bektaşî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bekta%C5%9F%C3%AElik) koluna bağlı halk ozanı.[^1] Şairin doğum ve ölümüyle ilgili net bilgiler bulunmamakla beraber; 17. yüzyıl ozanı olduğu belirlenebilmiştir.[^2] Kimi kaynaklarca 1658'de öldüğü rivayet edilmektedir. Ancak bu iddianın tersi olarak 1659'dan sonra öldüğünü savunan araştırmalar da vardır.[^3] Edebiyatçı [Ahmet Kabaklı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_Kabakl%C4%B1) ise Kayıkçı Kul Mustafa'nın ölümünün 1646'dan sonra gerçekleştiğini söylemektedir.[^4]
## Hayatı
Ozanın, nerede doğduğu konusunda da yeterli bilgi yoktur. Ancak [Genç Osman Türküsü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gen%C3%A7_Osman_T%C3%BCrk%C3%BCs%C3%BC)'nün [Osman Şevki Uludağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osman_%C5%9Eevki_Uluda%C4%9F) tarafından [Aydın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayd%C4%B1n) çevresinde derlenmesi; şairin dilinde görülen "bencileyin, sencileyin" gibi arkaik kelimelerin bugün [Nazilli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nazilli) ağzında hala kullanılması[^5] ve ozanın hayatının ilk döneminin [bahriye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deniz_Harp_Okulu)li olarak geçmesi (Aydın eski bir denizci beyliğidir.) gibi bilgileri birleştirdiğimizde; Kayıkçı Kul Mustafa'nın [Aydın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayd%C4%B1n) - [Nazilli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nazilli) çevresinde doğmuş olabileceği ihtimali güçlenmektedir. Ayrıca; sanatsal olarak büyük ölçüde etkilediği [Aşık Ömer](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%82%C5%9F%C4%B1k_%C3%96mer)'in de aslen Aydınlı olduğuna dair iddialar bu savı önemli bir bilgi haline getirmektedir. *Genç Osman Destanı*nın Kayıkçı Kul Mustafa'nın en önemli eseri olduğu konusunda; edebiyat tarihçilerinin büyük bir bölümü ortak fikirdedir.[^6] Hatta bazı eserlerde Genç Osman Hikâyesi, şairinin ismine eş değer görülmüş ve ansiklopedik madde başlıkları *Kayıkçı Kul Mustafa ve Genç Osman Hikayesi* olarak adlandırılmıştır.[^7] Genç Osman Destanı aslen bir şiir olmasına rağmen; halk tarafından anonimleştirilmiş ve [türkü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gen%C3%A7_Osman_T%C3%BCrk%C3%BCs%C3%BC), hikâye gibi varyantları ortaya çıkmıştır. Kayıkçı Kul Mustafa eserlerinde halk diline yakın ve [Divan edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divan_edebiyat%C4%B1) çizgisinden uzak bir söyleyişe sahiptir.[^8] Ancak buna rağmen [Nefi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nef%27%C3%AE) ile birlikte; [Sultan Murat](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Murad)'ın en yakın iki musahibinden biridir.[^9] Kul Mustafa, döneminin [Osmanlı Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_ordusu) olan [Yeniçeri Ocağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri)'nda kayışçı olarak çalıştığı için, kaynaklarda adı *Kayışçı Mustafa* olarak geçmektedir.[^10] Daha sonraki dönemde ise daha çok *kayıkçı* ön adıyla anılmıştır.[^11] Bir başka iddiaya göre ise; [Osmanlı Donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)'na katılıp [Küçük Murat Reis](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_Murat_Reis) ile [Cezayir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cezayir)'e gittiği için kendisine *kayıkçı* adı verilmiştir.[^12] Kayıkçı'nın Murat Reis ile yaptığı deniz seferleri sırasında yazdığı dörtlükler bu olasılığı güçlendirmektedir. Aşağıdaki dörtlük Kayıkçı'nın deniz seferlerini anlattığı şiirlerine örnektir:
“Kalktı yelken eyledi Murat Reis, Baş başa düşmana varırım demiş, Vaktinize hazır olun gaziler, Ya ser verir ya ser alırım demiş[^13]”
[Türk edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_edebiyat%C4%B1)nda bilinen üç tane *Kul Mustafa* olduğundan zaman zaman Kayıkçı Kul Mustafa'nın şiirleri bu ozanların şiirleriyle karıştırılmıştır.[^14] Kul Mustafa, [Abaza Hasan Paşa İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abaza_Hasan_Pa%C5%9Fa) ve [Bağdat Seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat_Seferi) gibi döneminin önemli olaylarını yaşamış ve bu olaylara şiirinde yer vermiştir.[^15]
## Edebi kimliği
Kayıkçı Kul Mustafa, [17. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/17._y%C3%BCzy%C4%B1l) [Türk Halk edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halk_edebiyat%C4%B1) ozanlarındandır. Olay örgüsünü gerçek yaşamdan alan şiirleri arasında [Aksaraylı Genç Osman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gen%C3%A7_Osman_T%C3%BCrk%C3%BCs%C3%BC)'nın ölümü üzerine yazdığı [koçaklama](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ko%C3%A7aklama) - [destan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Destan) tarzındaki şiiri özellikle sınır boylarındaki askerler tarafından benimsenmiş;[^16] bazı edebiyat otoritelerince de kabul görüp,[^17] "*kahramanın adını günümüze getirmiş, kendi adını da ölümsüz yapmış*" şeklinde yorumlanmıştır.[^18] Kul Mustafa'nın [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) gezgini [Evliya Çelebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Evliya_%C3%87elebi) tarafından, [Seyahatname](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyahatn%C3%A2me)'de [çöğür](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87%C3%B6%C4%9F%C3%BCr) çalmayı bilen ozanlar arasında gösterilip;[^19] zamanının önemli el yazması [dergi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dergi)lerinde ve [cönkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/C%C3%B6nk)de şiirlerinin yer alması; şairin döneminde bilinen bir ozan olduğunu göstermektedir.[^20] Ozan, gerçek ününü söylediği lirik sevgi şiirleri ve özellikle [koçaklama](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ko%C3%A7aklama)-[destan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Destan) türündeki başarısıyla elde etmiştir. Şiirlerinde[^21] genellikle 11'li hece ölçüsü kullanır; kullandığı dilde [Divan Edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divan_edebiyat%C4%B1) etkisi fazla görülmez. Ayrıca, [Bektaşiliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bekta%C5%9F%C3%AElik) benimsedikten sonra [nefes](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nefes_%28anlam_ayr%C4%B1m%C4%B1%29)ler söylemiştir.[^22]
## Sanat anlayışı
Kayıkçı Kul Mustafa, döneminde halk edebiyatında da kendini göstermeye başlayan [Aruz vezni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aruz_%C3%B6l%C3%A7%C3%BCs%C3%BC)nden etkilenmemiştir. Bu durumu edebiyat [tarihçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarih%C3%A7i)si ve yazar [Seyit Kemal Karaalioğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyit_Kemal_Karaalio%C4%9Flu) şu şekilde açıklar: "[*Divan şiiri*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divan_edebiyat%C4%B1)*nin etkisinden uzak, halk zevkine bağlı, doğal bir söyleyişle, *[*17. yüzyıl*](https://turkipedia.org/tr/wiki/17._y%C3%BCzy%C4%B1l)*ın ilk yarısında geniş bir üne kavuşur.*"[^23]
Kayıkçı, [Âşık Halk Edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%82%C5%9F%C4%B1k_halk_edebiyat%C4%B1)'nın müşterek bir özelliği olarak [hece ölçüsü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hece_%C3%B6l%C3%A7%C3%BCs%C3%BC)nü kullanmıştır.[^24] Hecenin 11'li vezni en çok tercih ettiği ve Genç Osman Destanı'nı yazdığı vezindir. Ancak özellikle Genç Osman Destanı'nın halk tarafından çeşitli varyantlarının oluşturması bu konudaki standart metnin elde edilmesini ve [retorik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Retorik) araştırmaları zorlaştırmaktadır. Aşağıdaki[^25] [Aydın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayd%C4%B1n) yöresinden derlenen örnek üzerinden gidersek;
“Genç Osman dediğin küçük bir uşak, Beline bağlamış ibrişim kuşak, Askeri içinde birinci uşak, Allah Allah deyip geçer Genç Osman”
Görüldüğü gibi bu şiirde dizeler 11 heceden oluşmaktadır. Yani şiirde 11'li hece ölçüsü kullanılmış; altıncı hecede durak kurulmuştur (6+5). Ayrıca bir ve ikinci [dize](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dize)de *uşak* kelimeleriyle [tam uyak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafiye) yapılmıştır. Bunun yanında birinci ve üçüncü dizeler arasında; "uşak" kelimesinin sesteşliğinden yararlanılarak [cinas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cinas) kullanılmıştır. İlk dizede *uşak* çocuk anlamında kullanılırken; üçüncü dizedeki anlamı ordu hizmetkârıdır. Bu üç dizeyi ele alırsak şiirin zengin uyakla kafiyelendirildiği görülür. Ancak bu şiirin halk söyleyişinden derlendiği düşünülürse; [anonim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anonim)leşmiş ve değişmiş ögelere rastlanmak muhtemeldir. Örneğin [cönk](https://turkipedia.org/tr/wiki/C%C3%B6nk)lerden alınan bir şiir kesitini incelersek; değişen dil özellikleri dikkat çeker. Örneğin aşağıdaki şiirde[^26] eklerdeki arkaik özellikler dikkat çekmektedir:
“Eğerleyin kır atımın ikisin, Fethedeyim düşmanların hepisin, Sabah namazında Bağdad kapısın, Allah Allah deyip, açtı Genç Osman”
Halk edebiyatında ozanlar genellikle yarım uyak kullanmıştır.[^27] Ancak Kayıkçı Kul Mustafa'nın daha gelişkin uyak türlerini de kullandığını görürüz. Örnek olarak yukarıdaki ilk şiirde; hem zengin uyak (en az üç ses benzerliği bildiren) hem de cinas kullanılmıştır.
Kayıkçı Kul Mustafa'nın dili oldukça sade ve akıcıdır. Kullandığı sözcüklerin tamamına yakınını [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e) kökenli veya Türkçeleşmiş sözcükler oluşturur.
## Genç Osman Destanı
*Genç Osman'ın Dicle'ye düşerek ölmesi üzerine dönemin padişahı; IV. Murat'ın da çok üzüldüğü söylencesi vardır. (John Young, public-domain)*
Osmanlı geleneğinde yapılan savaşların ardından özellikle [Yeniçeri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri) kökenli ozanların zafere dair şiirler söylediği bilinmektedir. Genç Osman Destanı da bu şekilde söylenen bir [Türk halk edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halk_edebiyat%C4%B1) ürünüdür. Bu [epik şiir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Epik); [Bağdat Seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat_Seferi)'nden sonra yazılmıştır; yine aynı savaşın ardından [Demircioğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Demircio%C4%9Flu) gibi döneminin önemli halk ozanları da değişik destansı şiirler söylemiştir.[^28] Hatta otoriteler tarafından Türk halk edebiyatının en önemli ozanlarından biri gösterilen [Karacaoğlan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karacao%C4%9Flan) da bir Genç Osman Destanı yazmış[^29] ancak bu destanların hiçbiri Kul Mustafa'nın destanı kadar yaygınlık kazanamamıştır. Karacaoğlan'ın şiiri ancak 1970'te ortaya çıkarılabilmiştir.[^30] Genç Osman Destanı; yazıldığı dönemden itibaren toplum tarafından kabul görmüş ve halk rivayeti kıyafetine bürünmüştür.[^31] Ayrıca bu destanın [türkü](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%BC) haline getirildiği de bilinmektedir.\Köksal, Hasan. (1985). *Milli Destanlarımız ve Türk Halk Edebiyatı, s.205, Üçdal Yayıncılık.\ Genç Osman Destanı, ozanın geniş halk kitleleri tarafından tanınmasını sağlamıştır.*[^32]
[Bağdat Seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat_Seferi)'nin 1639'a dek sürmesi; şiirin bu yıllarda söylendiği sonucunu doğurmaktadır.[^33] Bu eser; [Bayburtlu Zihni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bayburtlu_Zihni)'nin "Hart Destanı" ve Razi'nin [Şeyh Şamil Destanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_%C5%9Eamil) gibi eserlerle birlikte; [Âşık Halk Edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%82%C5%9F%C4%B1k_halk_edebiyat%C4%B1)'nın en önemli epik eserleri arasındadır.[^34] Ayrıca eser Türk edebiyatı araştırmaları açısından da önemli bir yere sahiptir. [Fuat Köprülü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fuat_K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC)'nün *Kayıkçı Kul Mustafa ve Genç Osman Hikayesi* eseri, [halk hikayelerinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halk_hik%C3%A2yesi) oluşum evrelerini takip etme ve anlamlandırma stratejisinin uygulandığı model eserlerden biri olarak bilinmektedir.[^35]
Genç Osman Destanı, [Bağdat kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat_Seferi) sırasında bir [müfreze](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCfreze) komutanının yaptığı hücumla birlikte; Osman adlı bir gencin büyük kahramanlıklar gösterip; daha sonra kaleden atılan bir okla yaralanarak [Dicle](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dicle)'ye düşmesi ve burada ölmesini anlatan bir olay örgüsüne sahiptir.[^36] Osman'ın ölümüne padişah [IV. Murat](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Murad) dahil tüm ordunun üzüldüğü rivayet edilmektedir.[^37] Hatta Sultan Murat'ın Genç Osman'ın ölümü üzerine: "Keşke Bağdat gibi kaleyi fethetmeseydim de Genç Osman’ım ölmeseydi." dediği söylencesi hakimdir.[^38] Ayrıca, olayın geçtiği dönemin padişahı olan [IV. Murat](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Murad)'tan iki saltanat önce gelen ağabeyi [II. Osman](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Osman)'ın da Genç Osman olarak bilinip; Yeniçeri isyanı sırasında öldürüldüğü gerçeği vardır.[^39] Bu da bahsi geçen olayın aslen; anıştırma yoluyla [II. Osman](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Osman)'ın öldürülmesi olayıyla bağlantılı olabileceği olasılığını doğurmaktadır. Aksaraylı Genç Osman hakkında başka ozanların da şiirler yazması; bu olasılığı azaltsa da; bazı kaynaklarda Kayıkçı'nın [Küçük Murat Reis](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_Murat_Reis)'le [Cezayir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cezayir)'deyden [II. Osman](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Osman)'nın öldürüldüğü ve bunun Kayıkçı'yı önemli ölçüde etkilediği bilgisi mevcuttur.[^40]
## Ayrıca bakınız
- [Genç Osman Türküsü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gen%C3%A7_Osman_T%C3%BCrk%C3%BCs%C3%BC)
- [Genç Osman Destanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gen%C3%A7_Osman_Destan%C4%B1)
## Yayınlar
[M. Fuad Köprülü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fuat_K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC), *XVII. Asır Saz Şairlerinden Kayıkçı Kul Mustafa ve Genç Osman Hikâyesi*, İstanbul: 1930.
[^1]: Kayıkçı Kul Mustafa.
[^2]: Kayıkçı Kul Mustafa.
[^3]: Kayıkçı Kul Mustafa.
[^4]: Kabaklı, Ahmet. (1985). Türk Edebiyatı: 2. Cilt, TEV.
[^5]: Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü'nde Söz Arama: Bencileyin.
[^6]: TDV İslam Ansiklopedisi. (2005). Kayıkçı Kul Mustafa ve Genç Osman Hikayesi, C.30, s.78, TDV: Ankara
[^7]: TDV İslam Ansiklopedisi. (2005). Kayıkçı Kul Mustafa ve Genç Osman Hikayesi, C.30, s.78, TDV: Ankara
[^8]: Karaalioğlu, Seyyit Kemal. (1968). Edebiyatımızda Şair ve Yazarlar, s.75, İnkıkâp Yayınevi.
[^9]: Oflazoğlu, A.Turan. (2001). Mutlak Avcıları, s.34, TDK: Ankara.
[^10]: Kayıkçı Kul Mustafa.
[^11]: Kayıkçı Kul Mustafa.
[^12]: Kayıkçı Kul Mustafa.
[^13]: Kayıkçı Kul Mustafa (Seçki).
[^14]: Kayıkçı Kul MUSTAFA.
[^15]: Kayıkçı Kul MUSTAFA.
[^16]: Kayıkçı Kul Mustafa.
[^17]: Banarlı, Nihat Sami. Devlet ve Devlet Terbiyesi, s.178, Kubbealtı Yayınları, İstanbul:2007
[^18]: Kayıkçı Kul Mustafa.
[^19]: TDV İslam Ansiklopedisi. (2005). Kayıkçı Kul Mustafa ve Genç Osman Hikayesi, C.30, s.78, TDV: Ankara
[^20]: Kayıkçı Kul Mustafa.
[^21]: Kayıkçı Kul Mustafa (Seçki).
[^22]: Kayıkçı Kul MUSTAFA.
[^23]: Karaalioğlu, Seyyit Kemal. (1968). Edebiyatımızda Şair ve Yazarlar, s.75, İnkıkâp Yayınevi.
[^24]: Halk Edebiyatı.
[^25]: Kayıkçı Kul Mustafa.
[^26]: Banarlı, Nihat Sami. Devlet ve Devlet Terbiyesi, s.178, Kubbealtı Yayınları, İstanbul:2007
[^27]: Dilçin, Cem. (1983). Örneklerle Türk Şiir Bilgisi, TDK: Ankara.
[^28]: Banarlı, Nihat Sami. Devlet ve Devlet Terbiyesi, s.178, Kubbealtı Yayınları, İstanbul:2007
[^29]: Başgöz, İlhan. (1992). Karacaoğlan, s.72, Pan Yayıncılık.
[^30]: Başgöz, İlhan. (1992). Karacaoğlan, s.72, Pan Yayıncılık.
[^31]: Boratav, Pertev Naili. (1988). Halk Hikayeleri ve Halk Hikayeciliği, s.110
[^32]: Kocatürk, V. Mahir. (1964). Türk Edebiyatı Tarihi, s.420, Edebiyat Yayınevi.
[^33]: Başgöz, İlhan. (1992). Karacaoğlan, s.72, Pan Yayıncılık.
[^34]: T.C. Kültür Bakanlığı. (1981). Millî Kültür, s.16, Kültür Bakanlığı Yayınları: Ankara.
[^35]: Alptekin, Ali Berat. (1997). Halk Hikayelerinin Motif Yapısı, s.66, Akçağ Yayınları.
[^36]: Necatigil, Behçet. (190). Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü, Varlık Yayınevi.
[^37]: Necatigil, Behçet. (190). Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü, Varlık Yayınevi.
[^38]: Yiğitlere Serdar Olan Aksaray’lı Genç Osman.
[^39]: Özal’dan önce kabri açılacak yedi padişah var.
[^40]: Kabaklı, Ahmet. (1985). Türk Edebiyatı: 2. Cilt, TEV.