# Kars Muharebesi

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars_Muharebesi
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Kars Muharebesi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Kars_Muharebesi (CC-BY-SA-4.0)

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c2/Armenians_fleeing_Kars.jpg)
* (en:User:Aivazovsky, public-domain)*

- **Çatışma:** Kars Muharebesi
- **Parçası:** Kurtuluş Savaşı Doğu Cephesi
- **Tarih:** 30 Ekim 1920
- **Yer:** Kars
- **Sonuç:** Türk Ordusu'nun Kars'ı geri alması
- **Savaşan:** Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti; Ankara Hükûmeti
- **Komutan:** Daniel Bek Pirumian; Christophor Araratov; Shaghubadian; Vekilian; Babajanov; Ter Arakyalian; Kâzım Karabekir Paşa; Rüştü Bey; Osman Nuri Bey; Halid Bey
- **Güç:** 8.000-10.000; 7.700
- **Kayıp:** +200 ölü asker, çok sayıda esir; 9 ölü ve 47 yaralı asker

**Kars Muharebesi**, 30 Ekim 1920'de [Ankara Hükûmeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara_H%C3%BCk%C3%BBmeti) ile [Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermenistan_Demokratik_Cumhuriyeti) arasında yapılan savaştır. Doğu Cephesi Komutanı [Kâzım Karabekir](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2z%C4%B1m_Karabekir) komutasındaki Türk Ordusu'nun [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars)'ı geri almasıyla sonuçlanmıştır.

## Muharebe

Keşiflerden ve alınan haberlere göre, Ermeni birliklerinin sayıca üstün oldukları anlaşıldı. Ermeniler, Kars'ı kale gibi savunmak yerine mevcut istihkâmlardan yararlanarak bir sahra savaşı vermeye karar verdiler.

Ermeniler sağlam mevzilerde bulunmaları ve sayıca üstün olmalarına rağmen, [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) birliklerinin moralleri yüksekti. [Kâzım Karabekir](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2z%C4%B1m_Karabekir) ise elindeki zayıf kuvvetlerle [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars)'ı doğudan kuşatmak ile cesurca bir karar verdi. [Karabekir](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2z%C4%B1m_Karabekir), 21 Ekim 1920'de gönderdiği bir şifresinde *"*[*Igdır*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Igd%C4%B1r)* mıntıkasına iki alayın geldiği yönünde"* haberler yayarak Ermenilerin dikkatini yanlış yöne çekmeye çalıştı. 12. Tümen Borlukdağı-Hacıhalil köyü hattını ve 9. Kafkas Tümeni Yahniler-Vezinköy hattını tutmak üzere harekât başladı. 30 Ekim'de yapılan genel taarruz ile Ermenilerin bir kısmı Vezinköy'ün kuzeydoğusuna çekildi ve bir kısmı da [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars) yönünde kaçtı ve Kars zaptedildi.

[Ermeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler) birlikleri yüksek kayıplar verdiler. [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) tarafında ise zayiat düşüktü. [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars)'tan kuzeye ve kuzeydoğuya giden yollar 9. Kafkas Tümeni tarafından daha uzun süreli tutulsaydı, Ermenilerin hemen hepsi esir olabilirdi. Ermeniler [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars)'ı boşaltıp [Gümrü](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCmr%C3%BC) istikametinde çekildiler. 31 Ekim'de [Kâzım Karabekir](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2z%C4%B1m_Karabekir) [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars)'ı ele geçirmesi dolayısıyla ferikliğe ([Korgeneral](https://turkipedia.org/tr/wiki/Korgeneral)) terfi edildi.

## Muharebe sonrası

Kars muharebesi sonrası Ermeni birliklerin tamamen etkisiz hale getirilebilmesi ve alınacak silah ve cephanenin [Batı cephesinde](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1_Bat%C4%B1_Cephesi) gerekli olduğu için harekâtın aralıksız devam etmesi gerektiği savunuldu. Harekâtın uzatılması için, [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars)-[Erivan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erivan) yönü veya [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars)-[Gümrü](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCmr%C3%BC) yönü ileri sürüldü. Birinci seçenek hemen ve kesin bir darbe gösterebilirdi fakat bu yönde yolların bozuk olması gıda maddelerinin gönderilmesinde zorluk çıkarabilirdi. İkinci seçenekte ise sonuç gecikse bile harekât emin sonuca ulaşabilirdi. Erkân-ı Harbiye Başkanlığı [Kâzım Karabekir](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2z%C4%B1m_Karabekir)'e onay verdi ve böylece Doğu Cephesi birlikleri 5 Kasım 1920'de [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars)'tan ileriye doğru harekete geçti.