# Karmatîlerin Devrilmesi > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Karmat%C3%AElerin_Devrilmesi > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Karmatîlerin Devrilmesi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Karmat%C3%AElerin_Devrilmesi (CC-BY-SA-4.0) ![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%83%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%8A%D9%86.png/1280px-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%83%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%8A%D9%86.png) * (عبد العزيز علي, public-domain)* - **Çatışma:** Karmatîlerin Devrilmesi - **Tarih:** 1058–1077 - **Yer:** Doğu Arabistan - **Sonuç:** Abbasî-Uyunî-Selçuklu zaferi - **Savaşan:** Karmatîler; Uyûnîler Emirliği; Ebu el-Behlül el-Avvam'ın güçleri (1058–1067); Destek:; Selçuklu İmparatorluğu; Abbasî Halifeliği; Gazneli İmparatorluğu; Fâtımî Halifeliği - **Komutan:** Ebu Abdullah bin Sanbar; Yahya bin Abbas; Abdullah bin Ali el-Uyunî; Tuğrul; Alp Arslan; I. Melikşah; Artuk Bey; Ebu el-Behlül el-Avvam; Yahya bin El-Ayaş; Zekeriya bin Yahya - **Güç:** Bilinmiyor; Bilinmiyor; Bilinmiyor - **Kayıp:** Ağır; Ağır; Tüm kuvvetler yok edildi - **Coğrafi değişiklikler:** Karmatî Devleti yıkıldı **Karmatîlerin Devrilmesi**, [Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sel%C3%A7uklu_Hanedan%C4%B1) ve [Abbâsî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abb%C3%A2s%C3%AEler) destekli [Uyunîlerin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uy%C3%BBn%C3%AEler_Emirli%C4%9Fi) iktidardaki [Karmatî devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karmat%C3%AEler)ne karşı silahlı bir ayaklanmasıydı. Abdullah bin Ali el-Uyunî olarak bilinen yerel bir şef, Abbasîler ve Selçuklu İmparatorluğu ile ittifak kurmuş[^1] ve onların desteğiyle bir ayaklanma başlatmıştır. Daha güçlü yabancı güçlerin desteği sayesinde Uyunîler başarılı bir şekilde isyan ederek [Doğu Arabistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Arabistan)'ı özgürleştirdi[^2] ve bu da bölgedeki güç dinamiğini önemli ölçüde değiştirdi. ## Arkaplan Karmatîler, doğu Arap Yarımadası'nda gücünü tesis etmiş, Zerdüşt etkilerine sahip[^3] radikal bir İsmailî gruptu. Karmatîler Mekke'ye hacca giden kervanlara yaptıkları baskınlarla tanınmışlardır.[^4] Uyunîler, Beni [Abdülkays](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClkays) kabilesinden gelen yerel bir Arap hanedanıydı. Hanedan reisi Abdullah bin Ali, Doğu Arabistan'daki Karmatî egemenliğiyle mücadele etmek için Selçuklular ve Abbasîlerden yardım istedi. ## Ayaklanma ### Ebu el-Behlül el-Avvam isyanı Ebu el-Behlül el-Avvam Karmatî devletinin güvencecisiydi. Ebu el-Behlül daha sonra Bahreyn'de isyan etti ve kendisini adanın Emiri olarak taçlandırdı.[^5] Buna rağmen [Katif](https://turkipedia.org/tr/wiki/Katif)'in yeni lideri [Yahya bin Abbas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yahya_bin_Abbas)'ı yenemedi ve ada kısa süre sonra tekrar onların kontrolüne geçti ve bu süreçte Ebu el-Behlül öldürüldü.[^6] ### Uyunî İsyanı [Abdullah bin Ali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdullah_bin_Ali_el-Uyun%C3%AE) yönetimindeki Uyunîler, [Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sel%C3%A7uklu_Hanedan%C4%B1) desteğiyle Karmatî yönetimine karşı ayaklandı. Kısa sürede Aval ve [Kâtif](https://turkipedia.org/tr/wiki/Katif)'i fethederek yeni hükümdarı Yahya bin El-Ayaş'ı sürgüne gönderdi ve ardından [Karmatîlerin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karmat%C3%AEler) kalesi [Hüfuf](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCfuf)'u işgal etti.[^7] Selçuklu ve Uyunî kuvvetleri, Karmatî devletinin kontrolündeki son toprak parçasını da ele geçirmek için Hüfuf'a kadar ilerledi. Şehri yedi yıl boyunca kuşattılar, ta ki şehir ile Karmatî Devleti de onunla birlikte düşene ve Abdullah bin Ali'nin yönetimi altında [Uyunîler Emirliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uy%C3%BBn%C3%AEler_Emirli%C4%9Fi) kurulana kadar.[^8][^9] ### Zekeriya bin Yahya İsyanı Ayaş ailesi arasındaki iç çatışmalar nedeniyle durum daha sonra da istikrarlı olmadı. Aval hükümdarı Hasan bin Yahya ile kardeşi Zekeriya bin Yahya arasında düşmanlık vardı. Zekeriya, Aval'ı ilhak etmek ve [Uyunîler Emirliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uy%C3%BBn%C3%AEler_Emirli%C4%9Fi) ile savaşmak isterken, kardeşi Hasan aileler arasındaki ilişkileri güçlendirmek istiyordu ve el-Uyunî'nin bir vassalıydı. Zekeriya, bakanının etkisiyle kardeşini öldürdü.[^10] Ahsa'ya doğru yürümeye başladı ve yol üzerindeki köylere baskınlar düzenledi. El-Uyunî, Zekeriya'nın ordusunun haberini aldı ve Nadire köyünde Zekeriya ile yüzleşmek için büyük bir ordu topladı.[^11] Zekeriya ordusunun büyük bir bölümünü kaybedince Kâtif'e çekilmek zorunda kaldı ve oradan da Aval'a sürüldü. el-Uyunî'nin oğlu el-Fadl, Zekeriya'nın ordusundan geriye kalanları yok etmek için büyük bir donanma hazırladı. Zekeriya bunu duyunca [Ukeyr](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ukeyr)'e kaçtı ve burada el-Uyunî'nin ordusu tarafından savaşla karşılandı, öldürüldü ve ordusu teslim oldu.[^12] ### Selçuklu-Uyunî çatışması [El-Uyunî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdullah_bin_Ali_el-Uyun%C3%AE) ülkeyi birleştirdikten sonra emirliğindeki [Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sel%C3%A7uklu_Hanedan%C4%B1) etkisini en aza indirmek istedi.[^13] El-Uyunî'nin bir dost ateşi örneğinde [Artuk Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Artuk_Bey)'in kardeşi Alpkuş'u önce hapse attırıp sonra öldürmesi (1077) nedeniyle Selçuklularla dış çatışmalarla karşı karşıya kaldı. Artuk Bey, Alpkuş'un Abdullah bin Ali tarafından öldürüldüğünü haber aldı. 2000 kişilik atlı kuvvetiyle hızlıca hareket edip [Ahsa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahsa)'yı kuşatsa da uzun süre geçmesi nedeniyle Abdullah'ın oğlu Ali'yi kardeşinin kanının diyeti olarak alarak [Luristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Luristan)'a geri çekildi. [^1]: Bosworth, C. E.. New Islamic Dynasties. 11 Mart 2014, s. 41. [^2]: Larsen, Curtis E.. Life and Land Use on the Bahrain Islands: The Geoarchaeology of an Ancient Society. 1983, s. 66. [^3]: Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions. 1999. [^4]: Halm, Heinz. Das Reich des Mahdi: Der Aufstieg der Fatimiden. 1991, s. 226. [^5]: Al-Khalifa, Şeyh Abdullah bin Halid. Bahrain Through The Ages: The History. 17 Ekim 2014, s. 163. [^6]: Larsen, Curtis E.. Life and Land Use on the Bahrain Islands: The Geoarchaeology of an Ancient Society. 1983, s. 66. [^7]: Larsen, Curtis E.. Holocene Land Use Variations on the Bahrain Islands. 1982, s. 81. [^8]: Larsen, Curtis E.. Life and Land Use on the Bahrain Islands: The Geoarchaeology of an Ancient Society. 1983, s. 66. [^9]: Larsen, Curtis E.. Holocene Land Use Variations on the Bahrain Islands. 1982, s. 81. [^10]: Bahreyn إقليم بلاد البحرين في ظل حكم الدويلات العربية تأليف محمد محمود خليل. [^11]: Maktbah. الدولة العيونية في البحرين 1076 1238 عبدالرحمن بن مديرس المديرس. [^12]: Maktbah. الدولة العيونية في البحرين 1076 1238 عبدالرحمن بن مديرس المديرس. [^13]: Bahreyn إقليم بلاد البحرين في ظل حكم الدويلات العربية تأليف محمد محمود خليل.