# Karapapaklar > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Karapapaklar > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Karapapaklar, https://tr.wikipedia.org/wiki/Karapapaklar (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/16/Azeri_tribe_Terekeme.jpg) * (public-domain)* - **Grup:** Karapapaklar; Qarapapaqlar, Tərəkəmələr - **Nüfus:** Yüz binlerle ifade edileceği tahmin edilmektedir.; 400 000; 300.000; 200.000; 130.000; 54.600 - **Bölge:** Azerbaycan; Gürcistan; Türkiye; Dağıstan; İran - **Diller:** Azerice (Batı ağzı) - **Dinler:** İslam (Sünni ve Şii) - **İlgili gruplar:** Azerbaycan Türkleri ![Hamidiye birliğinden Karapapak Grubu](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/60/Group_of_Karapapakh_Hamidiyeh_Cavalry.jpg) *Hamidiye birliğinden Karapapak Grubu (H. F. B. Lynch, public-domain)* **Karapapaklar** (*Qarapapaqlar*), [Kuzey Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_Kafkasya)'da [Derbent](https://turkipedia.org/tr/wiki/Derbent%2C_Da%C4%9F%C4%B1stan), [Gürcistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan)'da [Kvemo Kartli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kvemo_Kartli), [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan)'da [Kazah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazak_%28%C5%9Fehir%29), [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'da [Sulduz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nekede)[^1] ve [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'de de genel olarak [Kuzeydoğu Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzeydo%C4%9Fu_Anadolu)'da yaşayan [Azerbaycan Türklerini](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azeriler) oluşturan etnik boylardan biridir.[^2] Karapapaklar'ın bir kısmına "Terekeme" de denilmektedir.[^3][^4] Bu ad, Azerbaycan ve Kars'ta yerleşik Karapapaklar için kullanıldığı gibi başka Türk tayfaları için de kullanılmaktadır.[^5][^6] Ancak son yüzyıllarda Ermeni, Gürcü, Rus, İran ve Osmanlı siyasi ve askeri kaynaklarında Kafkasya ve Doğu Anadolu'daki Karapapaklar için tamamen "Karapapak" adı kullanılmışıtr.[^7] ## Köken ve tarih Karapapak adı, siyah koyun yününden yaptıkları [astragan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Astragan) [papak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Papak) giydikleri için [Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya)'daki komşu halklar tarafından verilmiştir.[^8] Karapapakların diğer bir adı olan "Terekeme" ise [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a)daki, *Türkmenler* sözcüğünün karşılığı olan *Terâkime* (تراکمه) sözcüğünden kaynaklanmaktadır.[^9] Çoğu zaman Terekeme olarak da adlandırılan Karapapaklar, [Brockhaus ve Efron Ansiklopedik Sözlüğü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Entsiklopediheskiy_slovar_Brokgauza_i_Yefrona)ne göre ayrı bir etnik grup olarak tanımlanmış olsa bile sıklıkla Azerbaycan Türklerinin bir alt etnik grubu olarak tanımlanmaktadır.[^10] [Fahrettin Kırzıoğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fahrettin_K%C4%B1rz%C4%B1o%C4%9Flu) ve [Zeki Velidi Togan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeki_Velidi_Togan) gibi bazı tarihçilerin kuramlarına göreyse Karapapakların soyu [Kumuklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumuklar)a dayandırılmıştır.[^11] Terekemeler asıl itibarıyla [Gürcistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan)'ın güneyinde, [Ermenistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermenistan)'ın kuzeybatısında, Dağıstan'ın güneyinde, Azerbaycan'ın iç ve kuzeybatı topraklarında yaşamaktaydılar.[^12] [Güney Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Kafkasya)'nın Rus işgaline uğramasıyla birlikte 1813 ve 1828 yılları arasında [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ve [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'a yoğun göç hareketleri yaşanmıştır. [Osmanlı-Rus Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/93_Harbi), Rusya'nın sınırlarını [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars)'ı da içe alacak şekilde genişlemesiyle sonuçlanınca, Terekemelerin yerleşim yerleri yeniden Rus egemenliği altına girdi. [Rus Devrimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_Devrimi_%281917%29) sonrası başlayan Sovyet yönetiminin ardından Karapapaklar, [Sovyetler Birliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi)'nde ayrı bir millet olarak tanımlanmaya başlamıştır. 1930'larda Karapapakları ayrı bir millet olarak kabul etme politikası durdurulmuş ve 1944 yılında [Ahıska Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ah%C4%B1ska_T%C3%BCrkleri) ile birlikte kitleler halinde [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)'ya sürgün edilmişlerdir. 20. yüzyılın ortalarında yapılan nüfus sayımlarında Ahıska Türkleri ve Azerbaycan Türkleri ile birlikte sayılan Karapapakların günümüzdeki sayımlarda kendisini Karapapak veya Terekeme adlarıyla tanıtan kitleleri tespit edilmiştir. 1926'da Sovyetler Birliği'nin yaptığı nüfus sayımına göre ayrı bir millet olarak dahil edilen Karapapakların [Güney Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Kafkasya)'daki nüfusu 6.311 olarak tespit edilmiştir. ## Tarihçe ### Kökenlerine dair tezler Halk, bazen Orta Asya'daki [Karakalpaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karakalpaklar)la karıştırılır. Farklı görüşler de bulunmakla birlikte[^13][^14] genel kanıya göre Karapapaklar [Oğuz](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuzlar) karakterli, Karakalpaklar ise [Kıpçak](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1p%C3%A7aklar) karakterli Türklerdir.[^15] ### Safeviler dönemi [I. İsmail](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._%C4%B0smail), 1520 - 1522 yılları arasında Şiiliği yaymak için [Kvemo Kartli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kvemo_Kartli)'ye sefer düzenlemiştir. I. İsmail öldükten sonra [Tiflis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiflis)'te Şiiliğe karşı isyan başlamış ve 1549'da [Borçalı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bor%C3%A7al%C4%B1)'daki Karapapaklar [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) padişahı [I. Süleyman](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman)'a bağlılıklarını bildirmiştir. Fakat 1555'te imzalanan [Amasya Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amasya_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) ile [Safeviler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler)'de kalmıştır.[^16] Borçalı'daki Karapapakların bir kısmı kırmızı bir şerit bağlayarak [Şii](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiilik) olduklarını vurgulamıştır. Diğer kısım da, başlarına koyun derisinden kara papak koyarak [Sünni](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCnnilik) olduklarını bu yolla vurgulamıştır. Sünnilerin bir kısmı göçe zorlanmıştır.[^17] [I. Tahmasp](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Tahmasb)'ın ölümünden sonra Safevilerin baskılarına karşı [Gürcüler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCler) ile birleşmiştir. [I. Abbas](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Abbas) döneminde Şii olmayanlara [Sakal Vergisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sakal_Vergisi) uygulanmış ve tekrar göçler artmıştır.[^18] ### Kaçarlar dönemi Kazaklara dayanan Karapapaklar 1828 tarihine kadar Kuzey Azerbaycan'ın [Kazak-Şemseddin Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazak-%C5%9Eemseddin_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)nda [Borçalı Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bor%C3%A7al%C4%B1_Nehri) kıyılarında ve [Revan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erivan)-[Gence](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gence) arasında, [Gökçe Gölü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sevan_G%C3%B6l%C3%BC) civarında yaşamaktalar.[^19] #### Rusya-İran Savaşı [1826-1828 Rusya-İran Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1826-1828_%C4%B0ran-Rus_Sava%C5%9F%C4%B1) esnasında Azerbaycan Genel Valisi [Abbas Mirza](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abbas_Mirza) tarafından Azerbaycan'dan çıkararak [Uşnu](https://turkipedia.org/tr/wiki/U%C5%9Fnu)'nun doğusunda 15. yüzyılda Mukri [Kürtler](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrtler)inin elde ettikleri [Sulduz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nekede)'a yerleştirilmişlerdir.[^20] 1828 yılında imzalanan [Türkmençay Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmen%C3%A7ay_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'ndan sonra bir kol Meraga'nın Sulduz Nahiyetine, diğer kol [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars), [Çıldır](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87%C4%B1ld%C4%B1r), [Sarıkamış](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sar%C4%B1kam%C4%B1%C5%9F), [Arpaçay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arpa%C3%A7ay%2C_Kars), [Iğdır](https://turkipedia.org/tr/wiki/I%C4%9Fd%C4%B1r), [Ağbaba](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C4%9Fbaba), [Çaldıran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ald%C4%B1ran), [Sökmenova](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%B6kmenova), [Karaköse](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karak%C3%B6se) ve [Taşlıçay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ta%C5%9Fl%C4%B1%C3%A7ay) civarlarına göç etmişlerdir. Sulduz Bölgesinde Ağcarevane, Ali Dervişli, Çakal Mustafa, Çelebi, Delice Ahi, Hamidşah, Kızanlu-yı Şiran, Mamaşalu, Okçı, Sultanlu, Tavuklu, Timur gibi aşiretler yaşardı.[^21] ### Rusya İmparatorluğu dönemi Aynı kaynakta 1878-1881 yıllarda Rusya İmparatorluğu'nun yönetimine girmiş (1878) bu bölgeden Osmanlı\`nın elinde kalan topraklara 82.000 Müslüman\`ın göç ettiği kaydedilmektedir. Onlardan 11.000 kişi Kars\`tan gitmiştir.[^22] #### Kars Oblastı Friedrich von Hellwald'ın (1878-99) kaydettiğine göre, Rus işgalinden önce Osmanlı topraklarında 105 köyde 29.000 Karapapak yaşıyordu. [Rus İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)nda [Tatarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tatarlar) (Azeriler başta olmak üzere [Türk halkları](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1)nın genel adı)'dan farklı olarak Karapapak mevcuttu.[^23] Brockhaus ve Efron Ansiklopedisi\`nin aktardığı verilere göre, 1 Ocak 1892 tarihinde [Kars Oblastı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars_Oblast%C4%B1) 200 868 kişi (1 verst karede 12 kişi) iskan ediyordu. Onlardan 7% [Rus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar), 13.5 % [Yunan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanlar), 15% [Kürt](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrtler), 21.5 % [Ermeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler), 24% [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler), 14% Karapapak, 5% [Türkmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_T%C3%BCrkmenleri) idi.[^24] 1897'de ise Kars Oblastı'nın toplam nüfusu 290.654 kişi (Erkek: 160.576, Kadın: 130.083, kentte yaşayanlar: 37.838) olup ana dillerine göre nüfus, 73.406 Ermeni, 63.547 Türk, 42.968 Kürt, 32.593 Yunan, 29.879 Karapapak, 27.856 Rus (5.279 Küçük Rus dahil), 8.442 Türkmen, 2.347 Tatar ve 6.383 diğer gruba bağlı olanlardan ibaretti.[^25] Dinlere göre nüfusun 14% Ortodoks, 5% Hristiyan sektant mezhepleri, 21% Ermeni-Gregoryan, 0.75% diğer Hristiyan inançlar, 58% Müslüman (37% Sünni ve 10% Şii, 11% Alevi), 1.25 % Yezidi idi. Rus nüfusun büyük kısmı sektantlar (molokan, duhobor, prıgun ve diğer mezhepler), Yunanlar-Ortodoks, Türkler-Sünni Müslüman, Karapapaklar-Sünni ve kısmen Şii, Terekemeler-Ali-Allahi Şiileri, Kürtler-Sünni Müslüman ve kısmen Yezidi idi. Karapapakların nüfusun diğer kısmı gibi hayvancılık ve toprakla uğraştığı, Terekemelerin bir kısmının Kürtler\`le beraber göçebelik yapması söyleniyor.[^26] ### Sovyet dönemi Diğerleri ise 1921'de Rusların çekilmesiyle Kars'a geldiler. Bunlar [Gümrü Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCmr%C3%BC_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'yla gerçekleşen nüfus mübadelesiyle [Ağbaba](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C4%9Fbaba), [Tiflis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiflis), [Kazak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazak) ve [Borçalı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bor%C3%A7al%C4%B1) bölgelerinden göç ettiler. 1926 [Sovyetler Birliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi) nüfus sayımına göre [Güney Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Kafkasya)'da 6.311 kişi kendini Karapapak olarak tanımlamıştır (3252 erkek ve 3059 kadın).[^27] 1939'da [Stalin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Josef_Stalin) tarafından "Azerbaycanlılar" adlı etnik grubun yaratıldıktan sonra Ahıskalılar dışındaki Azerbaycan'daki diğer bütün Türkler gibi nüfus sayımlarında görünmez olmuş[^28] ve [*Büyük Sovyet Ansiklopedisi*](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sovyet_Ansiklopedisi)nde de Azerbaycanlılar ya da Azerilerin önde gelen etnik grup olarak sayılmıştır.[^29] ## Din Türkiye'de Karapapaklar genellikle [İslam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam) dini [Sünni](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCnnilik) ([Hanefi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hanefilik)) mezhebine mensuptur. [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan) ve [Gürcistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan) ve [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'da [Sulduz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nekede)'daki Karapapaklar ise yer yer [Sünni](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCnnilik) ([Hanefi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hanefilik)), yer yer [Şii](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiilik) ([Caferî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Caferilik))'dir. ## Dil [Ahmet Caferoğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_Cafero%C4%9Flu), Karapapakların konuştuğu dilin "öz Türkçe" olduğunu yazmaktadır.[^30] İslam Ansiklopedisi'ndeki *Karapapaklar* maddesinde, [Azerbaycan Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerice)nin bir şivesini konuştuğu yazılmaktadır.[^31] S.Dündara göre de Karapapak Türkleri Azerbaycan Türkçesini konuşmaktadır.[^32] XIХ. yüzyıl Osmanlı kaynakları Karapapakların, Azerbaycan Türkçesiyle konuştuğunu yazar.[^33] Andrews ise, ana dillerinin Azerbaycan diline yakın, Batı Oğuz dillerinden biri olan Karapapakça olduğunu ve Karapapakların Terekeme lehçesinin Karapapakça'dan daha kaba olduğunu ileri sürdüklerini aktarmıştır. ## Dış bağlantılar - [Сведения из Энциклопедического словаря Ф. А. Брокгауза и И. А. Ефрона](http://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/100478/Терекеме) - [TDV İslâm Ansiklopedisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/TDV_%C4%B0sl%C3%A2m_Ansiklopedisi)'nde [Karapapaklar](https://islamansiklopedisi.org.tr/karapapaklar) [^1]: Ahmet Caferoğlu, Türk Kavimleri, Enderun Kitabevi, İstanbul, 1988, s. 69. Ahmet Caferoğlu, kuzey Azerbaycan ve Gürcistan'dakilerin tamamen göç ettiğini ve Türkiye'deki yerleşim yerlerinin Kars ve Muş olduğunu belirtmektedir. [^2]: Народы Кавказа, т. 2, М., 1962. Библ. см. также к ст. Азербайджанская ССР, ист. очерк. А.Г. Трофимова. [^3]: Aslan, Erkan. KAFKASYALI BİR TÜRK BOYU: KARAPAPAKLAR / TEREKEMELER. 1 Eylül 2019, s. 18-21. [^4]: Kafkasyalı, Ali. KARAPAPAK TÜRKLERİ. 3 Ocak 2013, s. 269-304. [^5]: Kafkasyalı, Ali. KARAPAPAK TÜRKLERİ. 3 Ocak 2013, s. 269-304. [^6]: Sümer, Faruk. Safevı̂ devletinin kuruluşu ve gelişmesinde Anadolu Türklerinin rolü: Şah İsmail ile halefleri ve Anadolu Türkleri. Türk Tarih Kurumu, 1992. [^7]: Kafkasyalı, Ali. KARAPAPAK TÜRKLERİ. 3 Ocak 2013, s. 269-304. [^8]: Nevzat Özkan, Türk Dilinin Yurtları, Akçağ Yayınları, 2002, ISBN 978-975-338-436-0. [^9]: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, "Türk dünyası araştırmaları", 1981, s. 216. [^10]: Азербайджанцы. [^11]: Кумыкские общины за рубежом: история и современность. [^12]: Karapapak > Yerleşke. [^13]: Kotlyar İ. F. Polovçı v Qruzii i Vladimir Monamax. - V kn.: İz istorii ukrainsko-qruzinskix svyazey. Ç. 1. Tbilisi, 1968'' [^14]: Jizneopisanie tsarya tsarey Davida. Perevod s drevnoqruzinskoqo, primeçaniya i kommentarii Y. Nasibova. Sm. Srednevekovıy Vostok: istorii i sovremennost. Pod red. Z. Bunyatova. Baku, 1990. [^15]: Yaşar Kalafat, İran Türklüğü - Jeokültürel boyut -, Yeditepe, Şubat 2005, ISBN 975-6480-25-4, s. 57-58. [^16]: Semra Alyılmaz, "Borçalı (Gürcistan) Karapapaklarının / Terekemelerinin Tarihine Dair", Yeni Türkiye, Yıl 8, Sayı 43, Ocak-Şubat 2002, ISSN 1300-4174, s. 290. [^17]: Semra Alyılmaz, "Borçalı (Gürcistan) Karapapaklarının / Terekemelerinin Tarihine Dair", Yeni Türkiye, Yıl 8, Sayı 43, Ocak-Şubat 2002, ISSN 1300-4174, s. 290. [^18]: Semra Alyılmaz, "Borçalı (Gürcistan) Karapapaklarının / Terekemelerinin Tarihine Dair", Yeni Türkiye, Yıl 8, Sayı 43, Ocak-Şubat 2002, ISSN 1300-4174, s. 290. [^19]: Ali Sinan Bilgili, 'Azerbaycan Türkmenleri Tarihi', Türkler, C. 7, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002, ISBN 975-6782-33-1, s. 29. [^20]: Ahmet Caferoğlu, a.g.y. [^21]: Ali Sinan Bilgili, 'Azerbaycan Türkmenleri Tarihi', Türkler, C. 7, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002, ISBN 975-6782-33-1, s. 29. [^22]: Карсская область. [^23]: Карсская область. [^24]: Карсская область. [^25]: Карсская область. [^26]: Карсская область. [^27]: Всесоюзная перепись населения 1926 года. Национальный состав населения по республикам СССР. [^28]: Elnur Ağoğlu, "Azerbaycan'ın Etnik ve Demokrafik Yapısı", Türkler, C. 19, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002, ISBN 975-6782-52-8, s. 218. [^29]: "Азербайджанцы" . Büyük Sovyet Ansiklopedisi [^30]: Ahmet Caferoğlu, a.g.e., s. 70. [^31]: İslam Ansiklopedisi, Karapapaklar,s.470 [^32]: S. Dündar, Terekemeler (Karapapak Türkleri), s. 411 [^33]: Yrd.doç.dr.Selahattin Tozlu, Karapapaklar Hakkında Bazı Notlar -1, s.94.