# Karaçaylar

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara%C3%A7aylar
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Karaçaylar, https://tr.wikipedia.org/wiki/Kara%C3%A7aylar (CC-BY-SA-4.0)

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/14/Karachay_patriarchs_in_the_19th_century.jpg)
* (Dmitri Yermakov, public-domain)*

- **Etnik grup:** Karaçaylar / Къарачайлыла
- **Nüfus:** 300.000 (tah.); 226,271 (2021); 21.000; 1.000
- **Dinler:** Sünni İslam
- **Diller:** Karaçayca, Rusça
- **İlgili gruplar:** Balkarlar, diğer Türk halkları, Kıpçaklar
- **Bölge:** Rusya:; Karaçay-Çerkesya:; 205,578; Stavropol Krayı:; 15 649 (2021); Kabardino-Balkarya:; 804 (2021); Moskova:; 793 (2021); Krasnodar Krayı:; 660 (2021); Moskova Oblastı:; 514 (2021); Rostov Oblastı:; 271 (2021); Sankt-Peterburg:; 202 (2021); Yamalo-Nenets Özerk Okrugu:; 166 (2021); Saratov Oblastı:; 120 (2021)
- **Toplam:** 300.000

**Karaçaylar** veya **Karaçaylılar** ([Karaçay-Balkarca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara%C3%A7ay-Balkarca): къарачайлыла *karaçaylıla* veya таулула *tawlula*), çoğunluğu [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'ya bağlı [Karaçay-Çerkesya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara%C3%A7ay-%C3%87erkesya)'da yaşayan bir [Türk halkıdır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_Kafkasya_T%C3%BCrkleri).

## Adlandırma

Karaçay-Balkar Türklerinin kendilerine verdiği ad (endonim) ve komşu Kafkas halklarının kendi dillerinde Karaçay-Balkar Türklerine verdiği adlar (egzonim) tabloda gösterilmektedir ;

## Coğrafya

Karaçay-Malkarlar, [Kafkas Dağları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkas_Da%C4%9Flar%C4%B1)'nın yüksek bölgelerinde ve derin vadilerde yer alan köylerde yaşayan topluluklardır. Elbruz dağının bir ucunda [Karaçaylılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara%C3%A7aylar), diğer yamacında [Malkarlılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkarlar) yaşar. Bu coğrafi konumun dışında aralarında hiçbir farklılık yoktur.

1920'li yıllarda Sovyetler'in "[Kollektivizm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi%27nde_kolektivizasyon)" politikası gereği, dağ köylerinde yaşamakta olan pek çok Karaçay-Malkar ailesi düzlüklere göç ettirilerek buralarda kurulan yeni köylere yerleştirildiler.

## Dil

Dilleri batı Türk dilleri grubundandır. Kıpçak ve Kıpçak alt grubunda sınıflandırılabilir. [Kuzey Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_Kafkasya)'da bulunan [Kumukça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumuk%C3%A7a) ve [Nogay diline](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nogayca) de benzerlik gösterir. Dilbilim araştırmaları Karaçay-Balkarcanın ana çizgileri ile tipik bir Kıpçak grubu üyesi olduğunu ortaya koymaktadır. Karaçay-Balkarca, Türk dillerinin Kıpçak kolunun Kafkasya'daki güney bölümünü meydana getirir. Sovyet Türkologlarından Aleksandr Samoyloviç'in 1922 yılında yayımlanan Nekotorie dopolneniya k klassifikatsi turetskih yazıkov (Некоторые дополнения к классификаци турецких языков) adlı eserindeki Türk lehçeleri sınıflamasına göre Karaçay-Balkarca, Türk lehçelerinin z kolunun y bölümünün taw, bol-, kalgan grubuna girer. Buna göre Karaçay-Balkarcada eski Türkçe azak/adak yerine ayak, tag (dağ) yerine tav, olmak yerine bolmak, kalan yerine kalgan biçimleri kullanılır. Bunlardan başka Karaçay-Balkarcada ben yerine men biçiminin kullanılması, kelime başında y- sesinin c- sesine dönüşmesi de Kıpçakçanın özellikleridir.[^1]

## Köken

Tarihî, antropolojik, arkeolojik ve linguistik araştırmalar Karaçay-Malkarlıların bu bölgede uzun yüzyıllar hakimiyet kuran Türk kavimlerinin torunları olduklarını ortaya koymaktadır.

Karaçay-Malkar halkının etnik yapısının oluşmasında [Hunlar-Kara Bulgarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_Bulgarlar), [Hazarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazarlar) ve [Kıpçaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1p%C3%A7aklar) gibi Türk kavimlerinin payı vardır.

[Haplogrup](https://turkipedia.org/tr/wiki/Haplogrup) araştırmaları Karaçay ve Balkar'ların Kafkasya yerlileriyle Türk kavimlerinin birleşiminden oluştuğunu göstermektedir.[^2]

## Yakın tarih

![Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti ve Kabardino-Balkarya Cumhuriyeti'ndeki Türk dilli halklar.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Turkic-speaking_peoples_of_Karachay-Cherkess_Republic_and_Kabardino-Balkar_Republic.jpg/1280px-Turkic-speaking_peoples_of_Karachay-Cherkess_Republic_and_Kabardino-Balkar_Republic.jpg)
*Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti ve Kabardino-Balkarya Cumhuriyeti'ndeki Türk dilli halklar. (V. Karapetiants, CC-BY-SA-4.0)*

Ruslarla çarpıştılar. 1864'te Karaçay'ı da kapsayan [Kuzey Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_Kafkasya)'nın Rus istilasına uğraması sonucu, büyük bir göç olayı (deportasyon) yaşandı. Rusların [Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya)’yı işgali sonunda 1880'li yıllardan itibaren zaman zaman Karaçay-Malkar halkının bir bölümü diğer Kafkas kabileleri ile [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)’ye göç etmek zorunda kaldı. Bugün bu göçmenlerin torunlarından yaklaşık 25 bin Karaçay-Malkarlı Türkiye’de, 10 000 civarında Karaçay-Malkarlı ise [Suriye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye)’de, bir kısmı da [ABD](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amerika_Birle%C5%9Fik_Devletleri)'nde yaşamaktadır.

1917 [Bolşevik ihtilali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ekim_Devrimi) sonrasında bütün Kafkasya'da ve bu arada Karaçay-Malkarda da 1918'de çok kısa bir süre bağımsızlık heyecanı yaşandı. Fakat bu heyecan Beyaz ordu tarafından kanla bastırıldı. Ardından [Kızıl Ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1l_Ordu) saldırısı başladı. 1920'de Beyaz ordu [Kızıl ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1l_Ordu) tarafından bölgeden atıldı ve Karaçay-Malkar da "[Sovyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi)" sistemine dahil oldu. Ocak 1921'de kuruluşu onanan Rusya SFSC'ne (RSFSC) bağlı Dağlı ÖSSC içinde 'Karaçay' ve 'Balkar' ulusal okrugları da yer aldılar. Bu özerk cumhuriyetten ayrılan Karaçay okrugu, Ocak 1922'de kuruluşu onanan 'Karaçay-Çerkes Özerk Oblastı'(il) içinde yer aldı. Oblast 1926'da, merkezi Karaçayevsk kenti olan RSFSC'ne bağlı 'Karaçay Özerk Oblastı' ve merkezi [Çerkessk](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkessk) olan 'Çerkes Ulusal Okrugu' biçiminde ikiye bölündü. 'Çerkes Ulusal Okrugu', 1928'de 'Çerkes Özerk Oblastı' yapıldı. Ağustos 1942'de [Alman ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nazi_Almanyas%C4%B1) Karaçay topraklarına girdi ve bölgede beş ay kadar kaldı. Karaçay-Malkarlıllar da 1943 yılı sonlarına kadar [Sovyetler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi)'e karşı mücadelelerini sürdürdüler. Bu arada Kafkasya'daki Rus karşıtı hareketlere de önderlik ettiler. Bu mücadeleler sırasında büyük nüfus kayıplarına uğradılar.

### Karaçay Sürgünü

Bölge Ocak 1943'te Almanlar'dan temizlendi. 2 Kasım 1943 ve 8 Mart 1944'te Alman ordusuyla işbirliği yaptıkları gerekçesiyle Karaçay-Malkar nüfusunun tamamı [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)'ya (Karaçaylılar [Kazakistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazakistan)'a,[Balkarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkarlar) da [Kırgızistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zistan)'a) sürüldü. Oysa, Karaçay-Malkarlılardan binlerce kişi Alman işgali sırasında [Sovyet Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyet_Ordusu) saflarında da bulunuyordu. *Sürgün sırasında çok sayıda Karaçaylı hayatını kaybetti. 2 Kasım 1943 tarihinde Karaçaylılar, 8 Mart 1944 tarihinde de Malkarlılar yurtlarından çıkarılarak topyekün bir sürgüne, etnik temizliğe ve soykırıma tabi tutuldular. * Sürgün sırasında büyük bir kayıp verdiler. [Gürcistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan)'a bağlanan eski Karaçay topraklarına da Gürcistan'dan getirilen [Svanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Svanlar) yerleştirildi. Sürgünde 14 yıl kadar kalan Karaçay-Malkarlar'ın (Balkar) 1956'da saygınlıkları geri verildi. 1957'de, 1926 öncesinde olduğu gibi Karaçay-Çerkes Özerk Oblastı yeniden kuruldu, Balkarlar gibi Karaçaylar da geri getirilmeye başlandı. Oblast 3 Temmuz 1991'de RSFSC'ne bağlı bir özerk cumhuriyet oldu, ardından, Aralık 1991 sonunda oluşan Rusya Federasyonu içinde kaldı.

## Din

17.yy. da bölgeye yapılan [Nogay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nogaylar) göçü ve [Kırım Tatarları](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Tatarlar%C4%B1)'nın gerçekleştirdiği temaslar Karaçayların [İslam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam)ı tanımalarına yardımcı olmuştur. Ancak başka bir söylentiye göre, Karaçay-Malkarlıların İslamı kabul etmelerinde 18.yy.da yaşamış [İshak Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0shak_Efendi) isminde [Kabartay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kabarda)lı bir din adamının çalışmaları belirleyici olmuştur. Karaçaylar [Sünni](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCnnilik) [hanefi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hanefilik)dirler ve [Kuzey Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_Kafkasya) din işlerine bağlıdırlar. [Sovyet yönetimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi) döneminde kapatılmış olan camilerin yerine bugün birçok yeni cami açılmış bulunmaktadır.

## Nüfus

[Karaçay-Malkar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara%C3%A7ay-Balkarca) halkı bugün [Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya)’da "[Karaçay-Çerkesya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara%C3%A7ay-%C3%87erkesya)" ve "[Kabarday-Balkarya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kabardino-Balkarya)" adlarını taşıyan iki ayrı cumhuriyet de [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'ya bağlı olarak yaşamaktadırlar.Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti'nin 2002'de 739.470 olan toplam nüfusunun 169.198'i Karaçay (%63.5), 147.878'i [Rus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar) (%11.65), 11.3'i [Çerkes](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkesler) (% 1.3;[Kabartay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kabarda) ve Besleney), 22.346'sı [Abaza](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abazalar) (% 7.4) ve 54.873'ü [Nogay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nogaylar) (% 13.4) idi. Bu 5 topluluğa ait 5 dil de ([Rus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus%C3%A7a), [Karaçay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara%C3%A7ay-Balkarca), [Kabartay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kabardeyce), [Abaza](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abazaca) ve [Nogay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nogayca) dilleri), resmi diller statülerindedir. 2005'te Karaçaylılar 218,403 Malkarlılar ise 112,924 nüfuslu idiler.

## Akademi

Bugünkü [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'de yaşayan [Karaçay-Malkar Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara%C3%A7ay-Balkarca)'nden güreşci Ahmet Ayık [Onur Coşkun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Onur_Co%C5%9Fkun), [Hasan Ülker](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_%C3%9Clker),Doç Dr. [Adilhan Adiloğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adilhan_Adilo%C4%9Flu), Dr. [Yılmaz Nevruz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C4%B1lmaz_Nevruz), Dr. [Hayati Bice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hayati_Bice) ve Prof. Dr. [Ufuk Tavkul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ufuk_Tavkul) tarih, kültür, antropoloji, edebiyat sahalarında Karaçay-Malkar Türklüğü konusunda eser veren başlıca isimlerdir.

## Dış bağlantılar

- Karacay.com - Karacay Chat, Radyo, Email, ... [https://web.archive.org/web/20140819090829/http://www.karacay.com/](https://web.archive.org/web/20140819090829/http://www.karacay.com/)
- Karaçay-Malkar Türkiye [http://www.kamatur.org](http://www.kamatur.org)
- Karaçay Malkar Web Portalı [https://web.archive.org/web/20170926224531/http://karacaymalkar.com/](https://web.archive.org/web/20170926224531/http://karacaymalkar.com/)
- Kafkas.gen.tr [http://www.kafkas.gen.tr](http://www.kafkas.gen.tr)

[^1]: Adiloglu, Adilhan. Adilhan Appa (Adiloğlu) - Karaçay-Malkar Türkçesi Alfabesi ve Ses Bilgisi. <https://www.academia.edu/10619075/Adilhan_Appa_Adilo%C4%9Flu_Kara%C3%A7ay_Malkar_T%C3%BCrk%C3%A7esi_Alfabesi_ve_Ses_Bilgisi>
[^2]: Timur Uzdenov. Karachay-Balkar DNA. Family Tree DNA. <https://www.familytreedna.com/groups/k-balkar-dna/dna-results>
