# Kaptan-ı derya > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Kaptan-ı derya, https://tr.wikipedia.org/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya (CC-BY-SA-4.0) ![İç Oğlan Çavuşu Acemi Ocağı Subayı, Galata Çavuşu Galata Muhafızları Subayı, Tersane Baş Çavuşu Tersane Muhafızları Subayı, Kaptan Paşa Kaptan-i Derya, Çıplak Çavuş Çıplaklar Subayı, Çıplak Kaptanpaşa Maiyeti](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bb/Kaptan_pasa.jpg) *İç Oğlan Çavuşu Acemi Ocağı Subayı, Galata Çavuşu Galata Muhafızları Subayı, Tersane Baş Çavuşu Tersane Muhafızları Subayı, Kaptan Paşa Kaptan-i Derya, Çıplak Çavuş Çıplaklar Subayı, Çıplak Kaptanpaşa Maiyeti (Erk, public-domain)* **Kaptan-ı derya** (قپودان دریا, *Kapudân-ı Deryâ*), [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nda [donanma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) komutanlarına verilen addır. ## Kuruluş ve tarihsel gelişme 16. yüzyılın ortalarına kadar [beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beylerbeyi) rütbesi, o tarihlerden sonra [vezir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vezir) kaptan-ı deryaların (*kaptanpaşa* da denir) önemi, Osmanlı İmparatorluğu'nun denizaşırı topraklarının genişlemesiyle ve [Akdeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akdeniz) kıyılarındaki fetihler çoğaldıkça arttı. [Divan-ı Hümayun](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2n-%C4%B1_H%C3%BCm%C3%A2yun)'a üye olarak katılır, Osmanlı İmparatorluğu'nun "deniz eyaletleri" diye adlandırılan eyaletlerini ([Cezayir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cezayir), [Tunus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tunus), [Trablusgarp](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trablusgarp), Akdeniz adaları) doğrudan ya da denizci paşalar aracılığıyla denetimleri altında tutarlardı. Başlangıçta [Gelibolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelibolu)'da daha sonraları [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da [Kasımpaşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kas%C4%B1mpa%C5%9Fa)'da oturan ve semt ile tersanenin güvenliğinden sorumlu olan kaptan-ı deryaların ünvanı [Tanzimat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanzimat) döneminde kaldırıldı. İlk Osmanlı deryabeyleri, sancak yöneticiliği de yapıyorlardı. Osmanlı deniz üssü İzmit'ten Gelibolu'ya taşındıktan sonra deryabeyine kaptan-ı derya da denmeye başladı. [II. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed) döneminde donanma güçlü bir yapıya ve örgüte kavuşurken, kaptan-ı deryanın yetkileri de artırıldı. 1533-34'te, Cezair-i Bahr-i Sefid ile Cezayir-i Garp bir yönetimde birleştirilerek Kaptanpaşa eyaleti oluşturulunca, kaptan-ı deryanın aynı zamanda bu eyaletin yöneticisi olması, eyalet işlerini de atayacağı bir vekille yürütmesi kabul edildi. Ama kaptan-ı deryalığın önem kazanması [Barbaros Hayreddin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Barbaros_Hayreddin_Pa%C5%9Fa)'nın bu görevi yürütmesi sırasında oldu. 16. yüzyılın sonunda kaptan-ı deryalığa atananların vezirlik rütbesiyle Divan-ı Hümayun'a üye olarak katılmaları uygulaması başlatıldı. Kaptan-ı derya, Donanma-yı Hümayun'un ve [Tersane-i Amire](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tersane-i_Amire)'nin en büyük amiriydi. Denizcilikle bütün atamaları yapma, hüküm yazma ve tuğra çekme yetkisi vardı. Derya Kalemi'ne bağlı zeamet ve tımarların dağıtımını da o yapardı. Kaptan-ı deryalığa atanan kişi önce sadrazamın katında kürk giyer, sonra törenle Tersane-i Amire'ye gidip göreve başlardı. Bazen denizcilerden de atamalar yapılmakla birlikte, bu göreve çoğunlukla sivil ve asker vezirler getirilirdi. Donanmanın manevrasını, kıyı ve açık deniz karakol hizmetlerini, Tersane-i Amire çalışmalarını planlamak kaptan-ı deryanın asıl görevleriydi. Tersane-i Amire'deki makamında şikayetleri dinleyen kaptan-ı derya, [Haliç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hali%C3%A7) ve çevresinin güvenliğinden de sorumluydu. Tersane-i Amire alanlarındaki davalara doğrudan bakar, idam cezası da verebilirdi. Bazı davaları da kadıya havale ederdi. Donanmayla denize açılacağı zaman, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'dan hareket etmeden önce Tersane-i Amire'de sadrazama teftiş verir, sonra onunla birlikte [Topkapı Sarayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Topkap%C4%B1_Saray%C4%B1)'na giderek padişahın katına çıkardı. Bu sırada donanma da saray açıklarında demirleyerek top atışıyla selamlama görevini yerine getirirdi. İstanbul'da olmadığı zamanlarda kaptan-ı deryaya tersane emini vekalet ederdi. En kıdemli yardımcısı tersane kethüdası, donanmadaki yardımcıları da kapudane, patrone ve riyale idi. Kaptan-ı deryalık 1867'de kaldırılarak [Bahriye Nezareti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bahriye_Nez%C3%A2reti) ve Kumanda Meclisi adında iki birim oluşturuldu. 1876'da ve 1878-80 arasında yeniden kurulduysa da, sonunda kaptan-ı deryanın asıl görevlerini bahriye nazırı üstlendi. ## Ayrıca bakınız - [Osmanlı kaptan-ı deryaları listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_deryalar_listesi) ## Dış bağlantılar - Bostan, İdris (2001 '"Kapudan Paşa" *Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi Cilt:24, Ssayfa:354-355*, Ankara:TDV Vakfi Online:[http://www.islamansiklopedisi.info/dia/pdf/c24/c240221.pdf](http://www.islamansiklopedisi.info/dia/pdf/c24/c240221.pdf) - Ōzbaran, S. (1997). "Ḳapudan Pas̲h̲a". *The Encyclopedia of Islam, New Ed., Cilt: IV: Ira–Khap. Say,:571-572*. Leiden ve New York: BRILL. ISBN 90-04-05745-5 Online:[http://referenceworks](http://referenceworks) .brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/k-apudan-pas-h-a-SIM\_3884 . - Gordon, Bruce R. (...) *Regnal Chronologies*. "[The Aegean Islands](http://web.raex.com/~obsidian/aegean.html) : The Aegean Sea: Cezair Bahr-i-Sefid and the Kaptan-ý Derya (Kapudan Pasha - Lord Admiral)". Online: [http://web.raex.com/~obsidian/aegean.html](http://web.raex.com/~obsidian/aegean.html)