# Kaplumbağa Terbiyecisi > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaplumba%C4%9Fa_Terbiyecisi > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Kaplumbağa Terbiyecisi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Kaplumba%C4%9Fa_Terbiyecisi (CC-BY-SA-4.0) ***Kaplumbağa Terbiyecisi***, [Osman Hamdi Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osman_Hamdi_Bey)'in 1906 ve 1907 yıllarında iki farklı versiyonunu çizdiği tablosudur. [Osmanlı Ressamlar Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_Ressamlar_Cemiyeti) tarafından çıkartılan gazetenin on yedinci sayısında tablonun adı ***Kaplumbağalar ve Adam*** olarak geçer, ancak tabloya daha sonra yaygın olarak bilinen *Kaplumbağa Terbiyecisi* adı verilmiştir.[^1] Belinde sıkı bir kemerle bağlanmış kırmızı uzun bir giysi giyen sakallı bir adam, mavi çinilerle kaplı eşyasız ve bakımsız bir odada, izleyiciye arkası yarı dönük biçimde dikilmektedir. Başına, etrafına gelişigüzel bir [yemeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/%3Awikt%3Ayemeni) sarılmış [arakiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/%3Awikt%3Aarakiye) takmıştır.[^2] Adamın ayaklarının dibinde, yerdeki yaprakları yemekte olan [kaplumbağa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaplumba%C4%9Fa)lar vardır. [Bursa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa)'daki [Yeşil Camii](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ye%C5%9Fil_Cami_%28Bursa%29)'nin üst katındaki[^3] odanın duvarlarındaki sıvalar ve çiniler yer yer dökülmüştür. Tablonun tek ışık kaynağı adamın önündeki alçak penceredir.[^4] Ellerini arkasında kavuşturmuş olan adam bir [ney](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ney) tutmaktadır. Sırtında bir [nakkare](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nakk%C3%A2re) asılıdır ve buna bağlı bir mızrap boynundan aşağıya sarkar.[^5] Bazılarına göre adamın sırtında asılı olan şey, eskiden dervişler ve dilenciler tarafından kullanılan, hindistan cevizinden ya da abanozdan yapılma dilenci çanağı olan keşkülüfukaradır.[^6] ## Yorumlar ve ilham Osman Hamdi Bey'in bu tablosu, özellikle ilham kaynağına dair net bilgilerin olmadığı dönemde, geri kalmış bir toplumu çağdaşlaştırmaya çalışan bir aydının yorgun hâlini anlattığı şeklinde yorumlanmıştır.[^7] Kaplumbağaların esin kaynağının, [Lale Devri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lale_Devri)'ndeki [Sadabad eğlenceleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%A2d%C3%A2b%C3%A2d) sırasında, hava karardıktan sonra sırtlarına mum dikilerek serbest bırakılan kaplumbağalar olduğu öne sürülmüştür.[^8] Bu yoruma göre, [Sanayi-i Nefise](https://turkipedia.org/tr/wiki/San%C3%A2yi-i_Nef%C3%AEse_Mektebi), [Asar-ı Atika Müzesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asar-%C4%B1_Atika_M%C3%BCzesi), [Düyûn-ı Umûmiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCy%C3%BBn-%C4%B1_Um%C3%BBmiye) gibi birçok kurumu kurmak ve yönetmek görevini üstlenen Osman Hamdi Bey, tabloda kendini terbiyeci, kendi iş yapış biçimine uyum gösteremeyen astlarını ise yemeğe ulaşmaya çalışan kaplumbağalar olarak göstererek, onları [hicvetmektedir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hiciv).[^9] Başka yorumlara göre, düşünceli biçimde dikilen adam, sabır gerektiren zor bir iş olan kaplumbağaları terbiye etme işini, elindeki ney ve sırtındaki nakkareyi çalarak başarmayı ummaktadır.[^10] Bu yoruma göre de terbiyeci Osman Hamdi Bey'in kendisidir. Terbiyecinin zorlu işi elindeki müzik aletleriyle halletmeye çalışması, Osman Hamdi Bey'in de değişime direnen bir toplumu sanat yoluyla çağdaş seviyeye getirmeye çalıştığını, bu yüzden sanat okulu ve müze açma girişiminde bulunduğunu vurgular.[^11] Terbiyecinin, kaplumbağaları eğitmekte kullanacağı neyi üfleyemeyip arkasında tutması, Osman Hamdi Bey'in neyi üfleme, yani kaplumbağalar ile temsil edilen halkı eğitme kaygısından artık vazgeçtiği, çünkü derviş sabrının bile bir sonu olduğu şeklinde de yorumlanmıştır.[^12] Ayrıca tablodaki kablumbağaların ilham kaynağının, Osman Hamdi Bey'in [Paris](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris)'teyken sokaklarda dolaştıklarını gördüğü, [Charles Baudelaire](https://turkipedia.org/tr/wiki/Charles_Baudelaire)'in *Modern Hayatın Ressamı* kitabında da bahsi geçen kaplumbağalar olduğu da öne sürülmüştür.[^13] Tablonun ikinci versiyonunun, 2009 yılında [Sakıp Sabancı Müzesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sak%C4%B1p_Sabanc%C4%B1_M%C3%BCzesi)ndeki bir sergide sergilenmesi sırasında, tablonun ilham kaynağına dair yeni bir iddia öne sürülmüştür. Buna göre Osman Hamdi Bey, *Tour du Monde* isimli [Fransızca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zca) bir derginin 1869 tarihli sayılarından birinde gördüğü bir gravürden esinlenerek bu tabloyu çizmiştir.[^14] L. Crépon tarafından, [Japon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Japonlar) millî [gravür](https://turkipedia.org/tr/wiki/Grav%C3%BCr)ünden esinle çizilmiş olan bu resim, dergide *Charmeur de tortues (Kaplumbağa Terbiyecisi)* adıyla basılmıştır. Resimde, Osman Hamdi Bey'in tablosundaki terbiyeciye benzer şekilde giyinmiş yaşlı bir terbiyeci, elindeki ufak davulu çalarak bir grup kaplumbağanın bir masanın üzerine çıkmasını sağlamaya çalışmaktadır. Osman Hamdi Bey, 13 Temmuz 1869'da [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'tan babasına gönderdiği mektupta, *"bana yollamış olduğunuz Tour du Monde'u okudum"* demektedir.[^15] Osman Hamdi Bey muhtemelen 1869 yılının ilk cildini okumuştur ve *Kaplumbağa Terbiyecisi****ni çizerken bu gravürden etkilenmiş olabilir.***[^16] ## Versiyonlar ### 1906 versiyonu İş insanı [Erol Aksoy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erol_Aksoy)'un 1 milyon [dolar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amerikan_dolar%C4%B1) karşılığında satın alarak [İktisat Bankası](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ktisat_Bankas%C4%B1) koleksiyonuna dahil ettiği tablo[^17] uzun süre bu koleksiyonda kaldı. Erol Aksoy'un varlıklarına İktisat Bankası kaynaklı borçları sebebiyle [TMSF](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tasarruf_Mevduat%C4%B1_Sigorta_Fonu)'nin el koymasıyla geçici süre devlete geçti.[^18] Eser Aralık 2004'te 1,95 [trilyon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trilyon) [lira](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_liras%C4%B1) muhammen bedelle açık arttırmaya çıkarıldı.[^19] [Pera Müzesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pera_M%C3%BCzesi) ile [İstanbul Modern](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Modern)'in rekabeti ile geçen[^20] açık artırma sonucunda Pera Müzesi resmi, Türk resim sanatında bir esere verilen en yüksek fiyat olan 5 trilyon lira (yaklaşık 3,5 milyon dolar,[^21] sıfır atılmış lira ile 5 milyon TL) karşılığında satın aldı.[^22] Tablo halen Pera Müzesi'nde sergilenmektedir. Nisan 2009 itibarıyla tablonun değerinin yaklaşık 10 - 15 milyon TL (6,2 - 9,3 milyon dolar[^23]) olduğu tahmin edilmektedir.[^24] ### 1907 versiyonu Daha önce İstanbullu [Levanten](https://turkipedia.org/tr/wiki/Levantenler) bir aileye ait olan tablonun 1907 versiyonu, 1984 - 1986 yılları arasında[^25][^26] [Londra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Londra)'daki bir müzayedede [Erol Simavi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erol_Simavi) tarafından 100 bin dolar karşılığında satın alındı.[^27] Halen Belma Simavi koleksiyonunda bulunan tablo, [Sakıp Sabancı Müzesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sak%C4%B1p_Sabanc%C4%B1_M%C3%BCzesi)nde 2009'da düzenlenen *Batıya Yolculuk - Türk Resminin 70 Yıllık Serüveni* isimli sergide halka açık biçimde sergilendi.[^28] Nisan 2009 itibarıyla tablonun değerinin yaklaşık 4 - 6 milyon TL (1,5 - 2 milyon dolar[^29]) olduğu tahmin edilmektedir.[^30] 1907 versiyonu 2024 yılının Mart ayından itibaren Türkiye İş Bankası Sanat Eserleri Koleksiyonuna dahil edilmiş ve istiklal Caddesi üzerinde yer alan Türkiye İş Bankası Resim Heykel Müzesinde sergilenmeye başlamıştır.[^31][^32] ### Farklar Diğer [oryantalist](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oryantalizm) ressamlar gibi Osman Hamdi Bey'in de herhangi bir tablosunu birden fazla defa çizmiş olması normal görülmektedir.[^33] Bir yıl arayla çizilen tabloların genel kompozisyonu oldukça benzerdir. İkinci versiyonda ilkinden farklı olarak beş yerine altı kaplumbağa bulunur. Ayrıca terbiyecinin sağındaki duvarda çerçeveli bir [hat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaligrafi) ile cam kenarında bir testi durmaktadır. Bu versiyonda ayrıca, resmin [Ahmed Muhtar Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Muhtar_Pa%C5%9Fa)'ya ithaf edildiğine dair, ressamın el yazısıyla yazılmış bir not da vardır.[^34] ## Dipnot Osman Hamdi Bey'in kardeşi İsmail Galib'in 4. kuşaktan torunu[^35] [Boğaziçi Üniversitesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fazi%C3%A7i_%C3%9Cniversitesi) Tarih Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Edhem Eldem'in "*Making Sense of Osman Hamdi Bey and his Paintings*, in: *Muqarnas: An Annual on the Visual Culture of the Islamic World" adlı* eserini inceleyebilirsiniz. [Mustafa Cezar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Cezar)'ın "Sanatta Batı'ya Açılış ve Osman Hamdi" adlı kitabını inceleyebilirsiniz. [^1]: Kaplumbağa Terbiyecisi, 1906 (5. bölüm). [^2]: Oryantalistlerin İstanbulu, s. 308. [^3]: Oryantalistlerin İstanbulu, s. 308. [^4]: Gürel, Haşim Nur. Osman Hamdi Bey ve "İkonografi"si. [^5]: Oryantalistlerin İstanbulu, s. 308. [^6]: Gürel, Haşim Nur. Osman Hamdi Bey ve "İkonografi"si. [^7]: "Kaplumbağa Terbiyecisi" satılsın mı?. 1 Aralık 2001. [^8]: Gürel, Haşim Nur. Osman Hamdi Bey ve "İkonografi"si. [^9]: Gürel, Haşim Nur. Osman Hamdi Bey ve "İkonografi"si. [^10]: Oryantalistlerin İstanbulu, s. 308. [^11]: Oryantalistlerin İstanbulu, s. 308. [^12]: Kaplumbağa Terbiyecisi, 1906 (4. bölüm). [^13]: Kaplumbağa Terbiyecisi, 1906 (5. bölüm). [^14]: Batıya Yolculuk - Türk Resminin 70 Yıllık Serüveni, s. 29. [^15]: Batıya Yolculuk - Türk Resminin 70 Yıllık Serüveni, s. 29. [^16]: Batıya Yolculuk - Türk Resminin 70 Yıllık Serüveni, s. 29. [^17]: "Kaplumbağa Terbiyecisi" satılsın mı?. 1 Aralık 2001. [^18]: Erol Aksoy’un tabloları satışta. 26 Ağustos 2004. [^19]: Koç rekor. 13 Aralık 2004. [^20]: Koç rekor. 13 Aralık 2004. [^21]: 13 Aralık 2003 tarihli TCMB döviz kuruna göre (http://www.tcmb.gov.tr ) [^22]: Koç rekor. 13 Aralık 2004. [^23]: 20 Nisan 2009 tarihli TCMB döviz kuruna göre (http://www.tcmb.gov.tr ) [^24]: Bütün kaplumbağalar çok terbiyeli. 19 Nisan 2009. [^25]: Bütün kaplumbağalar çok terbiyeli. 19 Nisan 2009. [^26]: Kaplumbağa Terbiyecisi. 20 Nisan 2009. [^27]: Bütün kaplumbağalar çok terbiyeli. 19 Nisan 2009. [^28]: Batıya Yolculuk - Türk Resminin 70 Yıllık Serüveni. [^29]: 20 Nisan 2009 tarihli TCMB döviz kuruna göre (http://www.tcmb.gov.tr ) [^30]: Bütün kaplumbağalar çok terbiyeli. 19 Nisan 2009. [^31]: İkinci ‘Kaplumbağa Terbiyecisi’ müzede. [^32]: ‘Kaplumbağalı Adam’ın öyküsü. 19 Mart 2024. [^33]: Batıya Yolculuk - Türk Resminin 70 Yıllık Serüveni. [^34]: Kaplumbağa Terbiyecisi. 20 Nisan 2009. [^35]: Arşivlenmiş kopya.