# Kapgan (Göktürk Kağanı) > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapgan_(G%C3%B6kt%C3%BCrk_Ka%C4%9Fan%C4%B1) > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Kapgan (Göktürk Kağanı), https://tr.wikipedia.org/wiki/Kapgan_%28G%C3%B6kt%C3%BCrk_Ka%C4%9Fan%C4%B1%29 (CC-BY-SA-4.0) - **Hüküm süresi:** 691 – 22 Temmuz 716 - **Önce gelen:** İlteriş Kağan - **Sonra gelen:** İnel Kağan - **Çocukları:** İnel Tigin; Tonga Tegin; Yang-wo-chih Tigin; Yogashi; Mo Tigin; Küçlüğ Bilge Hatun - **Üvey çocukları:** Yollug Tigin - **Hanedan:** Aşina - **Babası:** İtmiş Bey - **Doğum tarihi:** 664 - **Ölüm tarihi:** 22 Temmuz 716 - **Ölüm yeri:** Mançurya - **Dini:** Tengricilik **Kapgan Kağan** ya da **Kapağan Kağan** ([Eski Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_T%C3%BCrk%C3%A7e): 𐰴𐰯𐰍𐰣:𐰴𐰍𐰣, Qapaγan qaγan,[^1] 遷善可汗/迁善可汗, soyadı ve ad: 阿史那 默啜, [Pinyin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pinyin): āshǐnà mòchuò, [Wade-Giles](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wade-Giles): a-shih-na mo-ch'o, d. 664 - ö. 22 Temmuz 716), [İkinci Doğu Göktürk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın kağanıdır. ## Kapgan adı [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in) kaynaklarında *Mo-ço* olarak geçen Kapgan'ın adı, bugünkü [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e)de "fethetmek" anlamına gelen "kap- (al-)" eyleminden türemiş olup "fatih" anlamına gelmektedir.[^2][^3][^4][^5] Asıl okunuşu *Kapağan* olmalıdır. Çünkü adın geçtiği [Orhun Yazıtları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orhun_Yaz%C4%B1tlar%C4%B1)'nda bu hükümdarın adı sessiz harflerle k, p, g, n biçiminde yazılmıştır. Türkçede -gan yapım eki, sonunda sert ünsüz harf bulunan sözcüklerle birleştiğinde -kan haline gelmektedir. Yazılışa bakıldığında g sesinin varlığı bu adın Kapağan şeklinde olması gerektiğini göstermektedir. Ancak bilimsel eserlerde Kapgan adı kullanılmıştır. ## Biyografi ### Tahta çıkışı Kapgan Kağan, 691 yılında ağabeyi [Kutluk Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lteri%C5%9F_%28G%C3%B6kt%C3%BCrk_Ka%C4%9Fan%C4%B1%29)'ın ölümünün ardından [II. Göktürk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) tahtına geçti. Devraldığı devleti güçlendirmeyi sürdürerek Göktürk hâkimiyetini kısa sürede Orta Asya'nın geniş bir bölümüne yaydı. [I. Göktürk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın 582 yılında [Doğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ve [Batı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) Göktürk Kağanlıkları olarak ikiye ayrılmasının ardından her iki devlet de 630 yılında [Tang Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tang_Hanedan%C4%B1)'nın hâkimiyetine girmişti. Yaklaşık elli yıl süren Çin egemenliğinden sonra Kutlug Kağan ve danışmanı [Tonyukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk)'un önderliğinde başlayan bağımsızlık mücadelesi, II. Göktürk Kağanlığı'nın kurulmasıyla sonuçlandı. Kutlug Kağan'ın 691 yılında ölmesi üzerine, oğulları henüz küçük yaşta olduğundan tahta kardeşi Kapgan Kağan geçti.[^6] Bazı Çin kaynaklarında[^7] Kapgan'ın kağanlığı zorla ele geçirdiği ileri sürülmektedir. Buna karşılık [Orhun Yazıtları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orhun_Yaz%C4%B1tlar%C4%B1)'nda, Kutlug Kağan'ın oğulları [Bilge](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bilge_Ka%C4%9Fan) ile [Kül Tigin](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCl_Tigin)'in yaşlarının küçük olması nedeniyle Kapgan'ın töre gereği tahta çıktığı belirtilmektedir.[^8][^9] Ayrıca [*Zizhi Tongjian*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zizhi_Tongjian)***da (TCTC) da Kapgan'ın kağanlığı zorla ele geçirdiğine dair bir ifade yer almamakta, yalnızca kendisini kağan ilan ettiği kaydedilmektedir.***[^10][^11]*** Göktürk veraset anlayışında hükümdarlığın her zaman hükümdarın oğluna geçmediği, hanedan içerisinde siyasi meşruiyete ve ***[***kut***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kut_%28mitoloji%29)*** sahibi olduğuna inanılan kişinin tahta çıkabildiği bilinmektedir. Bu çerçevede Kapgan'ın tahta çıkışı, Orhun Yazıtları'nda da töreye uygun bir veraset olarak sunulmaktadır.***[^12]*** Kapgan Kağan, tahta çıktıktan sonra ilk iş olarak ağabeyi Kutlug Kağan adına ***[***Baz Kağan***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baz_Ka%C4%9Fan)***'ın balbalını diktirdi.***[^13][^14][^15] ### Çin ile ilişkileri Kapgan Kağan tahta çıktıktan sonra, II. Göktürk Kağanlığı'nın askerî ve siyasî gücünü daha da artırmaya yönelik bir politika izledi. 693 yılının sonlarında Ling Eyaleti'ne akın düzenleyen Göktürk kuvvetleri bölgeyi yağmaladı ve kendilerine karşı koymaya çalışan Çinli general Li To-tsu'yu mağlup etti. Akın sırasında çok sayıda Tang askeri ve görevlisi öldürüldü.[^16] Aynı dönemde Göktürklerin batı kanadında da çatışmalar yaşandı. [Tibetlilerle](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tibetliler) birlikte [Tang İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tang_Hanedan%C4%B1)'na karşı mücadele eden Aşina Suei-tsu, 694 yılının ikinci ayında Çinli general Wang Hsiao-chie tarafından mağlup edildi. Aynı sıralarda Suei-ye (Tokmak) şehrinin kumandanı Han Ssu-chung da Ni-shu Erkin komutasındaki Göktürk kuvvetlerini yenilgiye uğrattı.[^17][^18] ### Politikaları ve seferleri [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in) kaynaklarının genç, haşin ve ihtiraslı olarak betimlediği Kapgan Kağan'ın tüm politikası üç amaç etrafında toplanmaktadır: 1. En tehlikeli düşman olarak gördüğü ve tarımsal ürün haracı alabileceği [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in)'i baskı altında tutmak 2. [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in) hakimiyetinde yaşamakta olan [Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler)'i ana yurda geri çekmek 3. [Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asya) kıtasındaki bütün Türkleri [Göktürk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) siyasal çatısı altında toplamak. Bu amaçlarla harekete geçen Kapgan Kağan, ağabeyinin yaptığı gibi [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in)'i baskı altında tutmak için 693 yılından 695 yılına kadar [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in)'e birçok akın yaptı. 695 yılında ise [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in)'e elçi gönderip barış teklifinde bulundu. Ardından [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in) ile [Moğol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar) kökenli [Kitanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kitanlar)'ın mücadelesinde [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in)'i destekledi. 696 yılında [Kitanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kitanlar)'ı büyük bir yenilgiye uğratan Kapgan Kağan bunun karşılığında [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in)'den büyük miktarda tarım aleti, tohum, demir ile 50 yıllık tutsaklık döneminde [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in)'e sığınmış olan Türklerin iadesini istedi. Bu durumda [Tang Hanedanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tang_Hanedan%C4%B1), [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) kökenli [Türgişler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti) ve [Kırgızlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zlar) ile bağlaşma yoluna gitti. Bu bağlaşmayı zamanında fark eden Kapgan Kağan, baş danışman [Tonyukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk)'un da katıldığı seferde 696-697 kışında [Kırgızlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zlar)'ı kendi yurtları [Yenisey Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yenisey) kıyısında ani bir baskınla yenilgiye uğrattı. Kağanları öldürülen [Kırgızlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zlar), [Göktürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler) hakimiyetine alındı. Ardından ağır koşullar ile ezilen [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in) üzerine sefere çıkıldı. 698 yılında 100 bin çerilik ordusuyla [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in) kentleri tahrip edildi. Wei eyaletine saldırdıktan sonra Ting eyaletini ele geçirdi. Chao ve Ting illerine girdi. Kendisi doğuda yani merkezde kalan Kapgan Kağan batının düzenlenmesi görevini [Tonyukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk) vesayetinde oğlu [İnel Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nel_Ka%C4%9Fan) ve yeğeni [Bilge Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bilge_Ka%C4%9Fan) devretti. [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in)'in 30 akınla vurulduğu 698 yılında [Tonyukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk), [Bilge Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bilge_Ka%C4%9Fan) ve [İnel Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nel_Ka%C4%9Fan), [Altay Dağları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay_Da%C4%9Flar%C4%B1)'nı ilk kez aşarak [Çungarya Ovası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cungarya_havzas%C4%B1)'nda (kitabelerde Yarış) [Bolçu Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bol%C3%A7u_Muharebesi)'nda [Türgişler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti)'i ağır bir yenilgiye uğrattı. Yaklaşık üç yıl süren ve 701 yılında tamamlanan akınla devletin sınırları [İstemi Yabgu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stemi) zamanında olduğu gibi [Maveraünnehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A2ver%C3%A2%C3%BCnnehir)'e dayandırıldı. [Batı Türkistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_T%C3%BCrkistan) [Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler)'i yeniden [Göktürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler) hâkimiyetine alındılar. [Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asya)'daki bütün [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) boyları yüz yıl sonra [Göktürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler) hakimiyetinde birleştirilmişti. 702 yılında bu kez [Maveraünnehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A2ver%C3%A2%C3%BCnnehir)'den gelerek [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in)'in kuzeyinde koloniler kurmuş olan Soğdlular üzerine sefer yapıldı. Karşı çıkan Ong Tutuk komutasındaki 50,000 kişilik [Çin ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tang_Hanedan%C4%B1) dağıtıldı. 705 yılında gerçekleşen [Ming Şa Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ming_%C5%9Ea_Muharebesi)'nda [Çaça Sengün](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C3%A7a_Seng%C3%BCn) komutasındaki 80,000 kişilik [Çin ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tang_Hanedan%C4%B1)nu çok ağır bir bozguna uğrattı. 712-713 yıllarında, [Müslümanların Maveraünnehir'i fethi](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCmanlar%C4%B1n_Mavera%C3%BCnnehri_fethi) sırasında [Maveraünnehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A2ver%C3%A2%C3%BCnnehir)'deki müttefiklerini desteklemek ve [Müslümanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman)'ı [Maveraünnehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A2ver%C3%A2%C3%BCnnehir)'den atmak için [Semerkant](https://turkipedia.org/tr/wiki/Semerkant) üzerine bir sefer düzenledi ve [Emevîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emev%C3%AEler) ile bir dizi savaş yaptı ise de bu savaşları kağanlığın doğusunda [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in) entrikaları nedeniyle çıkan boy ayaklanmaları yüzünden kaybetti. Bu arada sert yollarla [Çik](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ikler), [Az](https://turkipedia.org/tr/wiki/AZ_%28m%C3%BCzisyen%29), [Dokuz Oğuz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dokuz_O%C4%9Fuzlar), [Basmil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Basmil) gibi [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) boyları hakimiyet altına alındı. Ancak Kapgan Kağan'ın aşırı sertliği ve [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in) politikaları sonucunda pek çok boy ayaklanmaları görüldü. Bunların en önemlisi [Dokuz Oğuzlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dokuz_O%C4%9Fuzlar)'ın başlattığı ayaklanmadır. [Bayırku Seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bay%C4%B1rku_Seferi)'nde bu ayaklanmayı da sertlikle bastıran Kapgan Kağan, yanında az bir kişiyle [Ötüken](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96t%C3%BCken)'e dönüşte ormanda [Oğuz](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuz) boylarından aralarında [Çinli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Han_%C3%87inlisi) bir casusun da bulunduğu [Bayırkular](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bay%C4%B1rkular)'ın ani pususunda 716 yılında öldürüldü. [^1]: Tonyukuk’s Memorial Complex, TÜRIK BITIG. [^2]: R. Giraud, L'Inscription de Bain-Tsokto, s. 149 [^3]: D. Sinor, "Qapğan", JRAS, 1954, ss. 174-184. [^4]: G. Clauson, "A Note on Qapğan", JRAS, 1956, ss. 73-77. [^5]: A. Donuk, Eski Türk Devletlerinde İdarî-Askerî Unvan ve Terimler, İstanbul 1988, ss. 28-29. [^6]: Taşağıl, s. 19. [^7]: Kapgan (Mo-ch'o), Kutlug (Ku-tu-lu)'un kardeşidir. Kutlug öldüğü zaman, onun oğlu henüz çok genç olduğu için Kapgan, zorla onun tahtını gasbetti ve kendini kağan olarak ilan etti (CTS 194A, s. 5168). "Kapgan kendini kağan ilan etti... Gök-Türk tahtını zorla ele geçirip senelerce tahtta kaldı..." (HTS, 215A, s. 6045.) [^8]: Kül Tegin Yazıtı (haz. M. Ergin), Orhun Abideleri, İstanbul 1980, s. 22: "O töre üzerine amcam kağan oturdu. Amcam kağan oturarak Türk milletini tanzim etti, besledi. Fakiri zengin kıldı, azı çok kıldı (Doğu 17. satır)." [^9]: Taşağıl, s. 20. [^10]: Taşağıl, Ahmet. Kapgan Kagan (692-716). 1993, s. 51-70. [^11]: TCTC 205; Chang Jen-t'ang, T'ang devrindeki Doğu Göktürkleri hakkında yeni belgeler, s. 145. TCTC'de tarih hatalı olarak 694 yılı olarak kaydedilmiştir. [^12]: Taşağıl, s. 20. [^13]: Sümer, Faruk. DOKUZ OĞUZLAR. [^14]: Belli, Oktay. Stone Statues and Balbals in Turkic World. 1 Aralık 2023, s. 85-116. [^15]: Aydın, Erhan. "BİLGE KAĞAN YAZITI". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü [Erişim Tarihi: 30 Haziran 2026]. ISBN: 978-9944-237-87-1 [^16]: HTS 4, s. 94; CTS 194A ve HTS 215A bu olayları daha detaylı aktarır. [^17]: Chang Jen-t'ang, s. 146. [^18]: Taşağıl, s. 20.