Kanije Savunması

Kanije Savunması; 1593-1606 Osmanlı-Avusturya Savaşı sırasında, 1601 yılında Kanije Kalesi'ni kuşatan Habsburg ordusuna karşı Osmanlılar tarafından gerçekleştirilen savunma ve karşı taarruzdur. Kuşatma 73 gün sürmüş ve Osmanlıların zaferiyle sonuçlanmıştır.^{[1]Kanije Savunması. Milli Savunma Bakanlığı elektronik arşivi.}

Kuşatma öncesi durum

1600 yılında Osmanlı ordusu, Avusturya ile yapılan savaşta Kanije Kalesi'ni ele geçirmiştir.^{[1]Kanije Savunması. Milli Savunma Bakanlığı elektronik arşivi.} Daha sonra kalenin komutanlığına Tiryaki Hasan Paşa getirilmiştir. Osmanlı ordusu kalede yaklaşık 9.000 kişilik askerî kuvvetin yanı sıra cephane ve erzak bırakarak bölgeden ayrılmıştır. Bunun üzerine Avusturya kuvvetleri 9 Eylül 1601'de Kanije Kalesi önlerine gelmiştir.

Kuşatmanın gelişmesi

Avusturya ordusu, o dönemde 90.000 ile 100.000 arasında askere ve 47 büyük topa sahiptir.^{[1]Kanije Savunması. Milli Savunma Bakanlığı elektronik arşivi.} Avusturya ordusunda Avusturyalıların yanı sıra İtalya, İspanya, Malta ve Papalık askerleri de bulunmaktadır. Osmanlı Ordusu'nda ise yaklaşık 9.000 asker ile küçük çaplı 100 civarında top bulunmakta olup cephane ve erzak sınırlıdır. Haçlı birlikleri tarafından kuşatılan kalenin dış dünya ile bağlantısı tamamen kesilmiştir.

Tiryaki Hasan Paşa, çatışmadan önce sadece tüfek ile atış yaptırmıştır. Haçlı Ordusu'nun komutanı Arşidük II. Ferdinand, Osmanlı ordusunun topu olmadığını varsayarak saldırıya geçmiştir. Osmanlı kale topçusu, bu saldırı karşısında bütün toplarını ateşleyerek Haçlı Ordusu'na kayıplar verdirmiştir.

Bunun ardından Haçlı Ordusu, saldırılarını yoğunlaştırmıştır. Saldırılara karşı bir süre direnen Tiryaki Hasan Paşa, Haçlıların moralini bozmayı hedefleyen psikolojik yöntemlere başvurarak onları çekilmeye zorlamıştır. Bunun için kalenin dışında ölen askerlerinin cebine gerçek dışı bilgiler içeren mektuplar koydurtmuştur. Bu mektupların içeriğinde genellikle kalede uzun bir süre daha dayanabilecek erzağın ve cephanenin bulunduğu ve destek güçlerin Belgrad yakınında olduğuna dair yanıltıcı bilgiler bulunmaktadır.^{[2]Ersever, H. Ziya. Kanije Savunması ve Tiryaki Hasan Paşa. Ankara: Genelkurmay Basımevi, 1986.}

Kuşatmanın ikinci ayına girildiğinde, kaledeki cephane büyük ölçüde azalmıştır. Kalan erzak ise ihtiyacı karşılayacak miktarda değildir. Kış mevsiminin yaklaşmasıyla birlikte kalenin savunması giderek güçleşmiştir. Bunun üzerine Tiryaki Hasan Paşa gece baskını (huruç hücumu) yapmaya karar vermiştir.

Kuşatmanın 73. gecesi (18 Kasım 1601), Tiryaki Hasan Paşa ve kurmayları Haçlılara bir gece baskını düzenlemiştir. Padişahtan beklenen yardımın geldiğini sanan Arşidük II. Ferdinand çok sayıdaki adamı ve muhafızları ile birlikte geri çekilmiştir. Haçlı ordusu geride;

• 47 büyük top,

• 14.000 tüfek,

• 60.000 çadır,

• 15.000 kazma kürek

ve erzağın yanı sıra II. Ferdinand'ın altın tahtını ve karargâh olarak kullandığı çadırını da geride bırakmıştır. Kuşatma Osmanlıların zaferi ile sonuçlanmıştır.^{[1]Kanije Savunması. Milli Savunma Bakanlığı elektronik arşivi.}

Değerlendirme

Kanije Savunması, Osmanlı askerî tarihinde kale savunması bakımından öne çıkan kuşatmalardan biri olarak değerlendirilmektedir. Tiryaki Hasan Paşa'nın savunma sırasında uyguladığı yöntemler arasında mevcut cephane ve erzağın dikkatli kullanılması, kale topçusunun etkili biçimde değerlendirilmesi ve düşmanı yanıltmaya yönelik psikolojik unsurlar yer almaktadır. Kuşatmanın son aşamasında gerçekleştirilen huruç harekâtı, kuşatmanın Osmanlılar lehine sonuçlanmasında etkili olmuştur.^{[2]Ersever, H. Ziya. Kanije Savunması ve Tiryaki Hasan Paşa. Ankara: Genelkurmay Basımevi, 1986.[3]Yeşilbağ, Semih. Klasik Türk Edebiyatında Kanije Fetihnâmeleri ve Kanije Fetihnâmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 2023, s. 1024-1054.}

Bibliyografya

• H. Ziya Ersever, (1986), Kanije savunması ve Tiryaki Hasan Paşa, Ankara: Genelkurmay Basımevi,

• Namık Kemal, (1993), Kanije, İstanbul: Sebil Yayınevi, 1993, ISBN 975-7480-39-8.

• Kemal Erkan, (2008)Tiryaki Hasan Paşa ve Kanije Müdafaası İstanbul: Çamlıca Basım Yayın ISBN 9944-905-44-2. (Aslı: Târîh-i Tîr Hasan Paşa, Millet Kütüphanesi, Nr.: 187)

• M. Halistin Kukul, Kanije Destanı,, Türkiye Diyanet Vakfı, ISBN 975-389-082-6.

• Ali Osman Atak Kanije Zaferi, Damla Yayınevi, ISBN 978-975-381-320-4.

• Osmanlılar Albümü 2. Kitap, Akit

• Ufuk Seyar Tulpar Kanije Savunması, Cinius Yayınları, 2017 ISBN 6052960516